13.8 C
Corfu
Πέμπτη, 29 Οκτωβρίου, 2020
More

    Τελευταίες Δημοσιεύσεις

    29/10/1673: Καθιερώνεται η λιτανεία του «Πρωτοκύριακου»

    Μια στιγμή της κερκυραϊκής διαχρονικότητας, μέσα από 160 λέξεις. Επιμέλεια: Ηλίας Αλεξόπουλος ΟΙ ΣΥΝΔΙΚΟΙ – εκπρόσωποι...

    5+1 βιβλία για την Κέρκυρα των χρόνων του Πολέμου (1940-’44)

    Η book top-list του Corfustories.com με αφορμή τη φετινή επέτειο της 28ης Οκτωβρίου Επιμέλεια: Ηλίας Αλεξόπουλος

    Παρούσα η Κέρκυρα στην πανελλαδική εκδήλωση ταυτόχρονου, δημόσιου θηλασμού

    Την Κυριακή (1/11, 11.00 π.μ.), σε διαδικτυακή, φέτος, εκδήλωση, λόγω των Covid περιορισμών. ΣΤΗΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ εκδήλωση ταυτόχρονου δημοσίου θηλασμού,...

    Γιορτάζοντας την 28η στα χρόνια του κορωνοϊού…

    Σε πρωτόγνωρες συνθήκες οι φετινοί εορτασμοί και στο νησί, αν και οι... ιδιωτικές «πινελιές» δεν έλειψαν. ΑΝΗΜΕΡΑ της εθνικής...

    Μποτετζάγιας / Αναψηλαφώντας την «ανθρώπινη ιστορία του σκύλου»

    Άνοιξη του ’19, ο Ιωσήφ Μποτετζάγιας, αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου και πρόεδρος της «Κιβωτού» Μυτιλήνης, πρόσθετε στην «κερκυραϊκή» βιβλιογραφία τον πιο νωπό τίτλο έργου για τα ζώα (σκύλο).

    Η σημερινή (4/10) Ημέρα των Ζώων, είναι μια καλή αφορμή να θυμηθούμε κάποια απ’ όσα έλεγε στην έντυπη έκδοση του Corfu Stories.

    ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΗΛΙΑ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟ

    Άνδρας, πανεπιστημιακός, icon, αύρα και ρητορική βγαλμένη από καλούπι ακριβείας της ένδοξης γενιάς των almost 40. Καλό. Μα, όχι ό,τι όριζε το συνηθέστερο άτυπο «πρωτόκολλο» ως physic του «ενεργού φιλόζωου». Τον έκανε να μοιάζει ακόμη πιο «απόμακρος» από τέτοιας λογής στερεότυπα η διαπίστωση πως, φεύγοντας για τις εσχατιές του απέναντι πελάγους (Λέσβος), η όποια σχέση του με τα τετράποδα εξαντλούνταν σ’ ένα ζορισμένο –και σίγουρα, ανόρεχτο- «μακριά κι αγαπημένοι». Κι όμως˙ fast forward στο τώρα: μάτια ίδια, άλλο βλέμμα. Για τον Κερκυραίο αναπληρωτή καθηγητή Περιβαλλοντικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου (τμήμα Περιβάλλοντος), με το καταπληκτικό έργο ετών στην «Κιβωτό» Μυτιλήνης, αρκούσε ένα άγγιγμα για να του γυρίσει η ρότα. Και μια σκέψη της στιγμής, για να γεννήσει τη συνθήκη, που ένα ωραίο απόγευμα του ’19, μας ξεφύλλιζε στο «Πλους»: Ιωσήφ Μποτετζάγια, «Η ανθρώπινη ιστορία του σκύλου». Αν δεν το ‘χεις δει (ακούσει ή διαβάσει) η φετινή Ημέρα των Ζώων, μοιάζει μια ωραία αφορμή…

    «Η ανθρώπινη ιστορία των σκύλων»… Δηλαδή;

