19.9 C
Corfu
Σάββατο, 28 Μαΐου, 2022

Έκθεση «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Επισκεφτείτε την τρέχουσα περιοδική έκθεση: «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» από την ιδιωτική συλλογή του Frank Martin Diehr, στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης. Η έκθεση εστιάζει...

«Στέλλα κοιμήσου» στο Παλαιό Ψυχιατρείο από το Τμήμα Τεχνών Ήχου & Εικόνας

Η φοιτητική θεατρική ομάδα του Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ιονίου Πανεπιστημίου, Avarts Theatre, στο πλαίσιο του 15ου Φεστιβάλ Οπτικοακουστικών Τεχνών, Audiovisual Arts...

Η Τρομπονίστρια της Τζαζ Karin Hammar και οι Fab 4 στην Κέρκυρα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού Θεάτρου Κέρκυρας, 19.00 Για τους φοιτητές της τζαζ του Ιονίου Πανεπιστημίου και κάθε ενδιαφερόμενο ΣΥΝΑΥΛΙΑ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού...

Συναυλία της Καμεράτας του Ι.Π. στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Στα πλαίσια του εορτασμού των 30 χρόνων του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, σας προσκαλούμε σε συναυλία με την «Ionian Camerata» του Τμήματος...

Όταν η Κέρκυρα γιόρταζε τον Αγιαντώνη, παρουσία του Βυζαντινού αυτοκράτορα!

Με αφορμή την (17/1) εορτή του Αγ. Αντωνίου, μια ιστορία παραμονές της Άλωσης… Ο Ιωάννης Η’ Παλαιολόγος, ο Πατριάρχης, Ιωσήφ Β’ και η Σύνοδος της Φλωρεντίας για την ένωση των δύο εκκλησιών.

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

ΤΑ ‘ΜΕΡΟΜΗΝΙΑ, μέτραγαν αντίστροφα. Οι κλεψύδρες, άδειαζαν. Φουρτούνες. Αδιέξοδα. Και, βάθος, ήχοι από πελέκια. Και ξύλα. Και σπαθιά. Και τρίξιμο δοντιών˙ το μοιρολόι της Βασιλεύουσας…

ΒΥΖΑΝΤΙΟ, 1438-‘39. Τα τελευταία μέτρα πριν την Άλωση. Στο θρόνο, ο Ιωάννης Η’ ο Παλαιολόγος (1392 – 1448). Ο προτελευταίος αυτοκράτωρ. Ξέρει. Αντιλαμβάνεται. Παλεύει. Για μια νέα χριστιανική Σταυροφορία κόντρα στους Οθωμανούς. Μήπως σώσει. Ό,τι σώζεται…

ΔΕΟΥΣΑ, θεωρούσε, προϋπόθεση, η στήριξη της Δύσης. Τρόπος, η Ένωση των εκκλησιών. Ρωμαϊκής και Ορθόδοξης. Δυτικής και Ανατολικής. Φθινόπωρο του 1437, η επίτευξη (της θρυλικής) σύγκλισης Συμβουλίου στη Φεράρα για τον Ιανουάριο του ’38, έμοιαζε με αίσιο μαντάτο˙ οι Βυζαντινοί, αρχές κι εκκλησία, ετοιμάζονται. Και στις «είκοσι επτά Νοεμβρίου», σημειώνει ο Φραντζής (Βραχύ Χρονικό), «ο βασιλιάς κυρ Ιωάννης (Παλαιολόγος) μαζί με τον Πατριάρχη (σ.σ. Ιωσήφ Β’), το δεσπότη κυρ Δημήτριο, πολλούς άρχοντες της συγκλήτου και της Εκκλησίας και σχεδόν όλους τους μητροπολίτες και επισκόπους έφυγε για την προγραμματισμένη σύνοδο».

ΣΥΝΕΒΗ, μήπως, ετούτη τη φορά; Ή μήπως ένα χρόνο έπειτα (Ιανουάριος ’39), ενόψει της συνέχισης των συζητήσεων στη Φλωρεντία; «Το δεύτερο» φωνάζουν οι πηγές. Συνηγορεί («…την εν Φλωρεντία Σύνοδον του 1439…») και ο Παπαγεωργίου: «Προσωρμίσθη εις Κέρκυραν το πλοίον το φέρον τους εξ Ανατολής εις Ιταλίας μεταβαίνοντας» (σελ. 53).

