Η κρουαζιέρα της Φρειδερίκης…

Η θρυλική «βασιλική κρουαζιέρα» του 1954, τέτοια μέρα (23/8) έκανε την πρώτη στάση της στην Κέρκυρα. Το Corfu Stories ξετυλίγει το χρονικό…

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

© Bettmann/Corbis via royalchronicles.gr (βασική φωτό)

Η ΕΠΙΣΗΜΗ εξήγηση, επικαλούνταν το καλό του ελληνικού τουρισμού. Πράγματι, στη μετεμφυλιακή Ελλάδα της ολικής ανασυγκρότησης, η θεμελίωση μιας συνθήκης τουριστικής αξιοποίησης των μοναδικών της «θησαυρών», είχε εξελιχθεί σε κυρίαρχη σκοτούρα της αναπτυξιακής ατζέντας. Ενώ και το -προ έτους και προς ετούτη την κατεύθυνση- κληροδότημα των 10.000 στερλινών απ’ τον εφοπλιστή, τον Ευγενίδη* έμοιαζε να παρέχει στο… project τη «δια το εθνικόν καλόν» νομιμοποίηση, που ήθελε.

ΠΙΣΩ, πάλι, απ’ τους ευμεγέθεις τίτλους των εφημερίδων, το… κουτσομπολιό (με πηγή ένα δημοσίευμα της γαλλικής «Le Figaro») ψυχανεμιζόταν άλλη κινητήριο αιτία: η Φρειδερίκη, ψιθύριζαν οι διάδρομοι, που, πέρα από βασιλομήτωρ ήταν και… μαμά, πίσω απ’ το άλλοθι της συνάντησης «μετά από χρόνια, συγγενών των βασιλικών οίκων, που τους χώρισε ο Πόλεμος» και μέσα από ένα εκτενές «νυφοπάζαρο» για νεαρούς γαλαζοαίματους (38 οι μετρημένοι, ανύμφευτοι Πρίγκιπες / Πριγκίπισσες, 15 – 20 ετών) και… αναξιοπαθούσες, εξόριστες ή έκπτωτες μεγαλοκοπέλες ξεπεσμένων δυναστειών, έψαχνε νύφη, πολύφερνη και πρέπουσα, για τον μικρό, 14ετής, τον Κωνσταντίνο. Και «τσ’ αδερφάδες του»…

ΟΠΩΣ απεδείχθη, μάταια. Η… σύζυγος ουδέποτε εθεάθη στο κατάστρωμα (και… η Άννα Μαρία ήταν δεν ήταν, τότε, 8 ετών). Για τη Φρειδερίκη, ενδεχόμενα στενάχωρο. Για την ιστορική, πάλι, οικονομία, αδιάφορο. Η περιβόητη «κρουαζιέρα των βασιλέων», Αύγουστο του ’54, είχε «κλειδώσει» εν τη αναγγελία της περίοπτη θέση στο άλμπουμ της Ελλάδος του ’50.

ΟΧΙ απαραιτήτως ως κάτι (πολύ) σημαντικό (την ίδια ώρα, η Κύπρος «έκαιγε»). Ούτε (απαραιτήτως) ως κάτι γενικώς αποδεκτό (οργίαζαν, παράδειγμα, οι φήμες πως η δωρεά του Ευγενίδη δεν έφθανε ούτε για το… απεριτίφ του συνολικού κόστους / για +140.000 δολ. γράφτηκε – που… ποιος το πλήρωνε; Ο… κυρίαρχος λαός). Σίγουρα, όμως, ως ένα «λαϊκό ανάγνωσμα», απ’ εκείνα που γοήτευαν την ταλαιπωρημένη, μεταπολεμική μεσολαϊκή ψυχολογία: το μεροδούλι – μεροφάι απέναντι στο μαζεμένο γκλίτερ. Η καθημερινότητα μ’ αγκάθια, αντίκρυ στην «οδό ονείρων»˙ τάιζε στομάχια, τότε, ο,τιδήποτε έλαμπε στο φως – έστω κι ως ψευδαίσθηση. Κι αν είχε κι επίφαση ρομάντσου, τόσο το καλύτερο…