    «Πρόκειται για μια περιγραφή του πώς, από την αρχαιότητα έως σήμερα, αλλάξαμε ή, πιο σωστά, μας άλλαξαν τα σκυλιά, σε κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητάς. Σε συνδυασμό με τη δική τους εξέλιξη˙ από λύκος, σκύλος. Με αρχή την εξημέρωσή τους, περνάμε όλα τα ιστορικά στάδια ή εκφάνσεις αυτής της σχέσης: κυνήγι, προστασία, πόλεμος, θρησκεία, δοξασίες, υγεία – ιατρική, κατοικίδια… Κάθε στάδιο, διανθισμένο με περιστατικά: συγκινητικά, σοκαριστικά, προκλητικά…»

    Αφορμή για τη συγγραφή;

    «Μια εκδήλωση, τρία (σ.σ. πλέον, πέντε) χρόνια πριν. Κλήθηκα, ως πρόεδρος της “Κιβωτού” Μυτιλήνης, να μιλήσω για τη φιλοζωϊα σε δασκάλους. Υπήρξε η αφορμή να σκεφτώ ότι δεν χρειάζεται να λέμε συνέχεια στα παιδάκια ότι πρέπει ν’ αγαπάνε τα ζώα. Αλλά να τους μαθαίνουμε πέντε πράγματα στην τάξη, εικόνες, ιστορίες, ώστε, μέσα απ’ αυτές, να προβληματιστούν πάνω στην τεράστια αλληλεπίδραση, που ανά τους αιώνες, άλλαξε και τα σκυλιά κι εμάς…»

    Αυθόρμητα, μια ιστορία του βιβλίου, που σου έρχεται στο μυαλό;

    «Του Μπάρι. Μεγαλόσωμος σκύλος, τύπου Αγ. Βερνάρδου, ανήκε στο διοικητή στρατοπέδου συγκέντρωσης (Β’ Παγκόσμιος). Αυτός, όταν έκανε βόλτα με τον Μπάρι και έβλεπε τους Εβραίους, του φώναζε “αγόρι μου, δάγκωσε αυτόν τον σκύλο”- εννοώντας τον Εβραίο. Και ο Μπάρι το έκανε. Μετά τον πόλεμο, το αφεντικό του δικάστηκε σαν εγκληματίας πολέμου. Στη δίκη, λοιπόν, οι επιζήσαντες έλεγαν πως αυτά ο σκύλος τα έκανε όταν ήταν μπροστά το αφεντικό του. Αντίθετα, όταν έλειπε, έπαιζαν μαζί του, το χάιδευαν… Κανονικό κουτάβι! Μια, λέει, μέρα, φόρτωσαν μια ομάδα Εβραίων να τους πάνε αλλού –επιτηρούσε τη μεταφορά ο διοικητής με τον Μπάρι. Κάτω από κάτι χαμώκλαδα άκουσαν κλάμα. Ήταν μια μητέρα που είχε προσπαθήσει να διαφύγει με το μωρό της. Η μητέρα είχε πεθάνει. Το μωρό ζούσε. Ο διοικητής διέταξε τον Μπάρι να φάει το μωρό. O Mπάρι όντως πλησίασε, αλλά απλά, άρχισε να το γλύφει. Όταν το είδε ο Ναζί, σάπισε το σκυλί στο ξύλο. Και ποδοπάτησε αυτός το μωρό…»

