Η διπλή παράδοση του Δανιήλ και η Μονή της Μυρτιδιώτισσας

Με αφορμή τη σημερινή (24/9) εορτή της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας, το CorfuStories.com περιηγείται στην ιστορία και τους θρύλους του Βάτου και του Πέλεκα.

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

ΚΑΠΟΤΕ, λέει ο θρύλος, στα μαύρα χρόνια της Τουρκοκρατίας, την Παραμυθιά την κυβερνούσε ένας Πασάς, με τ’ όνομα Αχμέτ. Ο Αχμέτ είχε έναν γιο. Τον 26ετή Μουσά. Αναθρεμμένο μ’ όλες τις πατροπαράδοτες, οθωμανικές αρχές… Κατά τα μέσα του 18ου αι., ένας χριστιανός με τ’ όνομα Αναστάσιος, κυκλοφορεί στην περιοχή. Διδάσκει. Καταφέρνει ν’ αλλαξοπιστήσουν ένα κάρο μουσουλμάνοι. Ο Αχμέτ οργίζεται. Συλλαμβάνει τον Αναστάσιο. Τον φυλακίζει. Τον υποβάλει σε φριχτά βασανιστήρια, που ο ίδιος δέχεται με παροιμιώδη στωϊκότητα. Μέχρι το τέλος του. Μαρτυρικό. Στο μοναστήρι της Παναγιάς Παραμυθιάς. Μα, το ζητούμενο της ιστορίας μας είχε συμβεί μια χούφτα μέρες πριν…

ΤΟΤΕ, συνεχίζει η αφήγηση, που τον Αναστάσιο επισκέφτηκε ο Μουσά. Βρίσκοντάς τον λουσμένο μ’ ένα φως αστραφτερό, συντροφιά με δυο ακαθόριστες φιγούρες. Ταραγμένος, κάθεται. Μιλά μαζί του. Ακούει τα διδάγματά του. Συγκλονίζεται…

ΤΗΝ τρίτη μέρα απ’ το φριχτό του θάνατο, ο Μουσά βλέπει στον ύπνο του τον Άγιο. Να του ζητεί να θάψει την αφημένη του σορό. Πηγαίνει. Ακούει τους ντόπιους να μιλούν για τριήμερο φως, απόκοσμο και δυνατό που πλημμύριζε κάθε βράδυ τη Μονή. Και βρίσκει τ’ άγιο λείψανο. Αναλλοίωτο…

ΓΙΑ ΤΟΝ Μουσά δεν υπήρχε άλλος δρόμος. Αλλαξοπιστεί. Φεύγει για τη Βενετιά, όπου Παραμυθιώτες έμποροι του διδάσκουν τη γλώσσα την ελληνική και τα χριστιανικά ιδεώδη. Βαφτίζεται χριστιανός, Δημήτριος, «εν τη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου των Ρωμαίων». Μεταβαίνει στην Καλίπολη, «εν τινί Ιερά Μονή τιμωμένη επ’ ονόματι το Γενέσιον της Θεοτόκου, όπως εν ταύτη μονάση». Χειροτονείται μοναχός. Μεγαλόσχημος. Διάκονος. Και τελικώς, «διάγων βίον αγιον και ενάρετον», ιερομόναχος: Δανιήλ.

ΚΑΠΟΙΑ χρόνια έπειτα, μια 23η Απριλίου, αγνώστου χρόνου ακριβούς, «έχων εις τον λογισμόν αυτού ότι εις την νήσον των Κορυφών ευρίσκεται το λείψανον του θαυματουργού Σπυρίδωνος, εκ θείου ζήλου κινούμενος λαβών την ευχήν του», έρχεται στην Κέρκυρα.

ΤΑ ΒΗΜΑΤΑ τον πάν’ στην εκκλησιά τ’ Αγιού Βλασίου. Στο Τρίκλινο. Αναπαύεται. Ώσπου στον ύπνο του ακούει φωνή / ή όραμα να τον καλεί να πάει «εις το βουνό του Τριάλου εις τον ονομαζόμενον Κόνδρακα, εις τον οποίον είναι ένα σπήλαιο». Μπες, του έλεγε. Και σε κάποια του εσοχή, θα δεις μια πέτρα / σταλακτίτες σε μορφή περιστεράς (εξ ου και το, γνωστό στους ντόπιους, τοπωνύμιο «Περιστέρι»). Και χαραγμένο έναν σταυρό. Τράβα την. «Εντός αυτού εισίν η σεβασμία εικών της Θεοτόκου, εις τον οποίον τόπον να κτίσης ναόν της Θεοτόκου, ότι ούτος θέλει ο Θεός δόξασε τον τόπον εκείνον».

