Ημερολόγιο Μαμάς: “Τι σημαίνει ένα 10άρι στο Δημοτικό”;

Γράφει η Momster

Κάποιες φορές, αργά το βράδυ, όταν το σπίτι ησυχάζει και οι σχολικές τσάντες μένουν παρατημένες σε μια γωνιά του σαλονιού, αναρωτιέμαι αν τελικά ζητάμε πάρα πολλά από τα παιδιά μας. Τα κοιτάζω το πρωί να φεύγουν για το σχολείο με τις τσάντες σχεδόν μεγαλύτερες από τα σώματά τους και σκέφτομαι πως κουβαλούν κάτι πολύ βαρύτερο από βιβλία και τετράδια. Κουβαλούν προσδοκίες.

«Κυρία, αν γράψω άσχημα, θα πάρω κακό βαθμό»;

Η ερώτηση βγαίνει από τα χείλη ενός παιδιού του Δημοτικού. Όχι με περιέργεια, αλλά με φόβο. Και κάπου εκεί, σε αυτή τη μικρή φράση, χωράει ίσως ολόκληρη η σχέση που έχουμε χτίσει με τη μάθηση: μια σχέση όπου η γνώση συχνά έρχεται δεύτερη και το άγχος της επίδοσης πρώτο. Μια σχέση που ξεκινά πολύ νωρίς και συνοδεύει τα παιδιά σε όλη τη σχολική τους διαδρομή.

Υπάρχουν στιγμές που αναρωτιέμαι αν τελικά ζητάμε από τα παιδιά μας περισσότερα απ’ όσα μπορούν να αντέξουν. Όχι επειδή δεν είναι ικανά, αλλά επειδή η παιδική ηλικία έχει αρχίσει να μοιάζει όλο και λιγότερο με παιδική ηλικία και όλο και περισσότερο με μια ατελείωτη προετοιμασία για το επόμενο βήμα. Από πολύ νωρίς, σχεδόν από τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού, τα παιδιά έρχονται αντιμέτωπα με την έννοια της επίδοσης, της διάκρισης, της αριστείας. Μαθαίνουν ότι υπάρχουν οι καλοί βαθμοί και οι κακοί βαθμοί, οι άριστοι και οι λιγότερο άριστοι, οι επιτυχημένοι και εκείνοι που «θα μπορούσαν να προσπαθήσουν περισσότερο».

Ως γονείς, συχνά γινόμαστε μέρος αυτής της διαδικασίας χωρίς καν να το καταλάβουμε. Θέλουμε το καλύτερο για τα παιδιά μας. Θέλουμε να έχουν ευκαιρίες, να εξελιχθούν, να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους. Μέσα στην αγωνία μας, όμως, πολλές φορές μεταφέρουμε στα παιδιά το άγχος μας για το μέλλον, λες και η σχολική τους πορεία είναι ένας διαρκής αγώνας δρόμου που ξεκινά από τα 6 τους χρόνια.

Δεν είναι όμως μόνο οι γονείς που ασκούν πίεση. Υπάρχουν κι εκπαιδευτικοί που, αντί να καλλιεργούν την αγάπη για τη μάθηση, χρησιμοποιούν τον βαθμό ως μέσο πειθαρχίας και φόβου. Παιδιά του Δημοτικού ακούνε ότι αν δεν διαβάσουν αρκετά, αν δεν γράψουν καλά στο διαγώνισμα ή αν δεν ανταποκριθούν στις προσδοκίες, θα τιμωρηθούν με ένα κακό βαθμό. Ο βαθμός παύει έτσι να αποτελεί μια ένδειξη προόδου και μετατρέπεται σε απειλή. Και όταν ο φόβος γίνεται το βασικό κίνητρο της μάθησης, τότε χάνεται κάτι πολύ ουσιαστικό: η χαρά της γνώσης.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι γύρω από τις σχολικές επιδόσεις έχει δημιουργηθεί μια ολόκληρη κουλτούρα υπερβολής. Ιδιαίτερα μαθήματα σε παιδιά που μόλις έχουν μάθει να οργανώνουν τη σχολική τους τσάντα, ατελείωτες ώρες μελέτης, συνεχής αξιολόγηση και μια διαρκής αγωνία για το αν το αποτέλεσμα θα είναι άριστο. Και αναρωτιέμαι συχνά: “Γιατί τόση βιασύνη; Τι ακριβώς προσπαθούμε να πετύχουμε”;