    Έχουν συνείδηση τα σκυλιά…

    «Ναι. Εγώ πιστεύω ότι έχουν. Είναι ένα μοναδικό είδος, που, λόγω της εξημέρωσης και των γονιδιακών τους, αν θες, χαρακτηριστικών, έχουν αναπτύξει μια σχέση μαζί μας, που δεν υπάρχει με άλλο είδος. Ένα… εξαιρετικό ατύχημα, μοναδικό. Υπάρχει η συγκλονιστική κουβέντα ενός Γαλλο-εβραίου αιχμαλώτου, πάλι στον Πόλεμο, για ένα αδέσποτο, που τους περίμενε κάθε πρωί, έξω απ’ τα συρματοπλέγματα, να τους συνοδέψει με τρελή χαρά ως το δάσος που τους πήγαιναν “απογυμνωμένους απ’ την ανθρώπινη υπόστασή μας” οι Ναζί και μετά τους συνόδευε πάλι ως το στρατόπεδο: “Γι’ αυτό το σκυλί”, είπε, “δεν υπήρχε αμφιβολία ότι ήμαστε άνθρωποι…”»

    Κάποιο συνολικό συμπέρασμα, στο τέλος της ανάγνωσης;

    «Ότι αυτό που νομίζουμε πρωτόγνωρο είναι, στην πραγματικότητα, πάρα πολύ παλιό κι αυτό που νομίζουμε καινοφανές, έχει λεχθεί. Π.χ. οι μόδες – το να τους φοράμε ρουχαλάκια, να τους φτιάχνουμε κοτσίδες ή ακόμη και η ταφή τους σαν μέλος της οικογένειας. Από αρχαιοτάτων….»

    Στην Ελλάδα ή σε παγκόσμια κλίμακα;

    «Σε όλη την υφήλιο. Ταφές σκυλιών καταγράφονται απ’ τις Άνδεις ως τη Σκανδιναβία και απ’ την Ελλάδα ως την Αίγυπτο, τη Μεσοποταμία. Κανονικές, με όλο το τελετουργικό: το ζώο θαβόταν με το μαξιλαράκι, την κουβερτούλα του ή μαζί με την τροφή του για τη μετά θάνατο ζωή. Συν τα τάματα. Υπήρχε ολόκληρη βιομηχανία στην Ανατολική Μεσόγειο, στις θεότητες που συνδέονταν με σκύλους ή γάτες, να τους αφιερώνουν έναν ταριχευμένο σκύλο / γάτα. Ή, έστω, ένα μέρος τους…»

    «Εγώ δίνω στο σκύλο να φάει, αφού, προφανώς, εσύ έχεις δώσει στον άνθρωπο, που υποφέρει! Σωστά;»

    Κι απ’ τα… καινοφανή, που έχουν λεχθεί προ πολλού;

    «Ατάκες τύπου “ασχολείσαι με τα σκυλιά και όχι με τους ανθρώπους” ή “εδώ δεν έχουμε να φάμε, θα σώσουμε τα αδέσποτα;”…»

    Πέρα απ’ την ιστορικότητα του πράγματος, όταν τ’ ακούς αυτό, τι απαντάς;

    «Όταν έχω… νεύρα (γελάει), το εξής: “Εγώ δίνω στο σκύλο να φάει, αφού, προφανώς, εσύ έχεις δώσει στον άνθρωπο, που υποφέρει!”»

    Στα… καλά σου;

    «Επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι που ενδιαφέρονται για τα ζώα, είναι, σε μεγάλο βαθμό, ενεργοί σε προσπάθειες στήριξης των προσφύγων, των πεινασμένων, των αστέγων… ενεργοί φιλάνθρωποι. Αυτό, και στη μία (φιλάνθρωπος) και στην άλλη (φιλόζωος) περίπτωση, έχει να κάνει με το ίδιο “κλειδί”: αυτό που επιστημονικά ονομάζουμε “ενσυναίσθηση”. Empathy. Το να μπορείς, δηλαδή, σε πραγματικές συνθήκες, να βάλεις τον εαυτό σου στη θέση του άλλου. Να καταλάβεις και να αισθανθείς τα αισθήματά του. Φιλοζωϊα είναι απλώς το να καταφέρεις να επεκτείνεις την ενσυναίσθησή σου πέρα απ’ το δικό σου “είδος”, να διευρύνεις τα όρια…»

