27.9 C
Corfu
Σάββατο, 28 Μαΐου, 2022

Έκθεση «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Επισκεφτείτε την τρέχουσα περιοδική έκθεση: «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» από την ιδιωτική συλλογή του Frank Martin Diehr, στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης. Η έκθεση εστιάζει...

«Στέλλα κοιμήσου» στο Παλαιό Ψυχιατρείο από το Τμήμα Τεχνών Ήχου & Εικόνας

Η φοιτητική θεατρική ομάδα του Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ιονίου Πανεπιστημίου, Avarts Theatre, στο πλαίσιο του 15ου Φεστιβάλ Οπτικοακουστικών Τεχνών, Audiovisual Arts...

Η Τρομπονίστρια της Τζαζ Karin Hammar και οι Fab 4 στην Κέρκυρα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού Θεάτρου Κέρκυρας, 19.00 Για τους φοιτητές της τζαζ του Ιονίου Πανεπιστημίου και κάθε ενδιαφερόμενο ΣΥΝΑΥΛΙΑ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού...

Συναυλία της Καμεράτας του Ι.Π. στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Στα πλαίσια του εορτασμού των 30 χρόνων του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, σας προσκαλούμε σε συναυλία με την «Ionian Camerata» του Τμήματος...

Η κορφιάτικη «Preventa» και η… γέννηση της Βασιλόπιτας!

Η ιστορική διαδρομή της παραδοσιακής βασιλόπιτας και η εορταστική πίτα από κρέας πουλιών των Κερκυραίων της παλαιάς υπαίθρου, ως προσφορά τσ’ «αρχόντους».

ΩΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ (πίτα εθιμική) οι ρίζες της χάνονται στο πίσω των αιώνων. Από τα (αρχαιοελληνικά) «Κρόνια» (κατά τον μήνα Εκατομβαιώνα, τέλη Ιουλίου) και τον «εορταστικό άρτο» των αγροτικών εορτών (όπως τα «Θαλύσια» και τα «Θεσμοφόρια»), στα «Σατουρνάλια» (το ρωμαϊκό ανάλογο των «Κρονίων», τέλη Δεκεμβρίου) κι απ’ εκεί στην παραλαβή – συνέχιση των Φράγκων: οι πρώτοι, λέει, που καθιέρωσαν την τοποθέτηση νομίσματος ή φασολιού˙ κι ο εύρων, έπαιρνε τον τίτλο του «βασιλέως της βραδιάς» «φασουλοβασιλιάς») – και μαζί την υποχρέωση, να φτιάξει αυτός την πίτα την επόμενη χρονιά.

ΗΤΑΝ τα περίφημα «King’s cakes», με το γοργό τους άπλωμα στον ευρύτερο δυτικό κόσμο (οι Γάλλοι φτιάχνουν μέχρι σήμερα την «Galette des Rois»). Προσφορά, συνήθως, «τη δωδεκάτη νύχτα απ’ τα Χριστούγεννα» (Φώτα) κι αφιερωμένα στους «Τroi Roi» > Τρεις Βασιλείς. Ή, κατ’ άλλη ερμηνεία, «Τρεις Μάγους». Και το νόμισμα, ο συμβολισμός των δώρων τους στο νεογέννητο Χριστό.

ΜΟΙΑΖΕΙ εμφανής η ενδιάμεση εξέλιξη: τα «Σατουρνάλια» αποτελούσαν γιορτή ειδωλολατρική. Απαγορευτική για τους πατέρες της νέας θρησκείας (χριστιανισμός). Απ’ την άλλη, ωστόσο, αποτελούσαν εορτή. Eλκυστική, κοινώς, συνθήκη για τις λαϊκές μάζες – μαζί και τις πρωτοχριστιανικές της Δύσης. Η λύση, άρα, μία: διατήρηση μεν της (δημοφιλούς) εθιμικής βάσης κατά το ίδιο, πάνω – κάτω, διάστημα, αλλά με τις απαραίτητες προσαρμογές. Και κύρια, του εορταζόμενου αιτίου: Ιησούς. Το «χριστουγεννιάτικο τραπέζι» και όλα του τα συνοδευτικά (όπως η πίτα) ήταν πλέον γεγονός.

ΕΝΑ ΜΕΝΕΙ να εξηγηθεί: η (ελληνική) σύνδεση της «πίτας με το νόμισμα» με την εορτή του Αγ. Βασιλείου και η εθιμική «μετάθεση» της κοπής της την 1η Ιανουαρίου – στο εόρτιό του. Η παράδοση των βυζαντινών «πλακούντων» με το κωνσταντινάτο το φλουρί, δίνει μάλλον επαρκώς το χρονικό στίγμα ένδυσης του χριστιανικού μανδύα. Με «άλλοθι», συγκεκριμένο: την παλαιά θρησκευτική παράδοση, κατά την οποία, όταν, στα χρόνια του Ιουλιανού του Παραβάτη, ο Μέγας Βασίλειος ήταν Επίσκοπος Καισαρείας, η πόλη τέλεσε υπό κατάληψη και λεηλασία απ’ τον Έπαρχο Καππαδοκίας.

