3.9 C
Corfu
Δευτέρα, 6 Φεβρουαρίου, 2023

Υπό την αιγίδα της Προέδρου της Δημοκρατίας το Διεθνές Φεστιβάλ CIOFF® – UNESCO Μεσογειακών Πολιτισμών

Υπό την αιγίδα της Προέδρου της Δημοκρατίας κας Κατερίνας Σακελλαροπούλου θα διεξαχθεί το Διεθνές Φεστιβάλ CIOFF® - UNESCO Μεσογειακών Πολιτισμών. Η Κέρκυρα θα υποδεχθεί από τις 6 ως τις 10...

Οι ΧΑΪΝΗΔΕΣ…επιστρέφουν στη σκηνή του ΕΠΤΑ!

14 ΧρόΝια ΕΠΤΑ, Τεχνών ΤόποςWe are back Σάββατο 11 Φεβρουαρίου 2023 - 22.00 Οι ΧΑΪΝΗΔΕΣ…επιστρέφουν στη σκηνή του ΕΠΤΑ! Μια κολεκτίβα αληθινής τέχνης για πάνω από 3...

Η Έλλη Σταματοπούλου δώρισε τη βιβλιοθήκη της οικογένειάς της στην Αναγνωστική

Η Διοικητική Επιτροπή της Αναγνωστικής Εταιρίας, με ιδιαίτερη χαρά, παρέλαβε από την Έλλη Σταματοπούλου μία πολύ σημαντική δωρεά: τη συλλογή βιβλίων της οικογένειάς της...

Ο Αποκριάτικος Χορός των Προσκόπων…είναι και πάλι εδώ!

Η Επιτροπή Κοινωνικής Συμπαράστασης της Περιφερειακής Εφορείας Προσκόπων Κέρκυρας διοργανώνει, μετά από 3 χρόνια απουσίας λόγω της πανδημίας, τον ετήσιο Αποκριάτικο Χορό των Προσκόπων. Σας...

Αυτό είναι το Ποντικονήσι μας…

Με αφορμή τη σημερινή (6/8) εορτή της μικρής του εκκλησιάς, του Παντοκράτορα, το Corfu Stories επιχειρεί μια περιδιάβαση στην ιστορία και τους μύθους του.

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

EΘΡΕΨΕ μύθους. Για πετρωμένα πλοία και νεκρονήσια του χρωστήρα. Δέχτηκε στο χώμα του αυτοκράτειρες και πρίγκιπες. Ενέπνευσε ζωγράφους. Ποιητές. Έγινε προσκύνημα. Λογότυπο και carte postale˙ απ’ τα πλέον φωτογραφημένα και διεθνώς αναγνωρίσιμα τοπία. Κι όμως, δεν ήταν / είναι παρά μια τόση δα κουκίδα γης. Καταμεσίς στη λιμνοθάλασσα. Με κυπαρίσσια. Πεύκα. Πιο παλιά, κάποιο παγώνι. Μια εκκλησιά. Ένα πηγάδι με ευχές. Κι ελάχιστες, κατά καιρούς, ψυχές.

ΤΟ ΠΟΝΤΙΚΟΝΗΣΙ ήταν πάντα μια άλλη ιστορία για την Κέρκυρα. Και το διήμερο (5-6) γιορτάζει. Αυτό και ο Παντοκράτωρ του…

Λόγω θέσης, στην αρχαιότητα λειτουργούσε ως ανεμοθραύστης του κοντινού (Πέραμα) Υλλαϊκού Λιμένα.

Ο ΠΑΛΙΟΣ ο θρύλος δεν είν’ άγνωστος: επρόκειτο, λέει, για το καράβι του Οδυσσέα, που πέτρωσε ο Ποσειδώνας, οργισμένος για τη βοήθεια που του ‘δωσαν οι Φαίακες τ’ Αλκίνοου (κι εναλλακτικά, την ταύτιση με το σημείο που πέταξαν τα κύματα τον Οδυσσέα, πριν τον βρει η Ναυσικά).

