Summer Camp τους καιρούς του Covid-19

Η Μαρία Τράκα (Fuego Summer Art Camp) αναλύει στο Corfu Stories τη φετινή, πρωτόγνωρη εμπειρία, το «ψυχογράφημα» παιδιών – γονιών και την κληρονομιά που μένει.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΗΛΙΑ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟ

«UNDER these circumstances…» Νόμος: αν ακούσεις αγγλοσάξονα ν’ αρχίζει φράση με τούτες τις τρεις λέξεις, προετοιμάσου για μουντάδα. Θα κρύβει δυσθυμία η κουβέντα του. Συγκράτηση. Περιγραφή κατάστασης, γεμάτη με «αλλά». Κι αμηχανίες…

«YΠΟ ΑΥΤΕΣ τις συνθήκες…». Έτσι το ‘γραφαν και τώρα, τακτικά. Στη φάση της μετέωρης μετάβασης: απ’ τις εγκλωβισμένες μέρες του lockdown, στο γρίφο της επόμενης ημέρας. Πώς θα ‘ναι; Τι κρύβει; Και τι κάνουμε; Στεκόμενοι, με το κλειδί στο χέρι, έτοιμοι ν’ ανοίξουν το πορτόνι με την επιγραφή «κανονικότητα», τα ψιθύρισαν οι πάντες˙ καθείς και η σκοτούρα του.

ΤΑ ΨΙΘΥΡΙΖΑΝ κι αυτοί: οι επαγγελματίες της εκπαίδευσης. Κι εδώ το «τζιζ» ήταν τριπλό. Μιας και πέρα απ’ το αυτονόητο δίπολο (τα δικά τους «σημάδια» και το κεφάλαιο «επιβίωση»), στην εξίσωση εισχωρούσε με ταχεία μια τρίτη, υπερ-κρίσιμη παράμετρος: παιδί. Η δική του συνθήκη, η δική του κατάσταση, η δική του ανάγκη κι ανταπόκριση στη μετα-Covid εποχή.

ΤΑ SUMMER CAMPS, αποτέλεσαν εξ ορισμούς έναν αξιόπιστο «καθρέπτη» της κατάστασης. Μια πηγή καίριων απαντήσεων. Όσα, τέλος πάντων, κατάφεραν να γίνουν. Γιατί «κι εγώ, ακόμα», λέει στο Corfu Stories η Μαρία Τράκα, «το είχα βγάλει, κάποια στιγμή, τελείως απ’ το μυαλό μου. Πάντα, κάθε χρόνο, το προετοιμάζαμε μήνες πριν (οι καθηγητές, το πρόγραμμα, η εν γένει οργάνωση). Τώρα, πλησιάζαμε Ιούνιο κι ακόμη ήμασταν στα σπίτια μας. Πώς, λοιπόν, να κάνω σκέψεις; Ακόμη κι όταν είπα “ας γίνει μια προσπάθεια. Κι αν μαζευτούν… έστω, το ελάχιστο…” δεν το πίστευα πραγματικά – δεν ήξερα πώς θ’ ανταποκριθούν και οι γονείς, μιας και, πλην των άλλων, ήταν πολλοί αυτοί που επλήγησαν οικονομικά αυτή τη δύσκολη περίοδο. Αλλά τελικά, η προσέλευση ξεπέρασε κάθε προσδοκία…»

• Και τι ήταν, τελικά, αυτό που… γύρισε τον διακόπτη;

«Τα ίδια τα παιδιά. Και η ανάγκη που μου έδειχναν, να γίνει». Κρατήστε το…

FUEGO Summer Art Camp…  Αξία σταθερή, απ’ το ’16, απ’ τα πληρέστερα καλλιτεχνικά – εκπαιδευτικά θερινά camps της Κέρκυρας βάσει (1) ποικιλίας / έκτασης δραστηριοτήτων, μαθημάτων, εμπειριών και (2) ποιοτικής / ποσοτικής συνεργατικής υποστήριξης από (εξαιρετικά) ονόματα του χώρου. Ο «χάρτης» της φετινής, 5ης διοργάνωσης (έριξε αυλαία 15/7), μάρτυς βεβαίως αξιόπιστος…

