11.4 C
Corfu
Δευτέρα, 30 Νοεμβρίου, 2020

Τελευταίες Δημοσιεύσεις

Σούπα βελουτέ μανιταριών με σκορδόψωμο

Mια απλή και οικονομική πλην υπέροχη χορτοφαγική συνταγή... ...με την υπογραφή του Αριστοτέλη Μέγκουλα Είναι μία...

X-mas spirit σε Άφρα και Ποταμό (photos – video)

Eντυπωσιάζει το... μικρό χριστουγεννιάτικο χωριό στην πλατεία της Άφρας, υπέροχη ξυλόγλυπτη φάτνη στα γραφεία του Π.Σ. Ποταμού. ΜΕ ΤΟΝ...

29/11/1903: Γεννιέται ο ακαδημαϊκός, Μιχαήλ Λάσκαρις

Μια στιγμή της κερκυραϊκής διαχρονικότητας, σε 160 λέξεις. Επιμέλεια: Ηλίας Αλεξόπουλος ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ (Κέρκυρα) μια διαπρεπής φιγούρα...

Σύμπραξη «San Giacomo» – Συμφ. «Μ. Θεοδωράκης» για συγκέντρωση αγαθών

Μια εξαιρετική πρωτοβουλία των δύο πολιτιστικών σωματείων, μεταξύ 1 και 18 Δεκεμβρίου, με σημείο συγκέντρωσης τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης το Δημοτικό...

Ν.Χ. Μάντζαρος │«Don Crepuscolo», η πρώτη σωζόμενη ελληνική όπερα

Με αφορμή τη σαν σήμερα (26/10/1795) γέννηση του συνθέτη του «Ύμνου στην Ελευθερία», ο οποίος, ωστόσο, υπήρξε κάτι απείρως περισσότερο απ’ αυτό.

Επιμέλεια: Ηλίας Αλεξόπουλος

ΟΤΑΝ, Δεκέμβριο του 2002, το Ιόνιο Πανεπιστήμιο έπαιρνε την απόφαση διοργάνωσης ενός αφιερωματικού διήμερου στην αίθουσα του Πανεπιστημίου Αθηνών, το τελευταίο που, ενδεχομένως, απασχόλησε, ήταν ο κεντρικός του τίτλος. Το bold-αρισμένο «ο Άγνωστος Μάντζαρος», υπήρξε ρητά κάτι βεβαίως παραπάνω από μια καλόηχη επιλογή. Ίσως, ακόμα, η ίδια η αιτία της εκδήλωσης…

«ΕΚΑΤΟΝ τριάντα χρόνια (σ.σ. τότε) μετά το θάνατό του, ο Μάντζαρος παραμένει ουσιωδώς άγνωστος», εξηγούσε ο εκ των εισηγητών, Χάρης Ξανθουδάκης. «Εκτός απ’ την αρχή της πρώτης μελοποίησης του “Ύμνου εις την Ελευθερίαν”, τις πέντε από τις 24 Εισαγωγές (Sinfonie) για πιάνο, ένα ή δύο ακόμα πιανιστικά κομμάτια, ισάριθμα τραγούδια και μια από τις τρεις Λειτουργίες του (κι αυτή αμφισβητούμενης αυθεντικότητας), η μουσική του θεμελιωτή της “Επτανησιακής Σχολής” συνεχίζει να αγνοείται απ’ όσους τραγουδούν “Σε γνωρίζω από την κόψη” σε γιορτές κι επετείους…» (*)

ΚΑΜΙΑ υπερβολή στο λόγο του. Ψίγμα. Με τη συστηματική έρευνα, μελέτη κι ανάδειξη του ίδιου και του έργου του σε πρώιμη, ακόμη, φάση, όλα εκείνα τα «ακόμη» που, στην πραγματικότητα, αναδεικνύουν (επαρκέστερα σήμερα) τον Μάντζαρο σε μια σαφώς ουσιαστικότερη μορφή απ’ τη στερεοτυπική πενιχρότητα του «συνθέτη του εθνικού Ύμνου», συνέχιζαν, εν πολλοίς, να ζουν στη σκιά.

