Πώς βρέθηκε «το υποκάμισο» του Πατροκοσμά στο Μαντούκι;

Οι τρεις αναφερόμενες εκδοχές, με αφορμή τη σημερινή (24/8) μέρα τιμής στη μνήμη του «εθνομάρτυρα αγίου», Κοσμά του Αιτωλού.

Επιμέλεια: Ηλίας Αλεξόπουλος

ΜΙΑ (πρώτη) από τις αφηγήσεις που κέρδισαν τη θέση τους στο χρόνο (με ώθηση τη χειρόγραφη επιστολή κάποιου Πέτρου Φίλη, που έφερε στο φως, το ’77, ο αείμνηστος Aθ. Τσίτσας), περιέγραφε: όταν, τον Ιούλιο, 13, του 1777, ο Κοσμάς ο Αιτωλός βρέθηκε στην Κέρκυρα (υποδοχή απ’ τον Πρωτοπαπά, Αλοϊσιο Καπάδοκα και τον Ενετό Προνονητή, Giacomo Nanni), του επετράπη το απόγευμα, να κηρύξει στο λαό. Παρατηρώντας, όμως, ο Nanni, «τον αναβρασμό του κόσμου για τον άνθρωπο που θεωρούσε ήδη άγιο», τ’ ανέβαλε για το πρωί κι, ενδιαμέσως, συγκάλεσε συμβούλιο.  Η απόφαση; Η, για λόγους ευταξίας, μεταφορά του, το βράδυ, με ιστιοφόρο, στους Άγ. Σαράντα. «Τέτοια όμως ήταν η υποδοχή του απ’ τους πιστούς, που του ζήτησαν ν’ αφήσει κάτι δικό του για ευλογία». Κι εκείνος άφησε το λευκό του πουκάμισο, «που, πια, φυλάσσεται στον Άη Γιώργη, στο Μαντούκι»…

▪ Μια δεύτερη αφήγηση, πιο «οξύθυμη», επιμένει σε έτερο σενάριο: oι Ενετοί, γράφει η Ξανθοπούλου – Κυριακού, καχύποπτοι με τον «Έλληνα καλόγερο» και τους χιλιάδες ακολούθους του, οργανώνουν δίκτυο κατασκοπείας του (μ’ εξέχουσα, σ αυτό, μορφή τον Κερκυραίο κόμη, Ανδρέα Μαμωνά). Ομοίως, ο Πατροκοσμάς δεν καλάρεσε ούτε στους άρχοντες (τους… διασάλευε, μ’ όσα δίδασκε, την τάξη) ούτε «τσ’  Οβριούς», κυρίως επειδή κήρυττε την κυριακάτικη αργία – και την, κατ’ επέκταση (ζημιογόνα για τα εβραϊκά συμφέροντα) μετάθεση του παζαριού το Σάββατο. Έτσι, όταν, παρά τις προσπάθειες να εμποδιστεί, έφθασε Κέρκυρα και «ακολουθούμενος από τεράστιο πλήθος, μίλησε στο Μαντούκι», τα λόγια του πυροδότησαν εκρήξεις. «Στρατιώτες και μπράβοι του επιτέθηκαν», συνεχίζει η Μαμασούλα. «Έγινε πάλη, το υποκάμισό του σχίστηκε, αλλά ο λαός κυριάρχησε… Το σχισμένο πουκάμισο το πήραν οι χωρικοί και το διαφύλαξαν με ευλάβεια. Σήμερα, στο Ναό του Αγίου Γεωργίου, στο εικονοστάσι του Αγίου Κοσμά, σε προθήκη, βρίσκεται το σχισμένο και ματωμένο κατασάρκιο υποκάμισο του Αγίου…»