«Μ’ ενδιαφέρει πολύ στο camp τα παιδιά να γνωρίζουν ανθρώπους που εμπνέονται απ’ αυτούς. Και θεωρώ ότι είναι πολύ τυχερά, που έχουν τους δασκάλους που έχουν. Καθένας, εξαιρετικά γνωστός στο χώρο του, δημιουργοί που σ’ άλλη περίπτωση δεν θα είχαν τη δυνατότητα να τους κάνουν μάθημα (πολλοί δε συνηθίζουν καν να διδάσκουν σε παιδιά, το κάνουν μόνο για το camp) ή το οικονομικό τίμημα θα ήταν υψηλό. Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότεροι είναι σταθεροί, εδώ και χρόνια. Τους ζητούν τα ίδια τα παιδιά. Και είναι πολύ συγκινητικό το γεγονός πως και οι ίδιοι δηλώνουν σταθερά παρόντες. Ακόμη και φέτος, που χρειάστηκε να κάνουν τη διπλάσια δουλειά (προσαρμογές μαθημάτων, κάποιοι, εκτός Κέρκυρας, μέσω γιγαντοοθόνης), ώστε τα παιδιά να μη νιώσουν ότι κάνουν μισό μάθημα.»

• Μίλησες για «ανάγκη των παιδιών». Ας δούμε λίγο το «ψυχογράφημά» τους, βγαίνοντας, πια, απ’ τη φάση του εγκλεισμού…

«Αυτό που υπήρξε απολύτως προφανές ήταν ότι τα παιδιά στερήθηκαν… το παιδί. Τη φύση τους. Τι σημαίνει “παιδί”; Σημαίνει συνεχής λήψη ερεθισμάτων, φίλοι, επικοινωνία, παιχνίδι, χαρά, διασκέδαση, αναζήτηση πραγμάτων που θα το εμπνεύσουν, θα παρηγορήσουν την ψυχή του, θα κινητοποιήσουν το μυαλό του. Όλα αυτά, την περίοδο του lockdown, τα παιδιά τα έχασαν. Τους έγιναν ανάγκη. Γι’ αυτό και το camp λειτούργησε φέτος μ’ έναν ενθουσιασμό μεγαλύτερο από κάθε άλλη φορά. Το έβλεπες. Όπως και οι γονείς. Μου έλεγαν “δεν περίμενα ότι θα γυρίζει ο μικρός / μικρή σπίτι τόσο ενθουσιασμένος / η”…»

• Περίοδος προσαρμογής τους; Υπήρξε; Κάποιες, ίσως, δυσκολίες στην αρχή;

«Σχεδόν καθόλου. Ήταν τέτοια η ανάγκη τους να ξαναβρούν τη φυσική συνθήκη τους, που αυτό, άμεσα, κυριάρχησε στα πάντα. Όλα στο… “φτου, ξελευθερία!”  Σαν να έπαιζαν κρυφτό και ξαφνικά, βγήκαν. Επέστρεψαν στη φυσική τους κατάσταση. Απίστευτα συνεργάσιμα (ούτε “γιατί αυτό δεν το κάνουμε όπως έχουμε μάθει”, oύτε “γιατί δεν χρησιμοποιούμε τα ρούχα του βεστιαρίου”, ούτε τίποτα), πρόθυμα να ανταποκριθούν σε κάθε “οδηγία” ή προσαρμογή, λόγω υγειονομικών πρωτοκόλλων, αρκεί να το ζήσουν. Να ξαναβρεί το σώμα την κίνησή του μέσα απ’ το χορό, να φύγει η όποια πίεση, να εκφραστούν μέσα απ’ τη δημιουργία και τις τέχνες, να ξεσπάσουν μέσα απ’ το παιχνίδι…»