Ο ΔΑΝΙΗΛ αναστατώθηκε. Aλλά δεν έδρασε αμέσως. Λίγες μέρες έπειτα, κατεβαίνοντας απ’ το κελί που διέμενε και μπαίνοντας στην εκκλησιά τ’ Αγιοβλασιού για να διαβάσει την Ακολουθία του, τελειώνοντας, «ακούει κρότον μέγα και ανοίχθησαν αι θύρες της εκκλησίας και έντρομος γενόμενος και εδοκείν πνεύμα θεωρείν και θεωρήσας είδεν άνθρωπον στολήν λευκή και ενεθαμβήθη και έλεγεν του ο φανείς “Δανιήλ, επιτάχυνον ον σοι είπον”. Και με τον λόγον τούτον, ο φανείς έγινεν άφαντος…».

ΕΚΑΝΕ αμέσως, με ιερό δέος, το σταυρό του. Και σκαρφαλώνοντας σ’ ένα μουλάρι, πήρε το δρόμο για το Βάτο. Φθάνοντας «εις τόπον ονομαζόμενον Αλώνι, όπου ανέμιζαν στάρι οι άνθρωποι του τόπου», ρώτησε. Του έδειξαν. Ανέβηκε τον ορεινό όγκο. Κι «εμβαίνοντας εις το δάσος των Μυρτιδιών», βρήκε τη σπηλιά. Και είδε. «Την περιστεράν». Το σταυρό. «Και εχάρη λίαν». Έχτισε εκεί –μήνα Ιούλιο, καλοκαιριά- μικρή Μονή. Τοποθέτησε σε λαμπρό προσκυνητάρι την εικόνα. Κι έπειτα, «επέστρεψε στο ναό του Αγίου Βλασίου, όπου έκτισε καμπαναριό, ζώντας εκεί ασκητικά έως την κοίμησή του».

Η ΙΣΤΟΡΙΑ, άρχιζε. Της Ι.Μ. Παναγιάς Φανερωμένης. «Της Τριάλου». Και με τα χρόνια,  Μυρτιδιώτισσας. Μυρτιώτισσας. «Των Μυρτιδών». Είτε απ’ τις ολάνθιστες μυρτιές των πέριξ, είτε κατά το πρότυπο της παλαιότερης (14ος ή 15ος αι.) Υ.Θ. Μυρτιδιώτισσας, πολιούχου των Κυθήρων, με τη θαυματουργή εικόνα «της αποκαλύψεως του βοσκού εις το Τσιρίγο», κατά παράδοση αποδιδόμενη στον Ευαγγελιστή Λουκά.

ΤΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ για την ιστορία του Δανιήλ, από τη Βενετιά κι έπειτα, προέρχονται από μια εκ των σπανιότατων γραπτών σωσμάτων για την ιστορία της Μονής: του μοναχού (1892 – 1956) Αμβρόσιου Πακτίτη, εν έτη 1913. Δε συνιστούν αναντίρρητο ιστορικό τεκμήριο. Τ’ ομολογεί κι ο ίδιος˙ «ταύτα εβρέθησαν γεγραμμένα επί ενός τεμαχίου απλού χάρτου. Ποίος δε, τα έγραψεν και από ποίου καιρού εισίν γραμμένα, άγνωστον εστί προς εμέ τον μεταγράπτην…» Δίδουν, ωστόσο, μία βάση…

ΤΑ ΠΡΙΝ, τα περί Παραμυθιάς και οθωμανικής, πασάτικης καταγωγής του, τα σώζει, πάλι, η ντόπια παράδοση των ηπειρώτικων αχών – ο Πακτίτης, αντίθετα, μιλά περί «τινός ιερομονάχου Δανιήλ Καγγελάρη, καταγομένου εκ του βασιλείου της Αφρικής της Περσίας, υιός μονογενής του τότε βασιλέως Αλίμπεη, οθωμανός το γένος και την θρησκείαν». Αν δε, συνυπολογίσουμε τις εκτιμήσεις πως η περίπτωση του Δανιήλ εκτιμάται, χρονικά, κατά τον 16ο αι., είναι προφανές πως τα περί Μουσά και Αχμέτ, όσον αφορά στην κερκυραϊκή Μονή, οριοθετούνται στα πλαίσια του θρύλου. Ευήκοου στη λογική της θεμελίωσης «άλλης μίας νίκης του χριστιανισμού έναντι των Αγαρηνών απίστων». Μα, ως εκεί…