ΕΝΑ πρωτόγνωρο κομβόι βασιλέων, πριγκίπων και πριγκιπισσών, με casual, navy look. Παύλος, Φρειδερίκη, Διάδοχος Κωνσταντίνος, Πριγκίπισσες Ειρήνη και Σοφία, Πρίγκιψ Μιχαήλ και ο 85ετής Πρίγκιπας Γεώργιος (μετά της συζύγου του, Μαρίας) – ο μόνος επιζών γιος του Γεωργίου Α’, που, λέγαν’ οι… γλώσσες, παρά τα χρόνια του, «το έτσουζε» κι επί τούτου φορτώθηκαν στο πλοίο πέντε κιβώτια ουίσκι «απ’ το καλό». Και, απ’ εκεί και πέρα, μ’ εξαίρεση τους οίκους Αγγλίας και Βελγίου (απόντες, επισήμως, για λόγους τυπικούς), το… european άπαν σύμπαν (κάπου 100 – νυν, τέως και υποψήφιοι).

ΓΑΛΑΖΙΑ αίματα στα γαλάζια κύματα. Ή, για την ακρίβεια, στις έξι σουίτες του επάνω καταστρώματος και τις 150 πολυτελείς καμπίνες του εύδρομου ατμόπλοιου, «Αγαμέμνων», με κυβερνήτη τον Παναγιώτη Πάτση, 62 σερβιτόρους και 15 θαλαμηπόλους. Όμορφο σκαρί, καθελκυσθέν ένα χρόνο πριν, στην Ιταλία, «αστραφτερός, φρεσκοβαμμένος, πάλλευκος και μεγαλοπρεπής», λέγαν’ οι περιγραφές, «μ’ εκτόπισμα 5.500 τόνων και ταχύτητα είκοσι μιλίων, εξοπλισμένος με μουσικές, πισίνες και κινηματογραφικές οθόνες», δωρεά, για την περίσταση, του εφοπλιστή, του Νομικού.

ΣΥΜΦΩΝΑ με το πλάνο, που, καταπώς λέγεται, είχε καταστρώσει ο ίδιος ο Παύλος, σημείο συνάντησης ορίστηκε το λιμάνι της Νεάπολης / Ιταλία (το «Αγαμέμνων» θα έφθανε από Μασσαλία). Κι από εκεί, με… στρατηγικό σκοπό κάθε πρωί οι καλεσμένοι ν’ αντικρίζουν και διαφορετική τοποθεσία (όπερ σήμαινε πως ο «Αγαμέμνων» θα ταξίδευε τη νύχτα), δρόμος, κατά σειρά, για Κέρκυρα, Κατάκωλο (επίσκεψη στην Ολυμπία), Κρήτη – Ηράκλειο (Κνωσός), Ρόδος, Σαντορίνη, Δήλος, Μύκονος, Σκιάθος, Σούνιο – Αθήνα (Τατόι), Μυκήνες – Επίδαυρος, Ιτέα (Δελφούς) και πίσω, Κέρκυρα, Νεάπολη…

ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΑΚΙ Δευτέρας, 23 Αυγούστου, ώρα 3.20. Κέρκυρα, η άφιξη –μετά από βραδινά θαλασσοδάρματα, που προκάλεσαν αρκετές αδιαθεσίες- στην αποβάθρα του Αγ. Νικολάου, στο Φαληράκι (αρχικός προορισμός ήταν η Γαρίτσα, αλλά δεν το επέτρεψαν οι άνεμοι που έπνεαν στον κόλπο). Παρέα με μια είδηση: «Ο εξόριστος Ιταλός βασιλεύς Ουμβέρτος έφθασε δι’ αεροπλάνου εξ Αθηνών (στην Κέρκυρα, 12.07 μ.μ.) μετά της οικογενείας του (σ.σ. τη σύζυγό του, Μαρία Ζοζέ και τα τρία τέκνα τους)», σημείωνε η «Ακρόπολις» (φ. 24/8).