ΤΟΤΕ, ο Βασίλειος ζήτησε απ’ τους πλούσιους να μαζέψουν χρυσαφικά, ως λύτρα στον κατακτητή. Πράγματι, συγκεντρώθηκαν πολλά. Λίγο, ωστόσο, πριν καταληφθεί η πόλη, ως εκ θαύματος (αποδίδεται στον Άγ. Μερκούριο και τη στρατιά Αγγέλων του), οι δυνάμεις του Επάρχου απομακρύνθηκαν. Και ο Βασίλειος, θέλοντας να επιστρέψει τα τιμαλφή στους δικαιούχους (μη γνωρίζοντας, ωστόσο, πού ανήκε τι), έδωσε εντολή να παρασκευαστούν μικροί άρτοι, εντός των οποίων τοποθέτησε, ανά ένα, νομίσματα και κοσμήματα, και τα διένειμε στους κατοίκους την επομένη του εκκλησιασμού. Η παράδοση της «Βασιλόπιτας» (= η πίτα του Βασιλείου) είχε μόλις γεννηθεί…

Info: Υπάρχει και μια δεύτερη παράδοση. Κατά την οποία ο Βασίλειος σκέφτηκε το τέχνασμα αυτό, θέλοντας να προσφέρει χαρά. Έπαιρνε, λοιπόν, λίρες, τις έβαζε στις πίτες και τις μοίραζε στους φτωχούς. Κι αυτοί, καθώς τις έτρωγαν, έβρισκαν το δώρο και περνούσαν όμορφα τις γιορτές.

ΚΑΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, που βεβαίως ίσχυε παλαιόθεν και στην Κέρκυρα, την κοπή αναλάμβανε ο pater familiae. Αφού πρώτα τη σταύρωνε με το μαχαίρι τρεις φορές (στο όνομα της Αγ. Τριάδος) και, σύμφωνα με τον Αλέξη Τότσικα, «έκανε με κλειδί, με μαχαίρι ή με πιρούνι τρεις φορές το σημείο του σταυρού, για να κόβεται η κακογλωσσιά, να κλειδώνονται τα κακά στόματα ή να αποτρέπεται το κακό μάτι» (βλ. ΕΔΩ).

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ κομμάτια, έξι: του Αγ. Βασιλείου, του Χριστού, της Παναγίας, του σπιτιού, της οικογένειας (και στη σειρά όλων των μελών της, κατά ηλικία, αρχίζοντας από τους μεγαλύτερους) και των φτωχών. Κι έπειτα, κατά το έθιμο κάποιων περιοχών, «όταν τελείωνε το εορταστικό δείπνο, κατέβαινε στο στάβλο, να ταΐσει την πίτα τους στα ζωντανά, ενώ την επαύριον θρυμμάτιζε και σκορπούσε ένα κομμάτι στα κτήματα και στα αμπέλια». Για να ευλογηθούν και να ‘ναι καρποφόρα…

ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ, πλην της (μερικώς ισχύουσας) καθιέρωσης και του εορταστικού Χριστόψωμου, που έχει ήδη αναφέρει (δες ΕΔΩ), στο πλαίσιο της οποίας, με την ίδια ζύμη απ’ το ψωμί των Χριστουγέννων, κάποιες νοικοκυρές έφτιαχναν άλλο ένα «στρογγυλό» για την Πρωτοχρονιά (το πρώτο τραπέζι του νέου έτους), το κεφάλαιο «εθιμική πίτα εορτών», ανά τους αιώνες, περιλαμβάνει άλλη μια αναφορά…

«PREVENTA», την έλεγαν. Πίτα από κρέας πουλιών, που, όπως μας λέει η Ελ. Ζώη, ημέρες Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς, παρασκεύαζαν στη ύπαιθρο επί Ενετών, προς (υποχρεωτική) καταβολή σε διοίκηση ή αφεντικά. Εν είδει «εορταστικής εισφοράς»...

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Έκθεση «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Επισκεφτείτε την τρέχουσα περιοδική έκθεση: «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» από την ιδιωτική συλλογή του Frank Martin Diehr, στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης. Η έκθεση εστιάζει...

«Στέλλα κοιμήσου» στο Παλαιό Ψυχιατρείο από το Τμήμα Τεχνών Ήχου & Εικόνας

Η φοιτητική θεατρική ομάδα του Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ιονίου Πανεπιστημίου, Avarts Theatre, στο πλαίσιο του 15ου Φεστιβάλ Οπτικοακουστικών Τεχνών, Audiovisual Arts...

Η Τρομπονίστρια της Τζαζ Karin Hammar και οι Fab 4 στην Κέρκυρα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού Θεάτρου Κέρκυρας, 19.00 Για τους φοιτητές της τζαζ του Ιονίου Πανεπιστημίου και κάθε ενδιαφερόμενο ΣΥΝΑΥΛΙΑ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού...

Συναυλία της Καμεράτας του Ι.Π. στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Στα πλαίσια του εορτασμού των 30 χρόνων του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, σας προσκαλούμε σε συναυλία με την «Ionian Camerata» του Τμήματος...

Συναυλία μουσικής μπαρόκ στο Παλαιό Φρούριο

Μια συναυλία μουσικής μπαρόκ για τα 30 χρόνια από την ίδρυση του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου θα γίνει στις 29 Μαΐου, 20.30,...