ΚΙ ΟΜΩΣ… Υπήρξε ο συνθέτης του πρώτου γνωστού έργου σε ελληνική γλώσσα για φωνή και ορχήστρα («Aria GrecaΙ», 1827). Των πρώτων γνωστών ελληνικών έργων για κουαρτέτο εγχόρδων («Partimenti», π. 1850). Του πρώτου ελληνικού πιανιστικού ρεπερτορίου. Της πρώτης ελληνικής φούγκας. Της πρώτης μνημονευόμενης ελληνικής συμφωνίας (χαμένη). Ο συγγραφέας του πρώτου δοκιμίου μουσικής ανάλυσης («Rapporto», 1851) και των πρώτων μουσικοπαιδαγωγικών συγγραμμάτων στην Ελλάδα. Συν τούτο: ο συνθέτης της πρώτης σωζόμενης όπερας Έλληνα δημιουργού…  

ΧΘΕΣ, Κυριακή (25/10), η παγκόσμια μουσική κοινότητα τίμησε την World Opera Day. Σήμερα, Δευτέρα (26/10) συμπληρώνονται 225 χρόνια απ’ τη γέννηση του Μάντζαρου˙ μοιάζει, θαρρείς, με συναστρία. Επιβλητική και «ομιλούσα». Δυο «επέτειοι», σ’ απόσταση ανάσας. Και μία πρώτης τάξεως αφορμή: για μια «κοινή» ματιά. Στην πρώτη πλήρως διασωθείσα όπερα του ελληνικού ρεπερτορίου. Δια… εορταζούσης κορφιάτικης χειρός: Niccolo Manzaro, «Don Crepuscolo», 1815. Στα ελληνικά, το λες κι έτσι: «Ο Κυρ-Σούρουπος»...

To πιάνο του Ν.Χ. Μάντζαρου (Μουσείο Φ.Ε.Κ.)

ΚΩΜΙΚΗ όπερα, azione comica. Μονόπρακτη, σύντομης διάρκειας (περίπου 30’). Ένας, κατ’ ουσίαν, οπερατικός μονόλογος για βαρύτονο (οι υπόλοιποι ρόλοι είναι σιωπηλοί), με σεναριακή του βάση – λιμπρέτο (ιταλιστί) την ιστορία ενός μεσήλικα, αρχαιολάτρη λόγιου, που αναζητεί την ιδανική νύφη.

ΤΟ ΘΕΜΑ δεν είναι ακριβώς πρωτότυπο – ο Καρδάμης σημειώνει επιδράσεις απ’ την farsetta του Marcello Bernardini, «La donne bisbetiche o sia Lantiquario fanatic» («Οι γκρινιάρες γυναίκες» ή «Ο αρχαιόπληκτος συλλέκτης»). Δίνει, ωστόσο, τη δυνατότητα στον Μάντζαρο να στοιχειοθετήσει τον επιδιωκόμενο συνδυασμό ευτράπελου κι επίκαιρου σχολίου, ευδιάκριτου απ’ τα πρώτα, κιόλας, λεπτά του έργου. Με τον πρωταγωνιστή να επιδίδεται σε μια ενθουσιώδη «παρουσίαση» της συλλογής του (το μετάλλιο του Σκιπίωνα, το κράνος του Ομήρου, το κουτί της Πανδώρας, την περούκα του Σενέκα…), έχοντας «χαλί» μια εξελισσόμενα «παιχνιδιάρικη» μουσική (πιο «ευγενής» αρχικά, πιο «κωμική» στην πορεία), εν είδει, σημειώνει ο Δημ. Μπρόβας «ειρωνικού σχολίου στην εμμονή με την κλασική αρχαιότητα που κυριαρχούσε τον 18ο αιώνα» (βλ. «Μουσικός Ελληνομνήμων», τ. 21-22, β’ 2015).

