Με αφορμή την «καραντίνα»: Μια «ιστορία» αρχών υγιεινής ζωής…

Είκοσι επτά ελληνορωμαϊκές οδηγίες «επιμέλειας εαυτού», που επικαιροποιούνται (ειδικώς) εν μέσω καραντίνας ως επιλογές διατροφής και άσκησης.

Γράφει ο Άκης Παυλογιάννης / Δρ. Ιστορίας του Αθλητισμού, καθ. Ιστορίας και Διαχείρισης Πολιτισμού του Ιονίου Πανεπιστημίου.

ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ κρίσεις υγείας ασφαλώς και δεν αφορούν μόνο στην εποχή μας. Συγκροτούν πολιτισμική συνθήκη που προβλημάτισαν έντονα κοινωνίες του απώτερου και του απώτατου παρελθόντος.

ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ και ρωμαϊκή αρχαιότητα σταδιακά διαμορφώνεται η ανάγκη «επιμέλειας εαυτού», διαδικασία που μπορεί να καταστήσει τον πολίτη ικανό να αντιμετωπίζει τα μικρά ή τα μεγάλα προβλήματα υγείας. Οι συνθήκες βέβαια ήταν διαφορετικές και ο τρόπος προσέγγισης των συμβάντων και επίδρασης σε αυτά στηρίζεται στην παρατήρηση και στην εμπειρία. Ωστόσο, πολλές οδηγίες αποτελούν αποκρυσταλλωμένες διαπιστώσεις και μετατρέπονται σε σύγχρονες αναφορές, ειδικά στο τελευταίο διάστημα της «καραντίνας», που ένα μεγάλο μέρος των πολιτών παράλληλα με την προσοχή της υγείας του προχωρά σε επιλογές διατροφής και άσκησης.

Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ που ακολουθεί περιέχει στοιχεία από δύο δημοσιευμένες επιστημονικές μου εργασίες. Κυρίαρχο ρόλο αποτελεί η θέση ότι για την πρόγνωση και τη διάγνωση των ασθενειών είναι αναγκαία η γνώση της σχέσης της ανθρώπινης ιδιοσυγκρασίας με τις εξωτερικές μεταβλητές και ότι οι προληπτικές, διαγνωστικές και θεραπευτικές μέθοδοι αποκτούν αξία μόνο όταν προσαρμόζονται στη μοναδικότητα της ανθρώπινης φύσης (Ιπποκράτης / Πλάτωνας):

1. Η τροφή σε συνδυασμό με τις ασκήσεις συντηρούν τον άνθρωπο σε καλή φυσική κατάσταση / υγεία: «να προσδιοριστεί η αναλογία των ασκήσεων που γεννήθηκαν για να καταναλώνουν και των τροφών που επιλέχθηκαν για να αναπληρώνουν»: ανάγκη ανίχνευσης ιδιοτήτων ασκήσεων / τροφών και της σχέσης τους με τις εξωτερικές μεταβλητές (Ιπποκράτης).

2. Αποφυγή διατύπωσης κανόνων με καθολική αρχή που αναφέρονται αδιακρίτως σε όλους τους ανθρώπους: οι ανθρώπινες και εξωτερικές συνθήκες διαφέρουν, γεγονός που καθιστά τη δύσκολη και επικίνδυνη την πρόταση γενικών διαιτητικών συμβουλών και απαραίτητη την αυστηρή κριτική σε αθλητική ζωή και «διαιτητικές συνταγές» (Ιπποκράτης).

3. Όποιος θέλει να γράψει σωστά για την ανθρώπινη δίαιτα έχει χρέος να γνωρίζει και να διακρίνει την ανθρώπινη φύση, την αξία των τροφών και τη δύναμη της καθεμιάς.

4. Η παρατήρηση των συνηθειών των υγιών ανθρώπων μπορεί να οδηγήσει στην υιοθέτηση των ωφέλιμων για κάθε άνθρωπο.

5. Επιφυλακτική η στάση απέναντι στις μεγάλες μεταβολές της σωματικής κατάστασης, γιατί προκαλούν ασθένειες: προτιμότερη για τη διατήρηση της υγείας είναι μια απλή δίαιτα φαγητού – ποτού, που είναι συνεχώς η ίδια, παρά ξαφνικές μεγάλες αλλαγές (Ιπποκράτης / Πλάτων).

6. Ο συνετός πολίτης θα μάθει να ωφελείται στις ασθένειες με κριτήριο τη δυνατότητα αντίληψης της κατάστασης (Πλούταρχος).

7. Αυτός που προσέχει τον εαυτό του είναι δύσκολο να βρει γιατρό, που να γνωρίζει καλύτερα από τον ίδιο όσα ωφελούν την υγεία του (Ξενοφών).