ΠΗΓΗ του Παπαγεωργίου, όσα έγραψε σχετικά με τη Σύνοδο ο εκ των παρόντων, «Σιλβέστρος Συρόπουλος ή Σγουρόπουλος, Μεγ. Εκκλησιάρχης», δικαιοφύλακας και θεολόγος («Απομνημονεύματα της εν Φλωρεντία Συνόδου» ή «Vera historia non verae unionis», 12 βιβλία). Δίδει, πράγματι, μπόλικες «εικόνες» ο Συρόπουλος απ’ εκείνη την ενδεκαήμερη παρουσία στο νησί…

ΓΙΑ ΤΗ θερμή υποδοχή του Πατριάρχη από ορθόδοξο κλήρο και διοίκηση [«συνήχθησαν οι ιερείς και ήλθον μετά των αγ. Εικόνων και ανήγαγον τον Πατριάρχην εις το του Καστελλάνου (Φρούριο) Παλάτιον»]… Για την εν γένει «φυσιογνωμία» των Κερκυραίων («οι ουν εκείσε χριστιανοί και καλοί άνθρωποι, ότε μεν εις Ιταλίαν απηρχόμεθα ασπασίως προσήρχοντο και ετίμων ημάς»)…

ΑΡΓΟΤΕΡΑ, κατά τη (νέα) στάση της αποστολής στην Κέρκυρα, επιστρέφοντας, πια, Κωνσταντινούπολη, για την κορφιάτικη δυσφορία σχετικά με την, ενδιαμέσως, «ψευδοένωση» [«αηδώς άγαν (πολύ λυπημένοι και ανόρεκτοι) ημάς εδέχoντο. Και έλεγον “κάλλιον αν ην ουκ απήρχεσθε εις την σύνοδον”. Τι καλόν εποιήσατε; Είθε μη εθεωρούμεν υμάς εκείθεν αφιγμένους»]… Για την παρουσία του Μ. Πρωτοπαπά, Μιχαήλ Κλέκη, «μετά και ετέρων ιερέων», προς κατάθεση παραπόνων σχετικά με την καταπίεση και τα χαμένα προνόμια του ορθοδόξου κλήρου απ’ τους (Καθολικούς) Ενετούς, γεγονός, άλλωστε, που τον είχε οδηγήσει προσωπικά, το ’36, στη Βενετία, για δια ζώσης διαμαρτυρία στον Δόγη, Φόσκαρι… Αλλά κάτι ακόμα˙ το προκείμενο…

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ. Η πρώτη στάση, καθ’ οδόν, τότε, για Τοσκάνη, τα μέρη των Μεδίκων. Ιερός Ναός Αγ. Αντωνίου (και Ανδρέου). Kείμενος, κατά τα παλαιά νοδαρικά, «εν τω εμπορίω (εμπορικό λιμάνι) Κορυφών και εν τη Σπηλαία». Πλησίον του σημείου, που, κατά την αρχαία παράδοση, την οποία κατέγραψε ο Botta, «η θάλασσα εξετείνετό ποτε (κάποτε)… μέχρι σχεδόν της Πύλης της Σπηλιάς» (Παρτς, σελ. 130).

ΠΑΛΑΙΟΤΑΤΗ εκκλησιά˙ η παλαιότερη της βενετσιάνικης πόλης. Προ του 1400. Απόδειξη; «Τω 1439 εν αυτώ ετέλεσαν την εορτήν του αγ. Αντωνίου οι εκ Κερκύρας διελθόντες και εις την Σύνοδον της Φλωρεντίας απελθόντες ανατολικοί, ήτοι ο Αυτοκράτωρ Ιωάννης ο Παλαιολόγος, ο πατριάρχης Ιωσήφ και οι συν αυτοίς…» (Παπαγεωργίου, σελ. 208). Συν κάτι ακόμη, δια χειρός Συρόπουλου: «…και μάλιστα ο Πατριάρχης ετέλεσε την πανήγυριν, ιερουργήσας εν τω φερωνύμω ναώ». Κι έπειτα, δέηση. Για τη Σωτηρία της «Βασιλίδας των πόλεων» (Τσανταρίδης, σελ. 160). Μια μέρα σαν και σήμερα (17/1). Τ’ Αγιαντωνιού, 582 χρόνια πριν…