ΩΣ ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ, είχε αποφύγει την επιβίβαση στην Ιταλία. Πήγε Κέρκυρα, γευμάτισε στο νεότευκτο «Corfu Palace» και αφού αφίχθη ο «Αγαμέμνων», παρελήφθη απ’ το Μεγάλο Αυλάρχη, τον Λεβίδη και με τορπιλάκατο, μεταφέρθηκε στο πλοίο.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ του Ουμβέρτου, προκαλεί μικρούς συναγερμούς. «Ιταλοί δημοσιογράφοι», συνέχιζαν τα ρεπορτάζ, «αφιχθέντες ομαδικώς, επεχείρησαν όπως πλησιάσουν τον τέως βασιλέα της Ιταλίας. Ματαίως…» Αλλά αυτό, ήταν πρόβλημα δικό τους…

Η ΑΠΟΒΙΒΑΣΗ των «εκλεκτών» έγινε στις 4.45: «Της πρώτης βενζινακάτου επέβαινον οι Έλληνες βασιλείς, η βασίλισσα της Ολλανδίας, Τζουλιάνα, ο σύζυγός της, πρίγκηψ Βερνάρδος, η βασιλεύουσα, Μεγάλη Δούκισσα του Λουξεμβούργου, ο πρίγκηψ Γεώργιος της Ελλάδος μετά της συζύγου του Μαρίας Βοναπάρτη και ο μνηστήρ του ισπανικού θρόνου, πρίγκηψ Δον Χουάν», έγραφε ο αείμνηστος Κώστας Δαφνής στην «Ελευθερία» (φ. 24/8). Δίχως… σάλτσες. Αυτές, τις άφηνε στο «Βήμα»: «Την βενζινάκατον εκυβέρνα ο βασιλεύς Παύλος, όρθιος, ηλιοψημένος, δίδων δια της χειρός καταλλήλους οδηγίας προς τους πηδαλιούχους. Έφερε γκρίζο πανταλόνι και γκρίζο υποκάμισον, ξεκούμπωτο εμπρός και με ανασηκωμένα  τα μανίκια…»

ΚΙ ΕΠΕΙΔΗ το fashion ρεπορτάζ ουδείς (ποτέ) εμίσησε, ειδικώς όταν αφορούσε την κάστα των celebrities, το «Έθνος» πρόσθετε περιχαρώς ότι «κανείς από τους ξένους δεν εφόρει σακκάκι» και σκόρπια σταχυολογήματα ξόρκιζαν αγωνιώδεις απορίες, πληροφορώντας το κοινό για την «χαριτωμένη και αρκετά νόστιμη Τζουλιάνα (της Ολλανδίας, που) εφόρει εμπριμέ φόρεμα, άσπρο μαντήλι και μαντήλι ριχτό εις τους ώμους», πως «κανείς δεν εφορούσε σορτς», αλλά «μπλε παντελόνια και κοντομάνικα υποκάμισα διαφόρων χρωμάτων» και πως «η περισσότερο ωραία ήτο η πριγκίπισσα Μαρία Πία της Ιταλίας». Μικρή παύση, προβληματισμός, ξύσιμο της κεφαλής με περίσσια περισυλλογή και υστερόγραφο προς κάλυψη των νώτων: «…εις χάριν όμως και κομψότητα, υπερείχεν η Βασίλισσα Φρειδερίκη!»

«Κατά το ταξίδιον ουδέν πρωτόκολλον τηρείται, οι ταξιδιώται καλοτρώγουν, καλοπίνουν και χορεύουν»

