Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου: «Μην εύχεσαι να μη σου τύχει. Φρόντισε να μη σου συμβεί»

Γράφει η Τίνα Βλάχου/ Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc

Η Παγκόσμια Ημέρα για τον Καρκίνο διοργανώνεται κάθε χρόνο από τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο με σκοπό την ευαισθητοποίηση τόσο των πολιτών όσο και των κυβερνήσεων για την πρόληψη του καρκίνου. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο καρκίνος είναι από τις κυριότερες αιτίες θανάτου παγκοσμίως, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν 10 εκατομμύρια θανάτους το 2020 ή σχεδόν έναν στους έξι θανάτους, με πιο συχνούς τύπους να αποτελούν ο καρκίνος του μαστού, του πνεύμονα, του παχέος εντέρου και του προστάτη.

Ιδιαιτέρως σημαντικό είναι πως πάνω από το ένα τρίτο των θανάτων από καρκίνο μπορούν να προληφθούν μιας και οφείλονται στη χρήση καπνού, στην παχυσαρκία, στην κατανάλωση αλκοόλ, στη χαμηλή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών και στην έλλειψη σωματικής δραστηριότητας. Ο αντίκτυπος του καρκίνου μπορεί επίσης να μειωθεί μέσω της έγκαιρης ανίχνευσης του καρκίνου και της κατάλληλης θεραπείας και φροντίδας των καρκινοπαθών. Είναι παρήγορο πως πολλοί καρκίνοι έχουν μεγάλες πιθανότητες ίασης εάν διαγνωστούν έγκαιρα και αντιμετωπιστούν κατάλληλα.

Μετά το κάπνισμα, οι πιο σημαντικοί καθοριστικοί και τροποποιήσιμοι παράγοντες  κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου είναι οι εξής:

Ο έλεγχος του σωματικού βάρους

Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αρκετών τύπων καρκίνου, όπως οι καρκίνοι του μαστού, παχέος εντέρου και ορθού, ενδομητρίου, οισοφάγου και στομάχου, νεφρού και ήπατος. Σύμφωνα με την Αμερικάνικη Αντικαρκινική Εταιρία, το υπερβολικό σωματικό βάρος ευθύνεται για το 7% όλων των θανάτων από καρκίνο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το υπερβάλλον σωματικό λίπος ή η παχυσαρκία είναι σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα της πρόσληψης περισσότερων θερμίδων από αυτές που καταναλώνονται από το σώμα μέσα σε μία μέρα. Οι διατροφικοί παράγοντες που συνδέονται συχνότερα με το αυξημένο σωματικό λίπος περιλαμβάνουν ποτά με ζάχαρη, συχνή κατανάλωση junkfood και τρόφιμα υψηλά σε πρόσθετα σάκχαρα και λίπος. Προσπαθήστε να διατηρείτε ένα υγιές βάρος, μέσω ισορροπημένης διατροφής και τακτικής άσκησης μέτριας έντασης περίπου 150 λεπτών την εβδομάδα.

Οι διατροφικές επιλογές

• Φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης

Τα φρούτα, τα λαχανικά και τα δημητριακά είναι πλούσιες πηγές διαιτητικών ουσιών που  εμποδίζουν την ανάπτυξη  καρκινικών κυττάρων. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται τα καροτενοειδή και οι βιταμίνες C και Ε, που δρουν ως αντιοξειδωτικά, το φυλλικό οξύ, που παίζει σημαντικό ρόλο στην επιδιόρθωση του DNA, καθώς και τα φλαβονοειδή, που εκτός από αντιοξειδωτική έχουν και αντιφλεγμονώδη δράση.

Προσπαθήστε να καταναλώνετε τουλάχιστον 5 μερίδες φρούτων και λαχανικών καθημερινά, όπου μια μερίδα φρούτων  και λαχανικών είναι περίπου 80γρ: πχ ένα μεσαίου μεγέθους μήλο, 1 μικρή μπανάνα, ή ένα μπολάκι σαλάτα. Επιλέξτε φρούτα και λαχανικά με μια ποικιλία χρωμάτων ώστε να συμπεριλάβετε ένα ευρύ φάσμα βιταμινών και ανόργανων συστατικών στη διατροφή σας. Να θυμάστε ότι οι ουσίες που δίνουν το έντονο χρώμα στα τρόφιμα είναι αυτές που έχουν τα σημαντικότερα οφέλη στην υγεία.