Info 1: Υπήρξε, πιθανόν, η τελευταία φορά που λειτούργησε ο Πατριάρχης, Ιωσήφ. Λίγους μήνες έπειτα, Ιούνιο, στη Φλωρεντία, στο περιθώριο της Συνόδου, θα άφηνε την τελευταία του πνοή. Η επιστροφή στην Κέρκυρα για το ταξίδι της επιστροφής, έγινε δίχως αυτόν.

Info 2: Την εορταστική λειτουργία στον Άγιο Αντώνη, θυμάται ο Αγιούς (σελ. 290), αποκάλυπτε άλλοτε εντοιχισμένη πλάκα στην πρόσοψη του ναού. Ωστόσο, «δυστυχώς, κατά την τελευταία ανακαίνιση της εκκλησίας, μεταπολεμικά, καλύφθηκε με κονίαμα και δεν είναι πλέον ορατή».

Info 3: Σε ανάμνηση της επίσκεψης του Ιωάννη Παλαιολόγου στην Κέρκυρα και της λειτουργίας στον Ι.Ν. Αγ. Αντωνίου, ο δρόμος που, ουσιαστικά, αρχίζει απ’ την εκκλησία και διασχίζει την Εβραϊκή, έλαβε μεταγενέστερα –και πάντα έχει- την ονομασία «οδός Παλαιολόγου».

ΑΣΦΑΛΩΣ, ο τότε ναός του Αγίου Αντωνίου (και Ανδρέου) δεν είχε, οικοδομικά – αρχιτεκτονικά, σχέση με τη σημερινή μορφή. Ήδη, στα 1523, κρινόταν κατεδαφιστέος. Με τον Σπ. Καρύδη (σελ. 128-129) να σημειώνει την σύνταξη, την ίδια χρονιά, συμφωνητικού δωρεάς οικοπέδου από τον Γ. Σκιαδά στην αδελφότητα του ναού (συναδελφικός, γαρ) για την ανέγερση νέας οικοδομής.

ΤΟ ΠΟΤΕ ακριβώς συνέβη, δεν είναι ευδιάκριτο. Αντίθετα, αυτή που θεωρείται ιστορικά ασφαλής είναι η ανακαίνιση του ναού στα 1738, βάσει σωζόμενης επιγραφής του έτους «στη “ζωφόρο” του περιθυρώματος της νότιας θύρας, πάνω σε παλαιότερη γραπτή επιγραφή… στίχοι από το συναξάρι του αγίου» (Καπανδρίτη – Γαλάνης, σελ. 197). Τότε, πιθανόν, διαμόρφωσε και τη γνωστή εικόνα της μονόκλιτης βασιλικής, με κάλυψη από σταυροθόλια, αντί της τυπικής ξύλινης στέγης με ξυλόγλυπτη οροφή. Έξω, απλή. Εντός, μεγαλειώδης. Με εξαίρετες εικόνες (ο Παπαγεωργίου, σελ. 209, ξεχώριζε το ’20 τους «μεγάλους πίνακες, παλαιούς και βυζαντινής τέχνες, ιστορούντας εις τετράγωνα τμήματα τας Οράσεις των Κεφαλαίων της Αποκαλύψεως του Ιωάννου») και, πανάκριβο διαμάντι στο στέμμα του υπέροχου, αυτό…

το συγκλονιστικό του τέμπλο. «Εκ των ωραιοτέρων και κομψοτέρων, ίσως το ωραιότερον πάντων των εν Ελλάδι, αληθές καλλιτέχνημα» (ό.π.). Ένα μνημειώδες δημιούργημα, με «τόσο έκδηλη αρχιτεκτονική αντίληψη, ώστε ουσιαστικά αποτελεί την “κύρια όψη” του ναού… Ένα κομψοτέχνημα, “φυλαγμένο” μέσα στη θήκη του ή εγκλωβισμένο μέσα στο κέλυφός του, που παραπέμπει σε μια σύγχρονη τάση της αρχιτεκτονικής, την ιδέα του κτηρίου μέσα στο κτήριο» (Καπανδρίτη – Γαλάνης, σελ. 206).

