Παυλογιάννης / Η «ευτυχία» πριν και μέσα από την πανδημία

Μια περίληψη της εισήγησής του στην εκδήλωση «Το αποτύπωμα της πανδημίας στον πολιτισμό».

Γράφει ο Άκης Παυλογιάννης / Καθ. Ιστορίας και Διαχείρισης Πολιτισμού Ι.Π., Δρ. Ιστορίας του Αθλητισμού.

• Είναι βέβαιο ότι μέσα σε αυτόν τον εγκλεισμό μεταβάλλονται οι συνθήκες προσέγγισης του εαυτού μας και της κοινωνικότητας. Κι αυτό αποτελεί μια νέα πολιτισμική συνθήκη.

• Με την εισήγηση μου στην εκδήλωση «Το αποτύπωμα της πανδημίας στον πολιτισμό» επιχείρησα μεταξύ άλλων να προτάξω για σκέψη και συζήτηση το θέμα που αφορά στη διερεύνηση μέσα σε συνθήκες πανδημίας – καραντίνας της σχέσης της ευτυχίας με τη χαρά, κυρίως ως προς δύο παράγοντες: αφενός τη διαδικασία ταυτοποίησης της χαράς και μιας πραγματικής ή μη ευδαιμονίας με την κατανάλωση και αφετέρου το ρόλο της προσωπικής ευθύνης.

• Ο προβληματισμός που αναπτύχθηκε έγκειται στο αν η ευτυχία είναι αναγκαίο να περνά μόνο μέσα από τη χαρά και κατ’ επέκταση τι προβλήματα προκαλούνται από αυτήν την κατασκευασμένη και μετρήσιμη προσέγγιση της χαράς, μιας νέας, δηλαδή, μορφής κοινωνικής ευγονίας με στόχο φαινομενικά ευτυχισμένους ανθρώπους. Είναι προφανές ότι με αυτόν τον τρόπο ενοχοποιείται ή απονομιμοποιείται η λειτουργία των αρνητικών συναισθημάτων και κυρίως η συσχέτιση της πικρίας και του θυμού με την ατομική και την κοινωνική αναθεώρηση και με τη διάκριση της αλήθειας από το υποκριτικό και το κατασκευασμένο.

• Αρκετοί διανοούμενοι συμφωνούν πλέον ότι η κυρίαρχη αντίληψη της ευτυχίας στην εποχή μας συγκροτεί μια παραπλανητική κατασκευή που απογειώνει και ασφαλώς νομιμοποιεί τον καταναλωτικό τρόπο ζωής. Υπό αυτήν την έννοια επέρχεται η χωρίς διάκριση κατανάλωση υλικών, συναισθημάτων και ανθρώπων, η ισοπεδωτική μετατροπή των αρνητικών διαθέσεων σε θετικές αντιδράσεις και η ψυχαναγκαστική αναζήτηση της χαράς με έναν τρόπο που εν τέλει επιβάλλει ψεύτικες συμπεριφορές, ασύμβατες με τις πραγματικές κλιμακούμενες συνθήκες του βίου. Έτσι η χαρά και η ευτυχία συγκροτούν μια παραπλανητική πολιτισμική κατάσταση, μέσα στην οποία οι άνθρωποι καλούνται να αρνούνται τη συναισθηματική τους πραγματικότητα, δηλαδή να αισθάνονται αποτυχημένοι που δεν υιοθετούν αναγκαστικά τις συμπεριφορές χαράς.

• Αυτή, όμως, είναι η fake πλευρά της ζωής για δύο λόγους. Τα υποκείμενα χάνουν την αυθυπαρξία τους, αφού μεταβιβάζουν τη συναισθηματική τους κλιμάκωση στις κυρίαρχες και κατευθυνόμενες αντιλήψεις περί φυσιολογικού και ευτυχούς βίου. Περισσότερο, όμως, αναστέλλεται η πραγματική ζωή που εν τέλει χάνει τη «φυσιολογική» ευτυχία μέσα απ’ όλες τις πιθανές συναισθηματικές αποχρώσεις και την αβίαστη εκδοχή της χαράς. Και για να μην προκύψουν παρεξηγήσεις η χαρούμενη εκδοχή της ζωής είναι ευλογία και μεγαλείο, αρκεί να μην προγραμματίζεται βιαίως, να μην είναι εγωκεντρική και να μην μειώνει τις αυθεντικές εκφράσεις της κοινωνικότητας.