Γύρω στα 1930…

Η ΕΚΔΟΧΗ διαδόθηκε  ευρέως κατά τον 19ο αι. Στην κορύφωση, εντός της διεθνούς κοινότητας, της ρομαντικής, νεοκλασικιστικής, αρχαιοελληνικής αισθητικής και καθαρότητας – τότε, γράφει ο Ν. Μάμαλος, που «πλήθος περιηγητών, αρχαιολόγων, ταξιδευτών και αρχαιοδιφών πέρναγε από τα Ιόνια Νησιά κι αναζητούσε να περπατήσει στα ίδια μέρη με τον Οδυσσέα, τη Ναυσικά, τον Αλκίνοο… Ο μύθος στο πέρασμά του δημιουργεί πραγματικότητες…».

Ο ΡΟΜΑΝΤΙΚΟΣ αισθητισμός φλέρταρε με τις περιηγητικές περιγραφές του Ποντικονησίου ήδη απ’ τα μέσα του αιώνα. «Το βλέμμα αναπαύεται ευχάριστα πάνω στα δυο νησάκια (Ποντικονήσι, Βλαχέραινα) που ξεπροβάλλουν από τα κύματα σαν μπουκέτα πρασινάδας», έγραφε ο Henri Balle (δεκ. 1860). «Αυτό το σκηνικό έχει κάτι το παραμυθένιο…». Ειδικώς, δε, η ομηρική σύνδεση εμφανίζεται προς τα τέλη του – ο Χρηστομάνος μας πληροφορεί (1891 – ’92) πως ο άλλοτε Αυστριακός πρόξενος στην Κέρκυρα, V. Wasberg, «φανταζόταν πως είναι το καράβι των Φαιάκων που τόχει μαρμαρώσει ο εκδικητικός σείστης Ποσειδών και ήτον όλος αγανάκτηση για τη βέβηλη ονομασία των σημερινών Φαιάκων».

Ποντικονήσι, 1924

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ, άρα, του… μύθου; Σίγουρα, πάντως, η ατμοσφαιρική απόδοση του Χριστομάνου, στο «Bιβλίο της Αυτοκράτειρας Ελισάβετ» (η περιβόητη λυρική, μυθιστορηματική βιογραφία της), πιστώνεται μια έτερη διαδομένη σύνδεση: «Με το ξωτικό εκείνο Νεκρονήσι της φαντασίας του αθάνατου Ελβετού, ποιητού – ζωγράφου». H μνημειώδης «Νήσος των Νεκρών» (τέσσερις εκδοχές, 1880 – 1886), του Arn. Boecklin: μια απόκρημνη νησίδα, κυπαρίσσια και λαξεμένες θύρες στα βράχια / ίδιοι τύμβοι, dark ατμόσφαιρα, μια βάρκα με δύο επιβαίνοντες και μια, στην πλώρη, άσπρη σαρκοφάγος…

«Και το πλοίο αργογλίστρισε μπρός απ’ τους κήπους της Ναυσικάς… Ένας άλλος κόσμος ξανοίχτηκε τώρα, η “θάλασσα του Χαλκιοπούλου”…  Αυτό το νησάκι, είπα, μου φαίνεται σαν το Νεκρονήσι του Μπέκλιν… Mε τα ολόσια κυπαρίσσια που σφίγγουνε στην αγκαλιά τους το άσπρο σπίτι των ψυχών, επάνω στον καθρέπτη των νερών… Γυροστέκουν εκεί σαν πένθιμα ονείρατα και τα φλογερά άνθη που καθρεφτίζονται στα κύματα είναι ιερά της Περσεφόνης. “Οι Κερκυραίοι χωρίς τόση ποίηση το ονομάζουν Ποντικονήσι”, είπε η Αυτοκράτειρα…»