ΤΟ 1753 φτιάχτηκε, έργο 2.110 δουκάτων, δια χειρός Αλέξανδρου Τριβώλη Πιέρη, από λαμπρή πέτρα Καράρας. Εμφανίζοντας την καινοτομία της ευθείας σύνθεσης με το κιβώριο της Αγίας Τράπεζας μέσω ανάπτυξης εσωτερικού, οκτάπλευρου τρούλου και τη σπάνια για τα ελληνικά δεδομένα, τυπολογία της «αλληλεπίδρασης δύο όψεων» (βασιλικής + αρχαίου ναού), κατά το δημοφιλές σε Ιταλία / Δύση του 17ου – 18ου αι. εύρημα του Andrea Palladio˙ η λεγόμενη «νεοπαλλαδιανή» βενετσιάνικη αρχιτεκτονική. Σαν, θαρρείς, αδιόρατη υπενθύμιση της παλαιάς σχέσης του νησιού με τη Γαληνοτάτη…

Βασική φωτό: Ο Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος, καθ’ οδόν για τη Σύνοδο (απ’ το «Ταξίδι των Μάγων» του Benozzo Gozzoli).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

Σπ. Παπαγεωργίου, «Ιστορία της Εκκλησίας της Κέρκυρας…», Κέρκυρα, 1920.

Α. Αγιούς, «Οδοιπορικό στην παλιά Κέρκυρα», Κέρκυρα, 2009.

Α. Καπανδρίτη, Στ. Γαλάνης, «Το μαρμάρινο τέμπλο του Αγίου Αντωνίου στην παλιά πόλη της Κέρκυρας», Δελτίο Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, 32, 2011.

Γ. Φραντζή, «Βραχύ Χρονικό», εκδ. Κανάκη, Αθήνα, 2006.

Σ. Καρύδης, «Ο αστικός χώρος και τα ιερά. Η περίπτωση της Κέρκυρας τον 16ο αιώνα», Αθήνα, 2007.

Ι. Τσανταρίδης, «Η ιστορία της Κέρκυρας μέσα από τους δρόμους και τα καντούνια της», Ελληνοεκδοτική, Αθήνα, 1992.

Ι. Παρτς, «Η Νήσος Κέρκυρα – Γεωγραφική Μονογραφή», Κέρκυρα, 1892 (ανατ. «Πλους», 1990).

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Έκθεση «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Επισκεφτείτε την τρέχουσα περιοδική έκθεση: «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» από την ιδιωτική συλλογή του Frank Martin Diehr, στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης. Η έκθεση εστιάζει...

«Στέλλα κοιμήσου» στο Παλαιό Ψυχιατρείο από το Τμήμα Τεχνών Ήχου & Εικόνας

Η φοιτητική θεατρική ομάδα του Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ιονίου Πανεπιστημίου, Avarts Theatre, στο πλαίσιο του 15ου Φεστιβάλ Οπτικοακουστικών Τεχνών, Audiovisual Arts...

Η Τρομπονίστρια της Τζαζ Karin Hammar και οι Fab 4 στην Κέρκυρα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού Θεάτρου Κέρκυρας, 19.00 Για τους φοιτητές της τζαζ του Ιονίου Πανεπιστημίου και κάθε ενδιαφερόμενο ΣΥΝΑΥΛΙΑ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού...

Συναυλία της Καμεράτας του Ι.Π. στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Στα πλαίσια του εορτασμού των 30 χρόνων του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, σας προσκαλούμε σε συναυλία με την «Ionian Camerata» του Τμήματος...

Συναυλία μουσικής μπαρόκ στο Παλαιό Φρούριο

Μια συναυλία μουσικής μπαρόκ για τα 30 χρόνια από την ίδρυση του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου θα γίνει στις 29 Μαΐου, 20.30,...