• Φόβο διέκρινες;

«Όχι. Τα παιδιά (τουλάχιστον τα δικά μας, για τα οποία έχω άποψη) ήταν ιδιαίτερα συνειδητοποιημένα για τη νέα τάξη πραγμάτων – προφανώς, έγινε καλή δουλειά από το σπίτι. Πολλά δε, εξ αυτών, είναι μαζί μας από το πρώτο camp, οπότε μεταξύ μας έχει αναπτυχθεί μια αρραγής σχέση εμπιστοσύνης. Οπότε, πάντα τηρώντας τα απαραίτητα μέτρα και με δεδομένο ότι, για να είναι πιο ελεγχόμενη η κατάσταση, δεν είχαμε μαζί μας πολύ μικρές ηλικίες (8,5 – 16), νιώσαμε γρήγορα ασφαλείς. Και τα παιδιά κι εγώ…»

ΖΗΤΑΜΕ ΙΣΤΟΡΙΕΣ. Περιστατικά. Κάποια ιδιαίτερη, ξεχωριστή στιγμή, που να αποτυπώνει αυτά τα συμπεράσματα, μέσα από «εικόνα». Η Τράκα σκέφτεται. Κάποια στιγμή χαμογελάει, ελαφρώς –και δεν το κρύβει- συγκινείται κι αρχίζει την αφήγηση…

«ΠΑΜΕ ΠΙΣΩ, στην αρχή. Την πρώτη – πρώτη μέρα, όταν ήταν να βρεθούμε, το περιμέναμε πώς και πώς. Ξέρεις, εμείς στη Σχολή την έχουμε πολύ την αγκαλιά. Αγκαλιά πριν αρχίσουμε, αγκαλιά στα ενδιάμεσα, αγκαλιά στο τέλος. Είναι η έκφραση, η επικοινωνία μας. Τώρα, όμως; To “κυρία, τι; Δεν θ’ αγκαλιαστούμε;” το άκουγα για μέρες. Από πριν…

ΜΠΑΙΝΟΥΝ λοιπόν, στη Σχολή. Και μόλις “ζουν” στην πράξη τη “μη αγκαλιά”, βάζουν τα κλάματα! Μαζεύτηκαν κι έκλαιγαν, όλα! Ήταν τέτοια η αμηχανία στο σώμα τους, στα χέρια τους…

ΕΠΕΙΔΗ είχα προβλέψει τι θα γίνει, είχα φροντίσει ν’ αγοράσω εκείνες τις μεγάλες ζελατίνες που απλώνουμε όταν βάφουμε, για να προστατεύσουμε τα έπιπλα. Φορέσαμε καθένας από μία. Κι αγκαλιαστήκαμε. Ήταν απίστευτα συγκινητικό – ακόμη είναι, και τώρα που στο λέω… Έφυγε τέτοιος καημός από μέσα μας… Ξέσπασε το σώμα… Και πλέον, ήμαστε ok. Αρκούσε αυτή, η μία φορά…»

ΠΕΡΑ από ενδεικτική της παιδικής ψυχολογίας την επαύριο του lockdown, η παραπάνω ιστορία εμπεριέχει, για την Τράκα, κι ένα μήνυμα σημαντικό για την εκπαιδευτική διαχείρισή τους σε καταστάσεις μ’ αναμμένο το alarm…

«Να τους δείξεις ότι, με κάποιον τρόπο, ακόμη και στις δύσκολες συνθήκες, υπάρχει λύση. Αναγκαστική. Μερική. Μπορεί να χρειαστεί να χορέψεις αλλιώς, να επικοινωνήσεις αλλιώς, να παίξεις αλλιώς. Αλλά υπάρχει.