ΜΕ ΣΗΜΕΙΩΤΕΑ την απουσία οργανικής εισαγωγής, η όπερα εκτυλίσσεται μέσω μιας σειράς από άριες και ρετσιτατίβα (συν ένα ορχηστρικό ιντερλούδιο προς το τέλος). Τεχνοτροπία, πλην του ηχοχρώματος, που οδήγησε συντεταγμένα την κριτική να σημειώσει πως ο συνθέτης «προσομοιάζει αρκετά με τις ιταλικές μπελ κάντο όπερες του 19ου αιώνα» ή πως «συνέθετε μουσική παρόμοια με αυτήν που θα έγραφε ένας Ιταλός συνθέτης της ίδιας γενιάς ή τα αμέσως προηγούμενης». Βλέποντας, παράλληλα, πλήθος κοινών αναφορών με το έργο ενός Παϊζιέλο, ενός Ροσίνι, ενός Μερκαντάντε – ή, έστω, άντληση στοιχείων από μια κοινή δεξαμενή.

ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ για εσφαλμένη κρίση. Η επιρροή, βεβαίως και υπάρχει. Και υπάρχει λογικά. Σ’ έναν τόπο προερχόμενο από τέσσερις αιώνες Ενετοκρατίας, η ιταλική «μουσική αισθητική» (κρίσιμα επιδραστική, ούτως ή άλλως, στη διαμόρφωση του –ευδόκιμου στα Επτάνησα- αστικού δυτικοευρωπαϊκού πολιτισμού), αποτελούσε ex officio καίρια σταθερά. Ιταλικές όπερες ανέβαιναν με συνέπεια στο «San Giacomo» πριν καν τα μέσα του 18ου αι. (πρώτη γνωστή, το «Gerone, tiranno di Siracusa», του Bernardo Sabadini, στα 1733). Ενώ και η μουσική παιδεία που είχε λάβει ο (μόλις 20ετής το ’15) Μάντζαρος (μολονότι βρισκόμαστε τέσσερα χρόνια πριν απ’ τη μετάβασή του στην Ιταλία και την κρίσιμη σύνδεσή του με το περιβάλλον του Βασιλικού Ωδείου της Νάπολης και τον διευθυντή του, Νicolo Antonio Ζingarelli), ήταν επίσης «ιταλογενής»: πιάνο και βιολί με τους αδελφούς Stefano και Jeronimo Pojago (απ’ το Μιλάνο), αρμονία και αντίστιξη με τον Stefano Moretti (Ανκόνα), ανώτερα θεωρητικά και σύνθεση με τον «Cavalliere» Barbati  (Νεάπολη).

Η πρώτη εκτέλεση… Το «Don Crepuscolo» πρωτοπαρουσιάστηκε στο «San Giacomo» το ’15  – κατά την Τζ. Ξεφτέρη, την περίοδο του Καρναβαλιού. Σχεδόν 25 χρόνια δηλαδή, μετά το «Gli amanti confusi» του Στέφανου Πογιάγου (1791) – μια προδρομικού τύπου, «λανθάνουσα» κωμική όπερα, εκτός «Επτανησιακής Σχολής», η οποία, ωστόσο, δεν έχει διασωθεί.

TH XEIΡΟΓΡΑΦΗ παρτιτούρα αναγνώρισε, με ανάγνωση της ημερομηνίας, το 1987 ο Γιώργος Λεωτσάκος, μελετώντας το μαντζαρικό αρχείο που σήμερα διασώζεται στο Μουσείου Μπενάκη (τότε, στην κατοχή της Φρ. Γκέλη). Όπως εντόπισε, ως έργα του ιδίου έτους, ακόμη τρεις «εμβόλιμες» άριες – σωζόμενα, πιθανόν, σπαράγματα ευρύτερων «θεατρικών» συνθέσεων της νιότης του Μαντζάρου, που, σημειώνει ο Ξανθουδάκης, «αναφέρουν οι πρώτοι βιογράφοι του –Παδοβάς, Παπαγεώργιος και Βροκίνης: τη σκηνή και άριαSono inquieto ed agitato”, την άρια και ρετσιτατίβο “Bella speme lusinghera”, την άριαCome augellin che canta”…».