Η Νήσος των Νεκρών, Α. Μπέκλιν

ΟΤΑΝ το βιβλίο του Χριστομάνου μεταφράστηκε σε γερμανικά (1898) και γαλλικά (1900), η δύση «αγκάλιασε» την εκδοχή, γοητευμένη. Τουριστικοί οδηγοί και καρτολίνες, πέρα απ’ τη λεζάντα «Τhe ship of Ulysses» ή «Ιle dUlysse», σημείωναν κι αυτήν: «Die Toteninsel». Η Νήσος των Νεκρών…

ΕΜΠΕΡΙΕΙΧΕ, ωστόσο, ψήγμα αλήθειας; Ενδέχεται να ήταν όντως το Ποντικονήσι το πρότυπο του Boecklin;

ΤΟ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΟ, πράγματι, απ’ τη δεκ. του 1930, όταν και «σηκώθηκε» η σχετική συζήτηση, δέχτηκε ενστάσεις. Κατ’ αρχήν, ο Boecklin ήταν συμβολιστής. Σπανίως «κυριολεκτούσε». Έπειτα, αν όντως δημιούργησε το Νησί βάσει προτύπου, αυτό, πιο δόκιμα, ειπώθηκε, πρέπει ν’ αναζητηθεί αλλού. Ίσως στο αγγλικό κοιμητήριο της Φλωρεντίας, την πόλη που βρισκόταν τη περίοδο σύνθεσης του έργου, η οικογένεια του Boecklin (άλλοι έχουν μιλήσει για Dubrovnik, Ιschia, τα νησάκια St. Juraj κ.λπ.) – υποστηρίζει ο Μάμαλος. Που δίδει κι αυτό: αναδημοσίευση (βλ. «Εστία», 2/2/1931) εκμυστήρευσης του εγγονού στενού φίλου του Boecklin (dr. Φρ. Μπούκχαρτ) στην «Εφημερίδα της Γενεύης»:

«… δεν είχε ποτέ επισκεφθεί την Ελλάδα. Ο εν λόγω πίναξ οφείλεται απολύτως εις την μεγαλοφυά φαντασίαν του ζωγράφου, όπως το “Iερόν Δάσος” και άλλα μυστηριώδη τοπία που αφθονούν μεταξύ των έργων του. Ημπορεί ίσως να λεχθή, ότι διησθάνθη ή εμάντευσε το θαυμάσιον νησάκι, αλλά πάντως δεν το είδε και δεν το είχεν ως πρότυπον».

Με τον χρωστήρα του Γιαλλινά…

ΤΟ ΒΕΒΑΙΟ; Πρώτον, πως τουριστικά η ταύτιση μας έκανε καλό. Δεύτερον, πως η μυστηριώδης θελκτικότητα της νήσου γοήτευσε διαχρονικά πολλούς. Λαϊκούς, ταπεινούς κι ακριβοθώρητους. Πλάκες στους τοίχους απ’ το βυζαντινό ‘ξωκλήσι του Σωτήρος, μαρτυρούν: ο βασιλιάς, Γεώργιος Α’, η βασίλισσα, Όλγα, οι Δούκες της Ρωσίας, Κωνσταντίνος και Αλέξιος, η αυτοκράτειρα της Αυστρίας, Ελισάβετ, ο γιος της, αρχιδούκας, Ροδόλφος… Ίσως κι ο Κάιζερ; Για χρόνια, πάντως, μοναδικός θαμώνας του νησιού μαρτυρείται ένα υπέροχο παγώνι, που ο βαρκάρης που το έφερε (2008), ο Γιώργης Βουζανίδης, το ‘χε ονομάσει έτσι: «Κάιζερ».

ΓΙΑ ΤΗ ΣΙΣΣΥ –με το πιο έντονο, εξ όλων, αποτύπωμα- ο Χριστομάνος παραμένει παραστατικός: «Θα πάμε συχνά εκεί κάτω, μου είπε η Αυτοκράτειρα. Είναι ένας περαματάρης εκεί που μοιάζει ίδιος ο Χάρων. Μές τη βάρκα του με τα κουπιά με περνά στο νησί σα μια ψυχή θλιμμένη και νοσταλγική. Μόλις κατέβω στ’ ακρογυάλι, αμέσως λύνει τη βάρκα του, δίχως να πη λέξη. Κ’ εγώ μπαίνω μέσα και μένω το ίδιο αμίλητη. Αντίκρυ, στο νησί, έρχεται ο ερημίτης να με υποδεχθή. Μου φέρνει μέλι και αμύγδαλα να βάλω στο στόμα μου, να ξεχάσω τη ζωή και την απάνω κόσμο…».