    Και οι περιπτώσεις… ηλικιωμένων με γάτες, που, όμως, είναι παντελώς αποκομμένοι / -ες απ’ τον κόσμο; Εκεί η ενσυναίσθηση λειτουργεί «μονομερώς»;

    «Ξέρω, η κλασική παραφιλολογία… Προφανώς, υπάρχουν κι άτομα που έχουν τη φιλοζωϊα ως “εναλλακτική” στην έλλειψη κοινωνικών σχέσεων. Στατιστικά, ωστόσο, είναι στα όρια της εξαίρεσης – που επιβεβαιώνει τον κανόνα. Και ο κανόνας λέει πως όσοι ασχολούνται με τα ζώα, είναι πολύ καλύτερα με τους φίλους, τα παιδιά, την οικογένειά τους, τον ίδιο τους τον εαυτό. Πού επανερχόμαστε; Στη διεύρυνση που προανέφερα…»

    Αυτή η ικανότητα διεύρυνσης, η ενσυναίσθηση, είναι έμφυτη; Γεννιέσαι, να το πω απλά, φιλόζωος ή γίνεσαι;

    «Σχετικό. Υπάρχουν, όμως, ορισμένες πολύ ενδιαφέρουσες ερευνητικές διαπιστώσεις γι’ αυτήν την ιδιαίτερη σχέση που έχουμε με τα σκυλιά. Φερ’ ειπείν, η μορφολογική εξέλιξη του σκύλου (πιο στρογγυλό πρόσωπο, μεγαλύτερα μάτια –  νεοτονία, να έχει δηλ. χαρακτηριστικά μωρού), έχει αποδειχτεί πως μας έκανε “κλικ”. Τελευταίες, πάλι, έρευνες στην ενδοκρινολογία και στη ζωϊκή συμπεριφορά, έχουν δείξει απίστευτα πράγματα. Παιδάκια προσχολικής ηλικίας κλήθηκαν να επιλέξουν “ποιο θεωρούν πιο γλυκό” ή “μου αρέσει περισσότερο” ανάμεσα σ’ ένα κουτάβι κι ένα άλλο παιδάκι. Τα περισσότερα διάλεξαν κουτάβι. Σε μητέρες, όταν βλέπουν τα κατοικίδιά τους, ενεργοποιείται το ίδιο κομμάτι του εγκεφάλου, που ενεργοποιείται όταν βλέπουν τα παιδιά τους. Αφορμή μια ορμόνη, η οξυτοκίνη (“ορμόνη της αγάπης”), η οποία αυξάνεται πολύ μετά τη γέννα. Έχει αποδειχτεί, ακόμη, πως όταν χαϊδεύουμε ή απλά κοιτάμε τα σκυλιά μας, εκκρίνεται σ’ εμάς οξυτοκίνη. Ταυτοχρόνως, όμως, και στον σκύλο! Υπάρχει ένα feedback…»

    ΕΤΣΙ ΕΓΙΝΕ Ο ΛΥΚΟΣ, ΣΚΥΛΟΣ

    ΕΞΩΦΥΛΛΑ, περιεχόμενα, πρόλογος… Οι πρώτες αράδες. «Ο λύκος που έγινε σκύλος». Δεδομένα, εξέλιξη του… πανάρχαιου λύκου, τα σκυλιά. Εξημερωμένη. Πώς, όμως, κύλισε η εξελικτική διαδικασία; Εξήγηση μέσα από ένα διάσημο πείραμα των 60s…