ΠΟΙΟ προηγήθηκε, σε επίπεδο παρουσίασης στο «San Giacomo», δεν προκύπτει. Εξ ου και επιπόλαιο να ειπωθεί πως το «Don Crepuscolo» εμπεριείχε ακόμη μια πρωτιά: της παρθενικής δημόσιας εκτέλεσης μαντζαρικής σύνθεσης. Εκείνο που με βεβαιότητα συνάγεται είναι πως στην πρωτότυπη παρτιτούρα, έχουμε μια πρώιμη καταγραφή του «ερασιτεχνισμού», που ανέκαθεν συνήθιζε να αποδίδει σ’ αυτόν ο Κερκυραίος συνθέτης: «…dal dilettante Corcirese…». Πα’ να πει, «… απ’ τον ερασιτέχνη Κερκυραίο» (ή, σε εναλλακτική μεταφραστική απόδοση «απ’ τον εραστή της τέχνης, Κερκυραίο»).

«Ο ΜΑΝΤΖΑΡΟΣ», αιτιολογεί ο Μπρούμας, «τονίζει αυτήν την ιδιότητά του σε όλα τα έργα που έγραψε για το “San Giacomo” – και είχε σημαντικούς λόγους να το κάνει. Διότι ανήκε στην αριστοκρατία, και για έναν ευγενή δεν ήταν πρέπον να εργάζεται για τα προς το ζην…» Σημεία των καιρών…

ΤΟ ΕΡΓΟ, μετά από δεκαετίες σιωπής, επέστρεψε, με «όχημα» την εμβληματική έρευνα Λεωτσάκου, ρεπερτοριακά – συναυλιακά το ’95. Το ιστορικό ανέβασμα, σε διεύθυνση Βύρωνα Φιδετζή, στην Κέρκυρα, δια οργανωτικής χειρός Ιονίου Πανεπιστημίου (τμ. Μουσικών Σπουδών), με αφορμή την 180η επέτειο απ’ την ιστορική πρεμιέρα του 1815.

ΔΕΚΑ ΕΞΙ χρόνια έπειτα, το 2011, το ιστορικό τετράδιο θα κατέγραφε και το δισκογραφικό του έμπα: η ηχογράφηση με την ορχήστρα «Armonia Atenea» και τον βαθύφωνο, Χριστόφορο Σταμπόγλη στον ομώνυμο ρόλο, σε διεύθυνση Γιώργου Πέτρου: «Handel (Alessandro Severo) & Manzaro (Don Crepusculo)». Ζητείστε το… Και λάβετε μια γεύση. Γι’ αυτόν… Τον «άλλο» Μάντζαρο… Π’ ακόμη, που να πάρει, τον μαθαίνουμε…

(*) Ενδεικτικό της επί μακρόν μερικής, μόνο, γνώσης για το έργο του Μαντζάρου, είναι το (περιορισμένο, τόσο σε έκταση, όσο και σε περιεχόμενο) βιογραφικό του στο, κατά τα άλλα, κορυφαίο εγκυκλοπαιδικό λεξικό των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών: του «Ελευθερουδάκη» (εκδ. Ν. Νίκας και Σία Ε.Ε.), αρχές δεκαετίας ’60, με την υπογραφή του συνθέτη – συγγραφέα, Γ. Λαμπελέτ:

«Μουσουργός, συνθέτης του εθνικού ύμνου, γεν. και αποθ. εν Κερκύρα (1795 – 1873). Κατήγετο εκ γονέων πλουσίων και ευγενών, εδιδάχθη δε υπό μεν των αδελφών Πογιάγων το βιολίον και το κλειδοκύμβολον, υπό δε του Ιταλού Βαρβάτη την σύνθεσιν.