Είναι κομβικό να το περνάμε αυτό στα παιδιά: την αισιοδοξία, το ότι αυτό που ζούμε είναι κάτι προσωρινό, που, με λίγη υπομονή και προσοχή, θα περάσει. Να τους διώξουμε τις όποιες φοβικές σκέψεις. Γιατί τα παιδιά είναι στρεσαρισμένα απ’ το σπίτι τους. Ξαναλέω ότι πολλές οικογένειες έχουν πληγεί. Και μπορεί να μην αντιλαμβάνονται επακριβώς τι συμβαίνει ή το μέγεθος του προβλήματος, αλλά το κλίμα το εισπράττουν. Αισθάνονται ότι κάτι πρέπει να κάνουν. Μια, αν θες, “υποχρέωση”, πέρα απ’ τη παιδική συνθήκη.

Εμείς, ως δάσκαλοι, πρέπει να βρούμε τρόπους, ώστε αυτό το βάρος να μην περάσει μέσα τους. Nα βρούμε τρόπους να διατηρηθούμε δημιουργικοί – κι εμείς και τα παιδιά. Να κρατήσουμε τη θετικότητα. Βοηθώντας έτσι, κι όσους, ενδεχομένως, τους είναι πιο δύσκολο. Ειδικά η τέχνη, σ’ αυτό βοηθά. Πολύ. Μπορείς να “καθαρίσεις” το μέσα σου, να εκφραστείς, να δημιουργήσεις, να δραπετεύσεις απ’ το στενάχωρο περιβάλλον, με πάρα πολλούς τρόπους. Κάθε κατάσταση μπορεί, είτε να σε “παγώσει”, είτε να γίνει αφορμή για έμπνευση. Να “χτίσεις” πάνω σ’ αυτήν – εφευρετικότητα να υπάρχει. Στο camp (αλλά και γενικότερα, ως φιλοσοφία σχολής) εστιάσαμε / -ζουμε σ’ αυτό…»

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ… Η εκπαιδευτική διαχείριση… Και οι γονείς. Special κεφάλαιο. Και κρίσιμο…

• Ποια υπήρξε, σ’ όλο αυτό, η δική τους στάση; Και ποια η μεγαλύτερη μετα-Covid αγωνία τους;

«Θα σου πω μία περίπτωση: γονέας που έχει πληγεί πολύ από την πανδημία και, φυσιολογικά, έχει ζοριστεί πολύ ψυχολογικά, πίστευε ότι αυτό συνέβαινε και στο παιδί του. Μου τηλεφωνούσε, θυμάμαι, συνέχεια (ούτως ή άλλως, έχουμε συνεχή επαφή με τους γονείς): “Πώς το βλέπεις;”, “τι χρειάζεται;”, “ψυχολογική στήριξη, ίσως;”. “Τίποτα”, του έλεγα. “Το παιδί διανύει την πιο καλή του φάση. Χαρούμενο, αισιόδοξο, με φουλ αυτοπεποίθηση, πατάει στα πόδια του”. Συμπέρασμα; Ναι, τα παιδιά είχαν πίεση όλο αυτό το διάστημα. Ωστόσο, οι γονείς θεωρούν ότι είναι χειρότερα απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα. Εγώ, στο φετινό camp, είδα πολύ χαρούμενα παιδιά, με διαφορά από άλλες χρονιές. Παιδιά που έχουν εκτιμήσει αυτό που έχουν στερηθεί. Που έχουν καταλάβει ότι δεν είναι δεδομένο. Και ότι είμαστε τυχεροί που βρισκόμαστε ξανά, μαζί. Να είναι σίγουροι οι γονείς ότι μπορούν να βοηθηθούν απ’ τα παιδιά τους…»