    «ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ, πήγαν σε φάρμες με ασημί αλεπούδες (Vulpes vulpes). Προσέγγισαν τις πιο ήρεμες και άρχισαν να τις ζευγαρώνουν. Όταν ο χειριστής  πήγαινε να χαϊδέψει ή να ταϊσει τα αλεπουδάκια, που γεννήθηκαν απ’ αυτές, τα περισσότερα φοβούνταν. Δύο – τρία, κάθονταν. Αυτά τα κράταγαν για να τα ξανα-ζευγαρώσουν˙ τα άλλα, γούνες. Μετά από 20 αναπαραγωγικούς κύκλους, είχε πλέον συμβεί μια καταπληκτική μεταμόρφωση: πέρα απ’ το ότι, προφανώς, τα περισσότερα αλεπουδάκια ήταν φιλικά, είχε αλλάξει και η μορφολογία, τα χαρακτηριστικά τους. Η φωνή τους… Πέσαν’ τα αφτιά τους. Κόντυνε η μουσούδα τους. Έπεσε η ουρά τους. Άρχισαν να βγαίνουν σε διάφορα χρώματα, όχι μόνο ασημί. Δηλ. οι αλεπούδες είχαν γίνει… σκύλοι. Και στη συμπεριφορά τους, το ίδιο: τους έδειχνες κάτι και κοιτούσαν προς την κατεύθυνσή του. Όπως τα κουτάβια και χωρίς να έχουν εκπαιδευτεί γι’ αυτό».

    ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ, προφανές: «Εκτιμάται πως αναλόγως, κάποτε, κάπου, κάποιο ζευγάρι λύκων, που γλίτωσε απ’ το… ανθρώπινο βόλι, γέννησε τα πρώτα του μικρά. Κάποια, βγήκαν φιλικά. Αυτά, δεν τα πείραξαν. Αναπαρήχθησαν. Και κατά μία ευτυχή ή διαβολική εξελικτική σύμπτωση, οι ορμόνες που ήλεγχαν τη συμπεριφορά, συνδέονταν και με αλλαγές στα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους…».

    Η σχέση σου με τα σκυλιά, πότε άρχισε;

    «Μέχρι να πάω στη Λέσβο, δεν είχα ποτέ μου κατοικίδιο.  Δεν ήμουν, βέβαια, της λογικής “ξουτ, βρωμόσκυλο”, αλλά… μακριά κι αγαπημένοι – τα ψιλοφοβόμουν κιόλας, “ποιος ξέρει τι κουβαλάνε” κ.λπ. Στη Λέσβο, είδα κάποιες πολύ άσχημες καταστάσεις, που έχουν να κάνουν με την κτηνοτροφική και αγροτική πραγματικότητα του τόπου. Mπήκα στο mood “τα κακόμοιρα τα ζωάκια” – αλλά ως εκεί».

    Ώσπου…

    «Ένα πρωί, μου τηλεφωνεί η τότε κοπέλα μου. Είχε βρει ένα πεταμένο κουτάβι. “Το φέρνω, να δούμε τι θα κάνουμε”…»

    Πρώτη αντίδραση;

    «“Όλα τα ‘χαμε, αυτό μας έλειπε”… Τέλος πάντων, το έφερε μετά τη δουλειά. Νεογέννητο, με κλειστά τα μάτια. Το έβαλε στο χέρι μου. Χώραγε στη χούφτα μου, σαν… πακέτο τσιγάρων. Με το που τ’ ακούμπησε, γύρισε το κεφάλι του και αρχίζει, με κλειστά τα μάτια όπως ήταν, να μου θηλάζει τον αντίχειρα. Αυτό ήταν! Πώς περιγράφεται στα Ευαγγέλια η μεταστροφή του Παύλου, στο δρόμο για τη Δαμασκό (γελάει); Σοκ! Κι αρχίζω να ψάχνω φαρμακεία ανοικτά, τι γάλα να του πάρω… Με τα πολλά, το πάω κτηνιατρείο. Μας λέει η γιατρός ότι είναι πολύ μικρό και αν δε βρει μάνα, τα πράγματα θα είναι πολύ δύσκολα. “Ίσως είναι καλύτερο να του κάνετε ευθανασία”. Μια που το ‘πε και μια που πήγα να κάνω ευθανασία… στην ίδια (γελάει)! Γάλατα, ξενύχτια… Τελικά, επιβίωσε. Η Ήρα…»