Προς τελειοποίησιν των σπουδών του μετέβη εις την Νεάπολιν της Ιταλίας, όπου εσχετίσθη με τον επιφανή Ζανγαρέλλι, διευθυντήν του εκεί Ωδείου, ο οποίος εξετίμησε πολύ τον ζήλον του και την μέχρις υπερβολής προσκόλλησίν του εις τα δόγματα της γνήσιας κλασσικής ιταλικής μουσικής, ώστε περί το τέλος του βίου του προσεκάλεσε δι’ επιστολής τον Μ(άντζαρον), ευρισκόμενον εν Κερκύρα, όπως αναλάβη την διεύθυνσιν του Ωδείου Νεαπόλεως, αλλ’ ο Μ(άντζαρος) απεποιήθη διότι είχεν αποφασίσει να ζήση ανεξάρτητος και να μορφώση μουσικώς την ελληνικήν νεολαίαν.

Τω 1840, οπότε ιδρύθη εν Κερκύρα η ιστορική Φιλαρμονική Εταιρεία, αναγορευθείς ισόβιος πρόεδρος του μουσικού τμήματος αυτής, προσεφέρθη να διδάσκηη δωρεάν εις τους μαθητάς της την αρμονίαν, την αντίστιξιν και την σύνθεσιν.

Ο Μ(άντζαρος) εμελοποίησεν ολόκληρον τον “Ύμνον εις την Ελευθερίαν” του Σολωμού, εκ του οποίου η πρώτη μόνον στροφή επεβλήθη ως εθνικός ύμνος. Συνέθεσεν ακόμη τρεις λειτουργίας και άλλα μουσικά τεμάχια του Σολωμού, μεθ’ ου συνεδέετο δια στενής φιλίας. Εμελοποίησεν επίσης την “Φαρμακωμένην”, τας δύο πρώτας στροφάς του “Ύμνου εις τον Μπάϋρον”, την “Αυγούλαν”, την “Ξανθούλαν”, την “Ευρυκόμην”, το “Άκου έν’ όνειρο ψυχή μου”, έν’ σοννέττον του Πετράρχη κ.λ.(π).

Η τέχνη του συνθέτου του εθνικού ύμνου, μάλλον ακαδημαϊκή, δεν έχει καθαρώς εθνικόν χαρακτήρα. Ο Μ(άντζαρος) υπήρξεν ευγενής φυσιογνωμία καλλιτέχνου διδασκάλου και πεπολιτισμένου ανθρώπου, εργασθέντος δι’ όλων του των δυνάμεων υπέρ του σκοπού της διαδόσεως της μουσικής εις την Ελλάδα…»

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Σούπα βελουτέ μανιταριών με σκορδόψωμο

Mια απλή και οικονομική πλην υπέροχη χορτοφαγική συνταγή... ...με την υπογραφή του Αριστοτέλη Μέγκουλα Είναι μία...

X-mas spirit σε Άφρα και Ποταμό (photos – video)

Eντυπωσιάζει το... μικρό χριστουγεννιάτικο χωριό στην πλατεία της Άφρας, υπέροχη ξυλόγλυπτη φάτνη στα γραφεία του Π.Σ. Ποταμού. ΜΕ ΤΟΝ...

29/11/1903: Γεννιέται ο ακαδημαϊκός, Μιχαήλ Λάσκαρις

Μια στιγμή της κερκυραϊκής διαχρονικότητας, σε 160 λέξεις. Επιμέλεια: Ηλίας Αλεξόπουλος ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ (Κέρκυρα) μια διαπρεπής φιγούρα...

Σύμπραξη «San Giacomo» – Συμφ. «Μ. Θεοδωράκης» για συγκέντρωση αγαθών

Μια εξαιρετική πρωτοβουλία των δύο πολιτιστικών σωματείων, μεταξύ 1 και 18 Δεκεμβρίου, με σημείο συγκέντρωσης τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης το Δημοτικό...

Ξέρατε ότι o Απόστολος Ρουβάς εμφανίστηκε σε ταινία του BBC;

Όσα θα δούμε την Κυριακή (29/11) το μεσημέρι (12.50) στην εμφάνιση – συνέντευξη του Κερκυραίου chef στην εκπομπή «Dot» (ΣΚΑΪ).