ΑΠΟΒΙΒΑΣΗ… Περπατησιά έως τους κήπους των Ανακτόρων (του Λαού) κι απ’ εκεί, πέρασμα και ολιγόλεπτη ξενάγηση στο Σινοϊαπωνικό και το Αρχαιολογικό Μουσείο, που τότε στεγαζόταν, επίσης, στο Παλάτι. Την ίδια ώρα, επανερχόταν η «Ελευθερία», «οι βενζινάκατοι του “Αγαμέμνονος” ευρίσκοντο εις κίνησιν, μεταφέρουσαι σημαντικάς ποσότητας τροφίμων επί του σκάφους. Μεταξύ των, εκ Κερκύρας εφορτώθησαν 15 γουρουνόπουλα (τα οποία εγνώσθη ότι θα ψηθούν με ειδικόν τρόπον επάνω σε κλιματόβεργες εις τους φούρνους του πλοίου), 16 αρνιά, τρία μπούτια μόσχου, άφθονα φρούτα της εποχής ως και μπανάνες και πορτοκάλια». Χορταστικό. Αν και ο «Νεολόγος» των Πατρών είχε άλλη πληροφόρηση: «Εφορτώθησαν», έγραφε, «100 μεγάλοι αστακοί, 10 γουρουνόπουλα, 10 αρνιά, 3 μπούτια μοσχαρίσια, 3 κιβώτια μεγάλων ιχθύων, 30 οκ. φρέσκου βούτυρου και λαχανικά διαφόρων ειδών». Για να επανέλθει η «Ελευθερία», δίδοντας το extra tip: «Ο δε καταναλισκόμενος oίνος είναι των βασιλικών κτημάτων.» Για τους άλλους. Ο Γεώργιος είχε το ουίσκι του…

Η ΕΙΔΗΣΗ της άφιξης των εστεμμένων προκάλεσε αναμενόμενα το εκτενές λαϊκό ενδιαφέρον. «Να τσου δούμε…» Κι έγραφε ο «Νεολόγος» για «πλήθη λαού συγκεντρωθέντα (που) επευφήμουν τους αφιχθέντας, οι οποίοι εξ ήλθον εις τους εξώστας και εχαιρέτων τον λαόν».

ΟΤΑΝ οι χαιρετούρες έσωσαν, οι «εκλεκτοί» επιβιβάστηκαν σε λεωφορεία με προορισμό το Μοn Repos, όπου «παρέμειναν επί μίαν και ήμισείαν ώραν περίπου. Το χρονικόν αυτό διάστημα κατηναλώθη εις περιοδείαν ανά την έπαυλιν, το απέραντον πάρκον που την περιβάλλει και τα ερείπια του αρχαίου ναού του Ασκληπιού» («Ελευθερία»). Και πρέπει να ‘ταν τέτοια η σαγήνη που έζωσε τα βασιλο-πριγκιπικά τα έγκατα, που «απωλέσθη προς στιγμήν  μια γυναικεία τσάντα, ανήκουσα εις φιλοξενούμενη πριγκίπισσαν, η οποία, ευρεθείσα βραδύτερον, φυσικά επεστράφη» (εφημ. «Έθνος», φ. 25/8).

ΚΑΙ Η ώρα προχωρούσε… Και καθώς πλησίαζε το σούρουπο, πήραν τον δρόμο προς Κανόνι, «όπου εθαύμασαν την δύσιν του ηλίου και το γραφικόν Ποντικονήσι. Έλαβον δε φωτογραφίας… Επέστρεψαν εις την πόλιν και επιβιβάσθησαν του “Αγαμέμνοντος” την 8ην εσπερινήν. Αμέσως, επί του πλοίου προσεφέρθησαν σάντουιτς και μπύρα…».

Πριν το γεύμα, για τον καθορισμό των τραπεζιών, κάθε νεαρός πρίγκιπας τραβούσε κλήρο με ένα γυναικείο όνομα (στο δείπνο, το αντίστροφο). Όποια / -ος έβγαινε, καθόταν δίπλα του / της. Όταν η κρουαζιέρα ολοκληρώθηκε, δεν έλειψαν οι… καταγγελίες για νοθεία! Είτε προς αποφυγή κάποιου ανεπιθύμητου διπλανού, είτε προς σίγουρη επιλογή κάποιου επιθυμητού. 

Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ (για Κατάκωλο) έγινε τα μεσάνυχτα. Σ’ αυτό το εμβόλιμο τετράωρο, τα ρεπορτάζ συμπλήρωναν πως στο πλοίο «επιβιβάσθη ο κομμωτής της Βασιλικής Αυλής με όλα τα σύνεργα του επαγγέλματός του» κι επίσης «η ορχήστρα του πλοίου ενισχύθη με την μουσικήν της φρουράς των ανακτόρων, η οποία και αυτή επέβη εκ Κερκύρας».