ΔΥΟ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ, ένα πρόσωπο. Μια εικόνα. Μια Μονή. Σήμερα (24/9) εορτάζουσα. Στην καταπράσινη πλαγιά του Άη Γιώργη, προς δυσμάς, αναμετάξυ Πέλεκα και Βάτου, πάνω και σιμά στ’ ομώνυμο ακρογιάλι. Σε μια άγρια (μα, και γαλήνια) ομορφιά ολόγυρα, με λιόδεντρα, πεύκα, βλάστηση πυκνή, κυκλωτική, κρεμασμένη, μοιάζει, με τσιγκέλι απ’ τα βράχια που στέκουν από πάνω της.

ΘΕΣΗ, οικοδομικά, επισφαλής. Εξ ου και ήδη απ’ τον 19ο αι. μαρτυρούνται ζημίες από κατολισθήσεις βράχων. Με πιο χαρακτηριστική, αυτή του 1920, επί Πακτίτη, που κατέστρεψε το οικοδόμημα σχεδόν ολοκληρωτικά.

ΧΡΕΙΑΣΤΗΚΑΝ σχεδόν δυο δεκαετίες, μέχρι το ’37, εργασιών αποκατάστασης. Διαμορφώνοντας, εν πολλοίς, και τη σημερινή, παραδοσιακή εικόνα της (δομικά, θεωρείται ότι διαμορφώθηκε γύρω στα 1830, επί ηγουμενίας Ιερομονάχου Νεκταρίου Γραμμένου). Ο Ναός (με το ξυλόγλυπτο τέμπλο και την περίφημη «αίθουσα του θρόνου»)… Τ’ αρχονταρίκι… Τα κελιά… Οι ξενώνες… Το λιοτρίβι (σώζονται ακόμη οι παλαιές πρέσες του 1896), το μαγερειό… Κι αργότερα, η καταπληκτική βιβλιοθήκη. Με τα 22 σπάνια χειρόγραφα και τους 182 τόμους (λειτουργικούς, πατερικούς, ιστορικούς, φιλολογικούς…), εκδοθέντες μεταξύ 1604 και 1900… Και φυσικά, τις κειμήλιες εικόνες της, επτανησιακής τεχνοτροπίας. Με δεσπόζουσα της Υ.Θ. Μυρτιδιώτισσας. Σημείο θρησκευτικής αναφοράς της εντόπιας πίστης…

ΤΙPS

• Στο Καθολικό του ναού, ρυθμού βασιλικής, εντός κρύπτης στο σημείο, εκτιμάται, που ο Δανιήλ εντόπισε την εικόνα, βρίσκεται τοποθετημένο συμβολικά ένα πέτρινο περιστέρι.

• Απ’ τον 19ο αι. μαρτυρείται οργανωμένη αδελφότητα, έως δέκα μοναχών. Κατά τον 20ό μειώθηκαν αισθητά, με απόρροια την απόφαση συγχώνευσης της Μονής με την Ι.Μ. Παλαιοκαστρίτσας.

• Εξαιρετικές είναι οι λειτουργικές βελτιώσεις της σύγχρονης εποχής επί μοναχού Δανιήλ (2006 κ.ε.). Επισκευές, συντήρηση (σημειώνεται η ρωσική συνδρομή, με την, τα τελευταία χρόνια, άνθιση του θρησκευτικού τουρισμού), εμπλουτισμός πανίδας, φροντίδα οικόσιτων…

• Άνθιση δε, γνωρίζει και η διαδικασία παραγωγής αγαθών (προς κάλυψη αναγκών της Μονής): φυσικά φαρμακευτικά και αρωματικά βότανα (φασκόμηλο, τσάι, χαμομήλι, θυμάρι κ.λπ.), χειροποίητα σταυρουδάκια, κομποσκοίνια, εικονίδια κ.λπ., αλλά και δύο εκδόσεις: «Χρονικά Σημειώματα» (η ιστορία της Μονής, με βάση το κειμήλιο Πακτίτη) και «Η Βιβλιοθήκη της Υ.Θ. Μυρτιδιώτισσας».

© Photo Credits: imcorfu.gr