Επιπρόσθετα, τα φρούτα, τα λαχανικά,τα δημητριακά ολικής αλέσεως αλλά και τα όσπρια είναι τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε διαιτητικές ίνες, οι οποίες φαίνεται να συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο αύξησης βάρους, γεγονός που μπορεί επίσης να συμβάλει σε μειωμένο κίνδυνο καρκίνου. Δίαιτες υψηλές σε φυτικές ίνες φαίνεται να έχουν ιδιαίτερα προστατευτικό ρόλο κατά του καρκίνου του στομάχου και του παχέος εντέρου.

Βέβαια, θα πρέπει να τονίσουμε πως διάφορα τρόφιμα που πλασάρονται από τη βιομηχανία τροφίμων ως superfoods δεν φέρουν καμία επιστημονική απόδειξη ότι από μόνα τους μπορούν να προλάβουν ή να θεραπεύσουν τον καρκίνο.

• Κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας

Ο όρος «κόκκινο κρέας» αναφέρεται στο μοσχαρίσιο, το χοιρινό, το αρνίσιο και το κατσικίσιο κρέας. Δεν συμπεριλαμβάνονται τα πουλερικά και το κυνήγι. Ο όρος «επεξεργασμένο κρέας» αναφέρεται σε κρέας το οποίο συντηρείται με τη μέθοδο της κάπνισης, της ξήρανσης με άλατα, του παστώματος, ή με προσθήκη χημικών συντηρητικών. Στην εν λόγω κατηγορία συμπεριλαμβάνονται, τα αλλαντικά, το ζαμπόν, το μπέικον, το σαλάμι και ορισμένα λουκάνικα.

Το 2015, ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το επεξεργασμένο κρέας ανήκει στα καρκινογόνα για τον άνθρωπο και ότι το κόκκινο κρέας είναι πιθανώς καρκινογόνο. Η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του εντέρου, και πιθανώς του στομάχου και του παγκρέατος. Μάλιστα, ορισμένες μελέτες έδειξαν ότι όταν το κρέας μαγειρεύεται σε υψηλές θερμοκρασίες, όπως το ψήσιμο στη σχάρα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του εντέρου περισσότερο από όταν μαγειρεύεται σε χαμηλότερες θερμοκρασίες.

Αποφύγετε, λοιπόν, την κατανάλωση επεξεργασμένου κρέατος και μειώστε τη συχνότητα που καταναλώνετε κόκκινο κρέας μέσα στην εβδομάδα. Προτιμήστε πουλερικά ή κυνήγι που δεν φαίνεται να συσχετίζονται με την εμφάνιση καρκίνου, ή ακόμη καλύτερα αυξήστε την κατανάλωση ψαριών, για τα οποία υπάρχουν ενδείξεις πως δρουν προστατευτικά κατά του καρκίνου.  

• Αλάτι

Οι δίαιτες πλούσιες σε τροφές που διατηρούνται με αλάτι, όπως λαχανικά τουρσί και παστά ή τουρσί ψάρια, έχουν συνδεθεί με  αυξημένο  κίνδυνο καρκίνου του στομάχου. Το αλάτι φαίνεται πως καταστρέφει το τοίχωμα του στομάχου και προκαλεί φλεγμονή, ή κάνει το τοίχωμα του στομάχου περισσότερο ευαίσθητο σε καρκινογόνους παράγοντες, όπως τα νιτρικά άλατα.

Μειώστε το αλάτι στη διατροφή σας μειώνοντας τα επεξεργασμένα τρόφιμα και αυξάνοντας την κατανάλωση σπιτικού φαγητού που έχει μαγειρευτεί με ελάχιστο ή και καθόλου αλάτι. Προτιμήστε να δώσετε γεύση στο φαγητό σας με μυρωδικά και μπαχαρικά. Διαβάστε τις ετικέτες των τριφίμων και αποφύγετε αυτά που περιέχουν περισσότερο από 1,5 γραμμάριο αλατιού ανά 100 γραμμάρια.