ΑΥΤΟ που δεν διευκρινίστηκε ποτέ ήταν «εάν τα γουρουνόπουλα εφαγώθησαν απόψε. Γνωστόν μόνον είναι ότι των μενού επιμελείται η ίδια η Βασίλισσα Φρειδερίκη…» Χμμμ… Λίγο. Το… σωστό το έγραφε, ξανά, το «Έθνος» (φ. 31/8): Η «“Θεία Φρειδερίκη”… Όλοι σχεδόν οι νεαροί και αι νεαραί της κρουαζιέρας (έτσι) την αποκαλούν… Η ψυχή και ο εγκέφαλος της κρουαζιέρας… Φροντίζει για όλα και όλα τα παρακολουθεί…» Ένα μόνο δεν κατάφερε: να στεφανώσει τον μικρό…

Υ.Γ. 1: Τουλάχιστον, το πέτυχε η Σοφία. Τότε, λέγεται, άρχισε να πλέκεται το ειδύλλιο με τον Χουάν Κάρλος των Βουρβόνων – γιο του διαδόχου του ισπανικού θρόνου, Δον Χουάν. Ένα απ’ τα έξι που, κατά τη φημολογία εποχές, αναπτύχθηκαν στη διάρκεια της κρουαζιέρας. Έξι μήνες αργότερα, κόπιασε κι ο πρώτος γάμος: του πρίγκιπα Αλεξάνδρου της Γιουγκοσλαβίας, με την Μαρία – Πία της Ιταλίας.

Υ.Γ. 2: Στις 2 Σεπτεμβρίου, το… κομβόι θα επέστρεφε στην Κέρκυρα, πριν την αυλαία της Νεάπολης. Τούτο, όμως, το δεύτερο «παρών», ζητάει το δικό του χώρο. Στην ώρα του…

*Λίγους μήνες πριν, ο Ευγένιος Ευγενίδης, παλαιός φίλος της βασιλικής οικογένειας (Πόλεμος, Κέιπ Τάουν), αφού υπέγραψε σύμβαση με το ελληνικό δημόσιο, προκειμένου το υπερωκεάνιό του «Ατλάντικ» να αναλάβει την εκτέλεση του δρομολογίου Πειραιάς – Νέα Υόρκη, εξέφρασε την επιθυμία να το μετονομάσει (όπως κι έκανε) σε «Βασίλισσα Φρειδερίκη». Η Φρειδερίκη αποδέχτηκε το αίτημα να γίνει «νονά», ζητώντας ως… δώρο κουμπαριάς τη διάθεσή του για την οργάνωση της περιβόητης κρουαζιέρας. Ο Ευγενίδης τ’ απεδέχθη. Ενδιαμέσως, όμως, «έφυγε». Τα… κληρονομικά δυσκόλεψαν την κατάσταση κι έτσι «επιστρατεύτηκε» ο «Αγαμέμνων» του Μάρκου Νομικού. Τύποις, δωρεάν. Τώρα, στην πραγματικότητα… Βλέπετε, κι εδώ δεν έλειψε η φημολογία πως το πλοίο «ενοικιάσθη προς 1.000 λίρας Αγγλίας ημερησίως» (βλ. «Η Ημέρα» Πατρών, φ. 24/8)…

BAΣΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Τέπη Πιστοφίδου, «Η κρουαζιέρα των Βασιλέων με το “Αγαμέμνων”, που άφησε ιστορία» / royalchronicles.gr.

• Νίκος Παπακωνσταντίνου, «Φωτογραφικό οδοιπορικό από την βασιλική κρουαζιέρα το 1954» / royalchronicles.gr.

• «Η κρουαζιέρα – προξενιό που οργάνωσε η βασίλισσα Φρειδερίκη…» / mixanitouxronou.gr.

• Εφημερίδες: «Ελευθερία», «Νεολόγος Πατρών», «Βήμα», «Έθνος», «Ακρόπολις».