ΛΕΓΕΤΑΙ πως τα σκαλιά που οδηγούν στο παρεκκλήσι, τα έχτισαν οι δικοί της οι εργάτες. Για να πηγαίνει να προσεύχεται˙ και οι παλιοί Κερκυραίοι μιλούσαν για το «Νησί της Ελισάβετ». Ο δε Τσουμάνης θυμίζει πως «σε μια από τις εξωτερικές πλευρές της εκκλησίας, χάραξε με το χέρι της τα παρακάτω λόγια, σε γλώσσα λατινινή: “Η Ελισσάβετ της Αυστρίας ξεκουράστηκε εδώ. Οι αύρες έπνευσαν ελαφρά για χάρη της και της βράχου που της προσέφερε τα λουλούδια του, επιθυμεί να φυλάξει ζωηρή την ανάμνηση”…».

Κύριο γεωλογικό συστατικό του νησιού, είναι ο ψαμμίτης (αμμόλιθος). Απ’ την στεριά απέχει λιγότερο από μισό μίλι.

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ… Ο Ι.Ν. Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Μαρμάρινη, εξωτερική επιγραφή αποκαλύπτει πως «ανηγέρθη το έτος 1535, μετόχιον της Παναγίας των Ξένων». Αν και, βάσει της βυζαντινής μορφολογίας του, έχει εκφραστεί η άποψη πως ενδεχομένως προϋπήρξε παλαιότερος ναός, του 11ου ή 12ου αιώνα.

ΟΠΩΣ και να ‘χει, η σημερινή μορφή υπήρξε αποτέλεσμα τακτικών παρεμβάσεων. Παλαιότερα, η πρόσβαση στο βράχο (φυσικό μουσείο), ιδίως για προσκύνημα, ήταν εφικτή μόνο τη μέρα της γιορτής της εκκλησιάς. Σταδιακά, με τη διαμόρφωση υποδομών, το visiting «άνοιξε» – τουλάχιστον, τους θερινούς μήνες. Πλέον, τελούνται και γαμήλιες τελετές. Ενίοτε, με lifestyle άρωμα. Όπως, το ’16, του διάσημου Αμερικανού παρουσιαστή («Million Dollar Listing»), Ράϊαν Σέρχαντ.

ΤΟ ΜΕΣΟ, σταθερό: καΐκι από Κανόνι, Πέραμα ή, συνηθέστερα, Βλαχέρνα. «Κάποτε», θυμούνται οι βαρκάρηδες, «η μεταφορά γινόταν με τις βαρκούλες με πανιά ή ακόμη και με κουπιά. Το επάγγελμα του βαρκάρη που θα πάρει το καΐκι του για να περάσει τους τουρίστες απέναντι, κρατά από γενιά σε γενιά…»

ΠΑΛΑΙΑ και για αιώνες (σίγουρα έως τις αρχές του 20ού αι.) μαρτυρείται να κατοικείται από καλόγερους, καθείς και το κελί / σπιτάκι του. Μάρτυς, τα (εξαφανισμένα μετά τη δεκαετία του ‘60) οικοδομήματα που διακρίνονται σε στιγμιότυπα της εποχής. Κάποιοι, λένε, ήταν Πόντιοι. Πρόσφυγες. Κι εξ αυτών, το νησί ονομάστηκε «Ποντι(κ)ονήσι».