     •Βέβαια, από εκεί, μέχρι τα ηνία της «Kιβωτού», η απόσταση μοιάζει, ακόμη, χαώδης…

    «Υπήρξε κι εδώ ένα περιστατικό – κλειδί. Το 2012, κάποιος εκτέλεσε εν ψυχρώ ένα αδέσποτο, γιατί… του γαύγισε! Συζητούσαν, λοιπόν, οι φιλόζωοι πώς θα κινητοποιηθούν. Με βρίσκει τυχαία στο δρόμο ο τότε πρόεδρος του συλλόγου και μου λέει αν ήθελα να πάω στη συγκέντρωση που είχαν το απόγευμα. “Θα προσπαθήσω” – σαν να του ‘λεγα “αν με δεις, σφύρα!” Κάνοντας κάποια βήματα, μου πέρασε μια σκέψη: “Κι αν αυτό το αδέσποτο, ήταν η Ήρα;” Νέο σοκ! Είναι κι αυτό που, τελικώς, μου έμαθαν τα σκυλιά: να μη νοιάζομαι για το δικό μου ζώο, αλλά για όλο το είδος τους. Καλός γονιός δεν είναι αυτός που προσέχει μόνο τα δικά του παιδιά – και δίπλα, ας… σφάζονται. Εγώ, το είχα ήδη με τους ανθρώπους. Πλέον, επεκτάθηκε και στα σκυλιά. Υπάρχει μια καταπληκτική ιστορία στη Βίβλο: Κάιν, Άβελ, το φονικό… Ρωτάει ο Θεός τον Κάιν: “Πού είναι ο Άβελ;” Και ο Κάιν απαντά: “Πού να ξέρω; Δεν είμαι φύλακας του αδελφού μου”. Εγώ πιστεύω ότι θα είμαστε πολύ καλύτεροι ως κοινωνία, αν πειστούμε ότι είμαστε φύλακες του αδελφού μας, του συνανθρώπου μας, κάθε μορφής ζωής. Έχουμε τεράστιες διαφορές απ’ τα άλλα ζώα. Μας ενώνει, όμως, κάτι σπουδαίο: είμαστε όλοι φορείς ζωής…»

    ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

    29/10/1673: Καθιερώνεται η λιτανεία του «Πρωτοκύριακου»

    Μια στιγμή της κερκυραϊκής διαχρονικότητας, μέσα από 160 λέξεις. Επιμέλεια: Ηλίας Αλεξόπουλος ΟΙ ΣΥΝΔΙΚΟΙ – εκπρόσωποι...

    5+1 βιβλία για την Κέρκυρα των χρόνων του Πολέμου (1940-’44)

    Η book top-list του Corfustories.com με αφορμή τη φετινή επέτειο της 28ης Οκτωβρίου Επιμέλεια: Ηλίας Αλεξόπουλος

    Παρούσα η Κέρκυρα στην πανελλαδική εκδήλωση ταυτόχρονου, δημόσιου θηλασμού

    Την Κυριακή (1/11, 11.00 π.μ.), σε διαδικτυακή, φέτος, εκδήλωση, λόγω των Covid περιορισμών. ΣΤΗΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ εκδήλωση ταυτόχρονου δημοσίου θηλασμού,...

    Γιορτάζοντας την 28η στα χρόνια του κορωνοϊού…

    Σε πρωτόγνωρες συνθήκες οι φετινοί εορτασμοί και στο νησί, αν και οι... ιδιωτικές «πινελιές» δεν έλειψαν. ΑΝΗΜΕΡΑ της εθνικής...

    Κράτσα │ «Υποσχόμεθα… Οι θυσίες δεν πήγαν χαμένες»

    Το μήνυμα της Περιφερειάρχη Ιονίων Νήσων για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου. Γράφει η Ρόδη Κράτσα - Τσαγκαροπούλου