• Αλκοόλ

Η χρήση αλκοόλ είναι ο τρίτος πιο σημαντικός παράγοντας κινδύνου για καρκίνο που μπορεί να προληφθεί, μετά τη χρήση καπνού και το υπερβολικό σωματικό βάρος. Αντιπροσωπεύει περίπου το 6% όλων των καρκίνων και το 4% όλων των θανάτων από καρκίνο στις Ηνωμένες Πολιτείες και συνδέεται με τουλάχιστον επτά μορφές καρκίνου: καρκίνο του στόματος, του οισοφάγου, του λαιμού (λάρυγγα και φάρυγγα), του ήπατος, του παχέος εντέρου και του μαστού.Το αλκοόλ αλληλεπιδρά, επίσης, με τη χρήση καπνού για να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του στόματος, του λάρυγγα και του οισοφάγου πολλές φορές περισσότερο από το αποτέλεσμα είτε της κατανάλωσης αλκοόλ είτε μόνο του καπνίσματος.

Η κατανάλωση οποιασδήποτε ποσότητας αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Όσο περισσότερο αλκοόλ καταναλώνετε τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου. Η μείωση ή –ακόμη καλύτερα– η πλήρης αποφυγή κατανάλωσης αλκοόλ θα συμβάλει στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου. Τα άτομα που επιλέγουν να πίνουν αλκοόλ δεν πρέπει να πίνουν περισσότερο από 1 ποτό την ημέρα για τις γυναίκες ή 2 ποτά την ημέρα για τους άνδρες.

«Μην εύχεσαι να μη σου τύχει. Φρόντισε να μη σου συμβεί»

Το μήνυμα της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ) για την Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου 2022 τιτλοφορείται «Μην εύχεσαι να μη σου τύχει. Φρόντισε να μη σου συμβεί» και έρχεται να τονίσει τους παράγοντες κινδύνου εμφάνισης καρκίνου που μπορούμε να αποφύγουμε. Υιοθετώντας πιο υγιεινές συμπεριφορές χτίζουμε μια ασπίδα προστασίας κατά της ασθένειας που τόσο μας έχει πληγώσει!

Λίγα λόγια για τον συντάκτη:

H Τίνα Βλάχου είναι Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc, απόφοιτος του τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών. Το Νοέμβριο του 2008 απέκτησε Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Σπουδών με τίτλο «Διατροφή & Επιστήμες Ψυχολογίας» από το πανεπιστήμιο Northumbria της Μεγάλης Βρετανίας, όπου η μεταπτυχιακή της διατριβή με τίτλο «Η διατροφική συμπεριφορά υπό συνθήκες στρες» βραβεύτηκε ως η καλύτερη του τμήματος Ψυχολογίας για το έτος 2008. Από το 2008 διατηρεί διαιτολογικό γραφείο στο κέντρο της Κέρκυρας, όπου ασχολείται με τη δημιουργία εξατομικευμένων διαιτολογίων τόσο σε υγιείς όσο και πάσχοντες με στόχο την προώθηση της υιοθέτησης υγιεινών διατροφικών συμπεριφορών εφ όρου ζωής. Έχει μεγάλη εμπειρία στη διατροφική εκπαίδευση παιδιών και εφήβων, καθώς επίσης και σε άτομα με διατροφικές διαταραχές. Παρουσιάζει την εβδομαδιαία ραδιοφωνική εκπομπή «Διατροφική Παρέμβαση» στον κερκυραϊκό ραδιοφωνικό σταθμό ο Άγιος Σπυρίδων 91,1fm ενώ συμμετέχει τακτικά ως ειδικός διατροφής σε τηλεοπτικές εκπομπές στην τοπική τηλεόραση. Είναι συνεργάτης του Food Blog Mamameli.gr και συμμετέχει με ενημερωτικές ομιλίες στο Κέντρο Στήριξης Μητρικού Θηλασμού και Μητρότητας Κέρκυρας και στη Σχολή Γονέων της Μητρόπολης Κέρκυρας. Συνεχίζει να ενημερώνεται για τις επιστημονικές εξελίξεις παρακολουθώντας συνέδρια και σεμινάρια στον τομέα της διατροφής με τελευταία εκπαιδευτικά αντικείμενα τη vegan διατροφή και το Health Coaching.