Τι σημαίνει ένα 10άρι στο Δημοτικό; Τι αλλάζει ουσιαστικά στη ζωή ενός παιδιού επειδή πήρε 10 αντί για 9 ή 8; Είναι άραγε πιο ευτυχισμένο, πιο ολοκληρωμένο, πιο έτοιμο για τη ζωή; Ή μήπως το μόνο που μαθαίνει είναι ότι η αξία του εξαρτάται από την απόδοσή του;

Ο μεγαλύτερος προβληματισμός μου, ωστόσο, αφορά το μέλλον αυτών των παιδιών. Αν από τις πρώτες κιόλας σχολικές τάξεις μεγαλώνουν μέσα στην πίεση της αριστείας, τι θα συμβεί όταν φτάσουν στο Λύκειο; Όταν θα βρεθούν μπροστά σε πραγματικά απαιτητικές εξετάσεις, σε σημαντικές αποφάσεις και σε πολύ μεγαλύτερες προκλήσεις; Θα έχουν αναπτύξει ανθεκτικότητα ή θα έχουν ήδη εξαντληθεί από τη διαρκή ανάγκη να αποδεικνύουν την αξία τους;

Γιατί η ζωή δεν είναι μια ακολουθία από 10άρια. Είναι γεμάτη αποτυχίες, ανατροπές, λάθη, δεύτερες ευκαιρίες και διαδρομές που δεν ακολουθούν πάντα τον αρχικό σχεδιασμό. Ένα παιδί που έχει μάθει ότι κάθε λάθος είναι καταστροφή δυσκολεύεται αργότερα να διαχειριστεί την πραγματικότητα. Αντίθετα, ένα παιδί που έχει μάθει ότι η αξία του δεν κρίνεται από ένα βαθμό, αποκτά τη δύναμη να δοκιμάζει, να επιμένει και να συνεχίζει ακόμη κι όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως θα ήθελε.

Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερώτημα να μην είναι πόσο καλούς βαθμούς φέρνουν τα παιδιά μας στο σπίτι. Ίσως να είναι τι άνθρωποι γίνονται μέσα από αυτή τη διαδικασία. Αν διατηρούν την περιέργειά τους, αν αγαπούν τη μάθηση, αν πιστεύουν στον εαυτό τους ακόμη και όταν αποτυγχάνουν. Γιατί αυτά είναι τα εφόδια που θα τα συνοδεύσουν σε όλη τους τη ζωή.

Και όταν, χρόνια αργότερα, τα τετράδια θα έχουν κλείσει, οι έλεγχοι θα έχουν ξεχαστεί και τα 10άρια θα έχουν χαθεί μέσα σε κάποιο συρτάρι, κανείς δεν θα θυμάται τον βαθμό ενός διαγωνίσματος της Τετάρτης. Εκείνο που θα έχει μείνει θα είναι το αποτύπωμα που άφησαν οι μεγάλοι στην ψυχή ενός παιδιού: αν το έμαθαν να φοβάται την αποτυχία ή να εμπιστεύεται τις δυνάμεις του.

Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη αξιολόγηση απ’ όλες. Όχι εκείνη που γράφεται με κόκκινο στυλό στο τέλος μιας σελίδας, αλλά εκείνη που γράφεται αθόρυβα στον χαρακτήρα και την αυτοεκτίμηση ενός ανθρώπου.

Μια μαμά σε εξέλιξη…