Μateo de Gorfo / O περίπλους της Γης από τον Μαγγελάνο είχε και… Κερκυραίο ναυτικό!

Η άγνωστη περίπτωση του Mateo de Corfu (Gorfo), που, κατά μία εκδοχή, μεσούντος του θρυλικού ταξιδιού (άρχισε σαν σήμερα, 20/9), έμεινε για πάντα στο Βόρνεο!

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

Ο θρύλος έλεγε ότι, εάν έφθανες εκεί, μπορεί, αν ήτανε γραφτό σου, να μιλήσεις με τον ίδιο το Θεό. Η πράξη πάλι, παιδί ενός κυνισμού με σαπισμένα δόντια, δίδασκε πως, αν γινόταν τούτο, ένα πράμα σήμαινε: πως (θα) ήσουνα νεκρός. Το υποψιάζονταν. Μα, δεν πτοούνταν. Η προοπτική της ανακάλυψης του «νέου κόσμου», αυτού που όρκο έπαιρναν πως κρύβεται στα πίσω σπλάχνα του αχανούς ωκεανού, συνιστούσε εκεί, κατά τον 15ο – 16ο αιώνα, με έμπνευση το θρύλο του Κολόμβου, μια πρόκληση τιτάνια. Σαγηνευτική. Σπορά για πλούτη, αξιώματα. Κι αυτής της ποθητής «αγίας», με το βαφτιστικό «αθανασία»…

ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ, 20, του μακρινού 1519. Μια μέρα σαν και σήμερα, 500+1 χρόνια πριν. Στ’ ανδαλουσιανό λιμάνι του Sanlúcar de Barrameda, στις νότιες εκβολές του Guadalquivir, κάτω απ’ το καστιλιάνικο οικόσημο του Γκουθμάν του Καλού, βαστάζοι, ναυτικοί και επιστάτες χορεύουν, με βρώμικα ρούχα και βλαστήμιες, aggressive μπολερό. Η αναμονή τελείωνε. Η ιστορία ερχόταν…

ΠΡΩΤΕΡΓΑΤΗΣ, ένας Πορτουγκέζος ευπατρίδης. Άλλοτε, ευνοούμενος της βασίλισσας Ελεονόρας. Ταξιδεμένος σ’ ένα σωρό εξωτικές γωνιές, ανάμεσα σε άγνωστους μεσημβρινούς και μυρουδιές μπαχαρικών (Ινδία, Μοζαμβίκη, Μαλαισία, Μαρόκο, Μολούκες νήσοι…). Με δέρμα καπνισμένο απ’ τη θαλασσινή αρμύρα, το χνώτο φυλάρχων και ιθαγενών και το μπαρούτι τ’ αποικιοκρατικού σπαθιού (μάρτυς, το χωλό σημάδι στο δεξί του πόδι – κάποτε, κάπου στο Ραμπάτ). Fernão de Magalhães.

ΕΔΩ τον μάθαμε, υπό τον τίτλο του θρυλικού θαλασσοπόρου, ως Φερδινάνδο Μαγγελάνο. Φιλόδοξος. Παράτολμος. Δαιμόνιος. Επίμονος. Από το ’12, λέει, το πάλευε – αλλά ο Εμμανουήλ  Α’ (Πορτογαλία) βρήκε υπερβολικό το κόστος της αποστολής. Το «κλείδωσε» το 1518. Όταν παίρνοντας, για τούτο, την ισπανική υπηκοότητα, έπεισε τον Κάρολο τον Ε’ πως η χρηματοδότηση άξιζε τον κόπο: πλους… διάνοιξη δρόμου πέρα απ’ τον Ωκεανό… ως «τις Νήσους των Μπαχαρικών»… χρυσάφι, σήμαινε… αμέτρητα φλουριά μέσ’ το μεταξωτό πουγκί και τα μπαούλα…

ΘΑ ΕΞΕΛΙΣΣΟΤΑΝ σε κάτι περισσότερο: ο πρώτος περίπλους της Γης. Μα, εκείνη τη στιγμή, δεν το ‘ξερε κανείς…

ΜΕΣΗΜΕΡΑΚΙ… Στο Sanlúcar de Barrameda πέντε καραβέλες λύνουν κάβους. «Σαντίσιμα Τρινιδάδ», «Σαν Αντόνιο», «Κονσεπσιόν», «Βικτόρια», «Σαντιάγκο». Με πλήρωμα κάπου 240 ναυτικούς. Οι περισσότεροι Πορτογάλοι, Γάλλοι, Φλαμανδοί. Και μεταξύ τους, 8+1 Έλληνες (άλλοι ανεβάζουν τον αριθμό σε 15-20). Οι τρεις βαστούσαν απ’ τη Ρόδο: Μιγκέλ ντε Ρόδας, Φελίπε ντε Ρόδας, Μιγκέλ Σάντσεθ ντε Ρόδας. Άλλοι τόσοι από τη Χίο: Φρανθίσκο Άλμπο, Σιμόν ντε Αξιο, Αντόνιο ντε Αξιο. Δυο από το Ναύπλιο (Νικολά Γριέγο, Χουάν Γριέγο) και ένας…