8. «…φύσει τε και διαίτη υγιεινώς έχοντες τα σώματα…» (Πλάτων, Πολιτεία): με τη διαιτητική – γυμναστική θα καταστεί περιττή η συνδρομή του ιατρού: τα συμπτώματα της κακής πολιτείας είναι τα δικαστήρια και τα νοσοκομεία, αφού υποδηλώνουν την ελλιπή διαπαιδαγώγηση – παραλληλίζεται ο νομοθέτης και ο γυμναστής που ασχολούνται με το υγιές σώμα με το δικαστή και τον ιατρό που θεραπεύουν το νοσούν πνεύμα και σώμα (Πλάτων).

9. Η δίαιτα δεν πρέπει να στοχεύει στην επίτευξη εξαιρετικών επιδόσεων, ούτε στην όσο το δυνατόν μεγαλύτερη παράταση μιας δυσχερούς ζωής, αλλά αντιθέτως στην πρόληψη των καταστάσεων που θα καταστήσουν τη ζωή ευτυχισμένη (Πλάτων).

10. Πρόβλημα αποτελούν οι υποχόνδριοι άνθρωποι, γιατί αυτοί οι άνθρωποι θα αφιερώνουν όλο το χρόνο τους στους αποκλεισμούς και στη θεραπεία με αποτέλεσμα να εγκαταλείπουν την τέχνη τους και να απομονώνονται από την κοινωνία : κοινωνικός αναχωρητισμός (Πλάτων).

11. Οι άνθρωποι που έφθασαν σε βαθύ γήρας διατηρούντες πλήρως την υγεία τους πρέπει να συμβουλεύουν τους νεότερους (Λουκιανός).

12. Η σωματική άσκηση πρέπει να εφαρμόζεται, ώστε να μην απειλεί την ψυχοσωματική υγεία (Λουκιανός).

13. Η διάκριση της ιατρικής με δίαιτα από την ιατρική των φαρμάκων και των εγχειρήσεων στηρίζεται στην άποψη ότι ένας υγιής άνθρωπος δε χρειάζεται να υποτάσσεται στους γιατρούς (Κέλσος).

14. Είναι κουραστικό να απευθύνεται κάποιος στο γιατρό συνεχώς και γι αυτό πρέπει να προσαρμόζει το βίο του σε σχέση με τις εξωτερικές μεταβλητές (Αθήναιος).

15. Οι άνθρωποι δε σκέφτονται ένα συνετό τρόπο ζωής, αν πρώτα δε φθάσουν στην ασθένεια (Πλούταρχος).

16. Οι άνθρωποι που ασθενούν δυσανασχετούν και σκέφτονται ότι θα τα είχαν αποφύγει όλα αυτά, αν είχαν ζήσει φρονιμότερα (Λουκιανός).

17. Η υγιεινή δίαιτα, που χαρακτηρίζεται από εγκράτεια, είναι εν τέλει υπέρ των μεγάλων απολαύσεων, γιατί παρέχει τη δυνατότητα στον πολίτη να παραμείνει υγιής και να απολαμβάνει περισσότερα πράγματα στη ζωή του (Πλούταρχος).

18. Το υγιές σώμα δε θα δημιουργήσει σε μεγάλο βαθμό επιθυμίες και δε θα κινδυνεύσει κατά τη διάρκεια των απολαύσεων να χάσει την υγεία του (Πλούταρχος / Γαληνός).

19. Διάλεξε τον καλύτερο τρόπο ζωής και μέσα από τη συνήθεια να τον κάνεις ευχάριστο (Πλούταρχος).

20. Κατακρίνεται η σχολαστικότητα και ο πολύ αυστηρός τρόπος ζωής που κάνουν τον άνθρωπο ακοινώνητο και αρνητικό σε κάθε απόλαυση: η άρνηση και η τεμπελιά δεν είναι υγεία (Πλούταρχος).

21. Η διαιτητική μέριμνα είναι εξίσου απαραίτητη σε ανθρώπους που εργάζονται σκληρά όλη μέρα (Κέλσος).

22. Η αρχιτεκτονική του σπιτιού μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά ή θεραπευτικά για τις νόσους (Άντυλλος).

23. Κάθε υγιής Πολιτεία αντιμετωπίζει με επιφύλαξη την υπέρμετρη και ανεξέλεγκτη άσκηση, γιατί αυτή απομακρύνει τους πολίτες από την εκπλήρωση των βιοτικών και κοινωνικών αναγκών (Γαληνός).

24. Η άσκηση κάθε ανθρώπου που εγγυάται την υγεία πρέπει να ορίζεται με βάση τα δικά του χαρακτηριστικά και όχι σε σύγκριση με άλλους ανθρώπους (Γαληνός).

25. Άσκηση δεν είναι κάθε κίνηση αλλά αυτή που αξιολογείται ως κατάλληλη και σχετική με τη σωματική κατάσταση του ανθρώπου που ασκείται (Γαληνός).

26. Με την άσκηση διαμορφώνονται σώματα που αντέχουν στις κακουχίες και στις δύσκολες κλιματολογικές συνθήκες (Γαληνός).

27. Η γυμναστική ισχυροποιεί τα όργανα, τα καθιστά δραστήρια και ανθεκτικά, βελτιώνει την πέψη, την αφομοίωση και τη θρέψη και βελτιώνει την πνευμονική λειτουργία (Γαληνός).