ΕΙΝΑΙ μόνο μία απ’ τις εκδοχές για το πώς υιοθετήθηκε το όνομα…

• Ο Σουρτζίνος μοιάζει να υιοθετεί την, παραδοσιακά, δημοφιλέστερη: «Την ονομασία την οφείλει, κατά λαϊκή παρομοίωση, στο σχήμα και στη μικρή του έκταση στο μέσον της θάλασσας. Παλαιότερα η επιφάνειά του ήταν πολύ μικρότερη, πριν τοποθετηθούν οι κυματοθραύστες και γίνουν οι επιχωματώσεις και αιώνες έμοιαζε από μακριά σαν ποντικός, γι’ αυτό αναφέρεται και ως “Lile de la souris”…»

• Ως συνδυαστική παραλλαγή των δύο παραπάνω εκδοχών, έχει ειπωθεί κι αυτή: «Οι κάτοικοι του Πόντου, ταξιδεύοντας με τα πλοία, έφερναν μαζί τους απ’ τα αμπάρια μύες, δηλαδή ποντίκια» (σε συνάρτηση, ίσως, με το λήμμα «ποντικός» στο λεξικό του Σταματάκου, όπου αναφέρεται πως προέρχεται απ’ το «μύς ποντικός», που προσδιόριζε ένα είδος νυφίτσας της Μαύρης Θάλασσας).

• Υπάρχει και η εκδοχή που θέλει ρίζα του θέματος «ποντικ-» τη λέξη «πόντος». Δηλ. θάλασσα: το νησί που βρίσκεται καταμεσίς στη θάλασσα.

ΝΟΙΑΖΕΤΑΙ, άραγε, στ’ αλήθεια κάποιος να βρει την αναντίρρητη ορθότητα; Το έωλο ήταν πάντα, που γιγάντωνε τη σαγήνη κάθε μύθου. Το Ποντικονήσι μας, δεν είναι η εξαίρεση…

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Υπό την αιγίδα της Προέδρου της Δημοκρατίας το Διεθνές Φεστιβάλ CIOFF® – UNESCO Μεσογειακών Πολιτισμών

Υπό την αιγίδα της Προέδρου της Δημοκρατίας κας Κατερίνας Σακελλαροπούλου θα διεξαχθεί το Διεθνές Φεστιβάλ CIOFF® - UNESCO Μεσογειακών Πολιτισμών. Η Κέρκυρα θα υποδεχθεί από τις 6 ως τις 10...

Οι ΧΑΪΝΗΔΕΣ…επιστρέφουν στη σκηνή του ΕΠΤΑ!

14 ΧρόΝια ΕΠΤΑ, Τεχνών ΤόποςWe are back Σάββατο 11 Φεβρουαρίου 2023 - 22.00 Οι ΧΑΪΝΗΔΕΣ…επιστρέφουν στη σκηνή του ΕΠΤΑ! Μια κολεκτίβα αληθινής τέχνης για πάνω από 3...

Η Έλλη Σταματοπούλου δώρισε τη βιβλιοθήκη της οικογένειάς της στην Αναγνωστική

Η Διοικητική Επιτροπή της Αναγνωστικής Εταιρίας, με ιδιαίτερη χαρά, παρέλαβε από την Έλλη Σταματοπούλου μία πολύ σημαντική δωρεά: τη συλλογή βιβλίων της οικογένειάς της...

Ο Αποκριάτικος Χορός των Προσκόπων…είναι και πάλι εδώ!

Η Επιτροπή Κοινωνικής Συμπαράστασης της Περιφερειακής Εφορείας Προσκόπων Κέρκυρας διοργανώνει, μετά από 3 χρόνια απουσίας λόγω της πανδημίας, τον ετήσιο Αποκριάτικο Χορό των Προσκόπων. Σας...

Η Πυροσβεστική κοντά στους μαθητές του Γυμνασίου με Λ.Τ. Σκριπερού

Την εβδομάδα που πέρασε στο Γυμνάσιο με Λυκειακές Τάξεις Σκριπερού υλοποιήθηκε μία πολύ σημαντική ενημερωτική δράση από το Πυροσβεστικό Σώμα Κέρκυρας. Συγκεκριμένα ο Υποδιοικητής του...