«Απ’ τα καλά διδάγματα, ήταν οι δυνατότητες αξιοποίησης της τεχνολογίας. Μέσα απ’ το skype μπόρεσα να κρατήσω επικοινωνία με πολλά παιδιά στη διάρκεια του lockdown. Σύμφωνοι, δεν είναι όπως η πραγματική επαφή. Βρήκαμε, όμως, τρόπο –στο πλαίσιο του “για όλα υπάρχουν λύσεις” που προείπα- να συνεχίσουμε να είμαστε δημιουργικοί. Κι αυτό μας “κράτησε”. Διατήρησε μια συνέχεια. Δεν χαθήκαμε. Στήριζε ο ένας ο άλλον. Και φάνηκε στο camp…»

MIKΡΑ ή μεγαλύτερα διδάγματα. Εμπειρικά. Και μια κληρονομία για το -απευκταίο, αλλά ποιος παίρνει, αλήθεια, όρκο;- σενάριο του… sequel. «Αν, ου μη γένοιτο, ξαναβρεθούμε σε μια ανάλογη κατάσταση, θα είμαστε, πια, πιο προετοιμασμένοι», σημειώνει ο Τράκα.

«ΜΑΘΑΜΕ πολλά απ’ όλη αυτή την περιπέτεια. Όσο δύσκολα κι αν είναι – κυρίως σε θέμα οικονομικό και υγειονομικού φόβου. Εκτιμήσαμε τα πιο απλά πράγματα. Όπως το ότι βρισκόμαστε στην Κέρκυρα. Και, γι’ αυτό, είμαστε ευλογημένοι κι εμείς και τα παιδιά μας. Πας ένα περίπατο κι ανοίγει η καρδιά σου. Είσαι ήδη διακοπές (κι ας μην πας), ενώ άλλοι (που επίσης δεν θα πάνε) είναι εγκλωβισμένοι σ’ ένα διαμέρισμα στην Αθήνα.

Πολλοί, πάλι, “ξαναβρήκαν” την οικογένειά τους. Τη / τον σύντροφο, τα παιδιά τους. Πέρασαν χρόνο μαζί. Επαναπροσδιορίσαμε τα βασικά. Προσωπικά, για παράδειγμα, λειτουργούσα πολλές φορές σαν “μηχανή”. Με μια ροή που είχε ως αποτέλεσμα, να περνάει το καλοκαίρι δίχως να κάνω ένα μπάνιο. Θεωρούσα, σχεδόν, ότι δεν έχω το… δικαίωμα – “εδώ ο κόσμος χάνεται κι εσύ θα τρέχεις στις παραλίες;” σκεφτόμουν. Μια επιθυμία που είχα θάψει.

Πλέον, η κάλυψη της ανάγκης για μια βόλτα είναι αδιαπραγμάτευτη. Γιατί μέσα απ’ αυτά τα “μικρά”, τα “αυτονόητα” (που, τελικά, αποδείχτηκε ότι δεν είναι) βρίσκεις τη δύναμη. Την αισιοδοξία. Την ελπίδα. Ώστε να βοηθήσεις και τον εαυτό σου και τους άλλους. Και πρώτα, τα παιδιά…»

• Μήπως, όμως, είναι στη φύση μας, αυτά τα μαθήματα να τα… ξεχνάμε γρήγορα;

«Το βίωμα πάντα γίνεται μνήμη. Που με κάποιον τρόπο γράφεται μέσα μας και κάτι μας αλλάζει. Ένα εφόδιο, που αλλάζει την ψυχοσύνθεσή μας, ακόμη κι αν δεν το αντιλαμβανόμαστε απόλυτα ή, έστω, όσο περνάει ο καιρός, ξεθωριάζει. Το κουβαλάμε, όμως. Πάντα. Είναι σαν το ταξίδι: πας κάπου, με τον καιρό ξεχνάς τις λεπτομέρειες, αλλά υπάρχει μέσα σου για πάντα. Κι όταν ξαναβρεθείς, εκεί, στο ίδιο μέρος –ή την ίδια κατάσταση- θυμάσαι…»