Οδυσσέας Ελύτης │ «Ο φίλος μου, Κώστας Δαφνής»

Με αρχή το 1937, όταν ο 26ετής Ελύτης υπηρετούσε στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών της Κέρκυρας.

Mε αφορμή τη σαν σήμερα (2/11/1911) γέννηση του Οδυσσέα Ελύτη, το CorfuStories.com αναδημοσιεύει το άρθρο του, στις 9/7/2020, για τη σχέση του Νομπελίστα ποιητή με τον αείμνηστο, Κώστα Δαφνή, επ’ αφορμή, τότε, της επετείου θανάτου του σπουδαίου Κερκυραίου συγγραφέα και δημοσιογράφου.

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

Η ΣΥΣΤΑΣΗ, χωμένη στο αυστηρό χιτώνιο του καλοβαλμένου νεοσύλλεκτου της Σχολής Εφέδρων (Σ.Ε.Α.Κ.), είχε το σημάδι του Γιώργου του Κατσίμπαλη και τ’ Ανδρέα Καραντώνη. Τ’ αρκούσε. Δεν ήταν μόνο δυο ήδη αναγνωρισμένες φυσιογνωμίες των ελληνικών γραμμάτων (άξιοι μελετητές, κατ’ αρχήν, του Παλαμά και κεφαλές του κύκλου των «Νέων Γραμμάτων»). Αλλά και δυο πρόσωπα που εκτιμούσε ουσιωδώς. Κι αφού εκείνοι του ‘γνεθαν, μ’ ωραίο λόγο, «δια τον νεαρό μας ποιητή», ήξερε, ο Κώστας ο Δαφνής, πως έτσι ήταν κι έπρεπε…

ΩΣΠΟΥ έφθασε η Κυριακή, μια Κυριακή του ’37, μήνας Γενάρης. Της γνωριμίας. Αυτός, ο εκδότης του «Κερκυραϊκού Βήματος», ιδρυτής του Φιλολογικού Ομίλου Νέων Κέρκυρας, άλλοτε συνεργάτης της «Νέας Εστίας» του Ξενόπουλου και του «Δελτίου Κριτικής» (με Δημαρά – Φαντάζη). Κι απέναντι, φορώντας τη στολή εξόδου του και βήμα κατ’ ευθείαν απ’ τους στρατώνες του Φρουρίου, ένας συνεσταλμένος 26ετής, με κάποιες πρώτες δημοσιεύσεις στα «Νέα Γράμματα», μεταφραστής – παρουσιαστής του Ελυάρ, φίλος του Σεφέρη και αναζητητής του υπερεαλισμού του Εμπειρίκου και του Γκάτσου. «Κύριε Δαφνή, χαίρω ιδιαιτέρως… Οδυσσέας Αλεπουδέλης…». Η Ελλάδα, θα τον κληρονομούσε, σπάνια προίκα, με ψευδώνυμο: Ελύτης…

ΗΤΑΝ οι πρώτες λέξεις μιας μακράς, ουσιαστικής φιλίας. Χτισμένης στις οκτάμηνες εξόδους της Σχολής – καταπώς κι ο ίδιος ο Ελύτης έγραψε, στο αυτοβιογραφικό του «Ανοιχτά Χαρτιά» (1974). Με, ακόμη, στην παρέα τον Ευάγγελο Λουίζο (έναν Κύπριο δικηγόρο, φίλο του Ελύτη και υποστηρικτή των «Νέων Γραμμάτων», που έκανε επίσης τη θητεία του), ο Δαφνής τον φιλοξένησε στα αξιοθέατα του τόπου. Σε μεγάλους, εξοχικούς περίπατους…

«ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ που ο Ελύτης επισκεπτόταν την Κέρκυρα», περιέγραφε, χρόνια αργότερα στα «Κερκυραϊκά Νέα», «του άρεσε να βρεθή μέσα στον κερκυραϊκό ελαιώνα… Ήμουνα συχνά ο σύντροφος των κερκυραϊκών ημερών του. Παίρναμε τακτικά το αυτοκίνητο για να κυνηγήσουμε στις πιο απόμερες γωνιές την ελιά ν’ ανταμώνει το κυπαρίσσι. Και τότε αποτραβιότανε μόνος του σε μια γωνιά για να ποτιστεί από τη γοητεία του τοπίου… Συγκρατημένος, ονειροπόλος, με τη σεμνότητα του ποιητή που ωριμάζει πάνω σε δύσκολα μονοπάτια…». Γνωρίζοντάς του, παραλλήλως, σημαντικούς διανοούμενους του τόπου. Μαζί κι αυτόν: τον Lawrence Durrell…

ΓΙΑ ΤΟΥΤΟ μίλησε ο ίδιος ο Ελύτης («Ανοιχτά χαρτιά»): «Και περίμενα πώς και πώς τις λιγοστές εξόδους για να πάω στην Παλιοκαστρίτσα, όπου βρισκόταν εγκατεστημένος με την πρώτη του γυναίκα, τη Νάνσυ, ο φίλος μας Lawrence Durrell, άγνωστος τότε και ταπεινός, ή να συναντήσω τον Θεόδωρο Στεφανίδη, έναν ιδιόρρυθμο φίλο του Κατσίμπαλη, με κοκκινόξανθη γενειάδα, γιατρό, βοτανολόγο και μεταφραστή του Παλαμά στα εγγλέζικα, που δεχόταν πάντοτε εμένα και τους φίλους μου με άπειρη ευγένεια…»

ΕΚΤΟΤΕ, ο Ελύτης επέστρεφε συχνά στην Κέρκυρα. Και τον καλό του φίλο. Ίσως κι επειδή, όπως σημειώνει ο Λουκιανός Ζαμίτ (συνέδριο Ελύτη, «Με ένα τριφύλλι φως στο στήθος», Ε.Κ.Σ., 2010), «η κερκυραϊκή γη  τον έφερνε πιο κοντά στο Σολωμό, τον μεγάλο του δάσκαλο, όπως ο ίδιος επανειλημμένως διακήρυττε. Κι ακόμη, ίσως, γιατί τούτο το νησί τού πρόσφερε εκείνο το κάτι που δεν εύρισκε στο Ανατολικό Αιγαίο…».

ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ, ένα «δέσιμο», που, είτε ομολογείται ευθέως, είτε υφέρπει ευκρινώς πίσω απ’ τις κερκυραϊκές εικόνες που συναντά κανείς -όχι σπάνια- στους στίχους του Ελύτη. Άγιες ρίμες, απ’ τον «Μικρό Ναυτίλο» και το «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου», έως την «Αλβανιάδα» και την «Επιστροφή από την παρ’ ολίγον Ελλάδα» / «Εν λευκώ»: «Πολύ μου αρέσει αυτός ο περίπλους, που μπορεί να είναι ταυτόχρονα στο μέλλον και στο παρελθόν…»

ΚΥΡΙΩΣ, κόπιαζε γι’ ανάπαυση. Διακοπές. Μένοντας στο «Καβαλιέρι» ή το «Ολυμπίκ» ή σπίτια φίλων (όπως της οικογένειας Βούλγαρη, στην πόλη). Κάποτε, μαζί με φίλους. Σαν τον Γκάτσο. Με οδηγό τη σπουδαία εργασία του Φίλιππου Φιλίππου («Ο Οδυσσέας Ελύτης στην Κέρκυρα», diastixo.gr, 2012), τον συναντάμε εδώ το ’62, μεταξύ ’63 κι ’65, το ’66, το ’73, στα 80s… Και, πιο γνωστές, φορές, το ’74 και το ’80…

• Η πρώτη, συνοδευόμενος απ’ τον αδελφό του Κώστα, τον Γρηγόρη (δημοσιογράφος, πολιτικός και ιστορικός), έμεινε στη μνήμη χάρις στην εκδήλωση, που οργάνωσε προς τιμήν του η Εταιρεία Κερκυραϊκών Σπουδών, στο Μουσείο Σολωμού. Πρόεδρός της, ο Κώστας Δαφνής: «Κάτω από τη στέγη, όπου άλλοτε είχε θερμάνει τις εμπνεύσεις του ο ποιητής του Ύμνου, ο Ελύτης έπαιρνε διαστάσεις ενός καινούργιου εθνικού ποιητή, που ζευγάρωνε το Αιγαίο με το Ιόνιο σε μια δύσκολη ώρα της ιστορίας του λαού μας…»

ΔΕΝ ΤΟ ’ΓΡΑΨΕ τυχαία. Η Χούντα είχε ακόμη ανάσες. Και οι τοπικές αρχές της δεν πέταξαν τη σκούφια για τη μάζωξη. Παρόντες, εξ αυτών, ουδείς. Αντίθετα, με πολλούς δημοκρατικές και πνευματικές προσωπικότητες. Που απήλαυσαν και κάτι μάλλον σπάνιο: μια ομιλία του Ελύτη (πράγμα π’ απέφευγε, ενώπιον κοινού). «Κείνη την ώρα όμως φαίνεται ότι ο Σολωμός ήταν που του είχε δώσει θάρρος και τον είχε παρακινήσει να πει μερικά λόγια. Βαθιά συγκινημένος, υπογράμμισε, γι’ άλλη μια φορά, το χρέος του προς τον Σολωμό και το πόσο θα ‘θελε να μιλήσει γι’ αυτόν στον ιερό χώρο όπου λειτουργείται η μνήμη του” και όπου ο Σολωμός συνέθεσε τους “Ελεύθερους Πολιορκημένους” και άφησε την τελευταία του πνοή – μια υπόσχεση και μια ευχή που, δυστυχώς, δεν επρόκειτο να εκπληρωθεί. Ήταν μια ανάταση, μια φυγή από την δοκιμασία…» (Ζαμίτ).

• Η δεύτερη, βάσταγ’ ακόμη στον νωπό απόηχο του Νόμπελ Λογοτεχνίας. Έχοντας, ως αφορμή, τα εγκαίνια του αναστηλωθέντος κτίσματος Φλαγγίνη, στον Ανεμόμυλο και μια έκθεση ζωγραφικής του διάσημου ζωγράφου, γλύπτη και ακαδημαϊκού, Νίκου Χατζηκυριάκου – Γκίκα, που φιλοξένησε, μία εβδομάδα, τον Ελύτη στο εξοχικό του, στην Κουλούρα (Κανονάς). Δίδοντας το «παρών» και σε δεξίωση, στην Αναγνωστική. Durrell παρόντος. Και Δαφνή…

ΜΟΙΡΑΙΑ ο Δαφνής υπήρξε η κυριότερη πηγή του μελλοντικού μελετητή, για την «κερκυραϊκή παράμετρο» του… ήλιου, του ηλιάτορα των νεοελληνικών γραμμάτων. Κυρίως, μέσω της εφημερίδας του, «Κερκυραϊκά Νέα» και διαχρονικό σημείο αναφοράς, ‘κείνο το άρθρο, Φλεβάρης του ’80 ήταν, στον απόηχο του Νόμπελ: «Ο Ελύτης στη γη του Σολωμού». Όσα δεν είπε, τα βάστηξε στο μέσα του. Το σπάνιο πετράδι του βιώματος. Της μνήμης. Ως το τέλος. Μια μέρα σαν και σήμερα, 33 χρόνια πριν…