ΜΑΤΕΟ ΝΤΕ ΚΟΡΦΟΥ (Mateo de Gorfo / το «Corfu» το αναγνώρισαν, όπισθεν του χειρόγραφου «Gorfo», οι ίδιοι οι Ισπανοί). Κερκυραίος. Αναφέρεται ρητά στον κατάλογο ναυτιλλομένων των αρχείων της Σεβίλλης (Γενικό Αρχείο Ινδιών – η ιστορική, θεωρείται, απόδειξη για την τότε ανακάλυψη της Χιλής). Και το καταπληκτικό, σωζόμενο «ημερολόγιο καταστρώματος», του Χιώτη πλοηγού της «Βικτορίας», Φρανθίσκο Αλμπο (_­+ τις σημειώσεις του Χρονικογράφου, Antonio Pigafetta), «ένα», σημείωνε άλλοτε στα «Νέα» ο πρεσβευτής του Ελληνισμού, Πέδρο Ολάγια, «από τα πολυτιμότερα έγγραφα στην ιστορία της ναυσιπλοΐας, καθώς τεκμηριώνει τη ρότα του ταξιδιού, τα άγνωστα μέρη που συνάντησαν, τις πρωτόγνωρες περιπέτειες που έζησαν, πριν γίνουν τελικά οι πρώτοι άνθρωποι που κατόρθωσαν να διασχίσουν όλους τους μεσημβρινούς της Γης…»

ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟΥΣ εξ αυτών, κυρίως Χιώτες και Ροδίους, διεσώθησαν ορισμένα extra βιογραφικά στοιχεία. Για τον Κερκυραίο, Ματέο, αντίθετα, τα τεκμήρια σημειώνονται ελάχιστα. Εξ αυτών, η πληροφορία πως ανήκε στο πλήρωμα του «Κονσεπσιόν». Ένα απ’ τα μόλις τρία πλοία που εντέλει διέσχισαν τον Ειρηνικό, καθώς νωρίτερα στο «Σαν Αντόνιο» εκδηλώθηκε ανταρσία (και γύρισε πίσω, Ισπανία) και το «Σαντιάγκο» ναυάγησε έξω απ’ την Αργεντινή. Πριν, καεί… εθελουσίως, μετά τη σφαγή του Μαγγελάνου και δεκάδων ανδρών από ιθαγενείς της νήσου Μανκτάν των Φιλιππίνων. Κατ’ εντολή, η καύση, του Χουάν Σεμπαστιάν Ελκάνο (τούτος ανέλαβε πλέον την ηγεσία της αποστολής), στη λογική πως «οι εναπομείναντες άνδρες δεν επαρκούσαν για να στελεχώσουν τρία πλοία και έτσι μοιράστηκαν στα υπόλοιπα δύο» («Βικτόρια» και «Τρινιδάδ»).

ΔΕΔΟΜΕΝΟ σχετικά με τον Mateo, σημειώνεται το εξής: δεν εμφανίζεται μεταξύ των (καταγεγραμμένων) 18, μόλις 18, εκ του αρχικού πληρώματος, που «αντέξαν’» ως το τέλος. Επιστρέφοντας, μια τριετία έπειτα στην Ισπανία, με το θρυλικό, πλέον, «Βικτόρια» – φορτωμένο με πολύτιμα μπαχάρια. Να σκοτώθηκε, άρα, κι αυτός στη σφαγή των Φιλιππίνων; Να έπεσε αιχμάλωτος των… Πορτογάλων (!), που, στο δρόμο της επιστροφής, κατέλαβαν το «Τρινιδάδ»;

ΤΟ 2006, πάντως, ο Στέφανος Κρίκκης, κατέθετε ως απάντηση αυτό (εφημ. «Τα Νέα», φ. 17/3): πλην των Ελλήνων που επιβεβαιώνονται στη… 18άδα άφιξης του «Βικτόρια», «δύο ακόμη Έλληνες έφθασαν στη Σεβίλλη ύστερα από δύο μήνες, ενώ οι υπόλοιποι (δύο) αποφάσισαν να παραμείνουν και να ζήσουν στη νήσο Βόρνεο. Λέγονταν Χουάν ελ Γριέγο και Ματέο ντε Κορφού…». Έκτοτε, άλλο τι, δεν έμαθε κανείς…

Η παρουσία (και) Κερκυραίου στην αποστολή εξηγείται, πέραν της μακράς παράδοσης ναυτοσύνης των Φαιάκων και απ’ την χρήση τότε, ως ενετική (η Κέρκυρα) κτήση, της Λατινικής γλώσσας, που εξασφάλιζε την εύκολη επικοινωνία. Η ένταξη στα πλοία των Δυτικών, εθεωρείτο, δε, μια εξαιρετικά προσοδοφόρα εργασία, παρά τους κινδύνους που ελλόχευαν.