▪ Τρίτη αφήγηση –η πλησιέστερη, ίσως, στην ακριβή αλήθεια. Πηγή, εδώ, ο Ν. Τσάκας: Οκτώβριο, γράφει, του 1776, ο Κοσμάς επισκέπτεται, πρώτη φορά, την Πάργα και φιλοξενείται απ’ την οικογένεια Δεσύλλα – Μαστρογιάννη. Φεύγοντας, «εδώρησε στους (στο μεταξύ) αδελφοποιητούς του (Δεσυλλαίους) το πουκάμισο που φορούσε και τους συνέστησε να το φορεί, όποιος αρρωσταίνει…». Ως το 1818, το κειμήλιο μένει Πάργα. Όταν, τότε, η Πάργα πωλείται, κατ’ ουσίαν, στον Αλή, κάπου 4.000 Παργινοί καταφεύγουν στην Κέρκυρα. Πολλοί, εγκαθίστανται στο Μαντούκι. Και το ’19, απόγονοι των Δεσυλλαίων, εναποθέτουν το πουκάμισο του Πατροκοσμά που είχαν πάρει μαζί –και σώσει- από τον τόπο τους, στον ναό του Αγίου Ανδρέα, όπου κι εκκλησιάζονταν («συναδελφοί του ναού ήσαν εν αυτή και οι λεγόμενοι Παργινομαντουκιώται», έγραφε ο Παπαγεωργίου το ’20, δίδοντας πρώτη κτίση του «περί το 1670»). Ο Τσάκας προσθέτει μάλιστα, την πληροφορία πως «γύρω στα 1900 κάποιος της ίδιας οικογένειας έδωσε χρήματα και του έφτιαξαν ένα πολυτελές κιβωτίδιο για να τοποθετηθεί. Η αγαθοποιός δράση του και η πίστη του κερκυραϊκού λαού το παρακολουθούσε χρόνια…» Ώσπου το ’43 ή το ‘44, ο ναός του Αγ. Ανδρέα βομβαρδίστηκε. Κατεστράφη (αναφέρεται, κατοπινά, ως «κρημνισμένος»). Το πουκάμισο, όμως έμεινε αλώβητο. Και μεταφέρθηκε, έκτοτε, στον κοντινό ναό τ’ Αγ. Γεωργίου.

Οι ναοί των Αγ. Ανδρέα και Αγ. Γεωργίου ήταν οι δύο από τους πέντε του 17ου – 18ου αι. (μαζί με Αγ. Αθανασίου, Αγ. Νικολάου του Κατσίνα και Αγ. Ιωάννη του Λάζου), που, επί της ουσίας, σηματοδότησαν τα γνωστά ως σήμερα όρια του προαστίου.

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΟ του Πατροκοσμά, χρειάζονται πολλές χιλιάδες λέξεις. Για τις μνημειώδεις περιοδείες του, στους όπου (ελληνικής) γης «ραγιάδες» απ’ το 1759 κι έπειτα (τις μαζικές ιδρύσεις σχολείων, τις προφητείες του, τον πύρινο λόγο του για την ελληνική γλώσσα και «το ποθούμενο» της απελευθέρωσης), ομοίως. Το αυτό και για τη δεδομένη (τουλάχιστον και κατ’ αρχήν) καχυποψία – ενόχληση, που είχε προκαλέσει, βάσει των πηγών, σε καθεστηκυίες (ή και εθνικιστικές) τάξεις έως τη δολοφονία του, το 1779 – σαν σήμερα, 24/8, στο Κολικόντασι / Μπεράτι της Αλβανίας, από «ασεβείς του Κουρτ Πασά». Αρκούμαστε, ως Corfu Stories, στην κύρια κερκυραϊκή του αναφορά. Το μέγιστο κειμήλιο, που άφησε στον τόπο. Το «ιερό (του) υποκάμισο». Το εμβληματικό, τούτο, προσκύνημα του Μαντουκιού…

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Αθ. Τσίτσας, «Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός στην Κέρκυρα», Αθήνα, 1977.

• Α. Ξανθοπούλου – Κυριακού, «Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και οι Βενετοί, 1777 – 1779», εκδ. Πουρνάρας, 1984.

• Μ. Μαμασούλα, «Ο Εθναπόστολος Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός», εκδ. Ενωμένη Ρωμηοσύνη, 2016.

• Ν. Τσάκας, «Παργινές Εκκλησίες: Ιερά Κειμήλια, αρχαία Μνημεία», Πάργα, 1993.

• Αθ. Βέργος, «Οι επισκέψεις του Κοσμά του Αιτωλού στην Πάργα», εφημ. «Η Πάργα», τ. 93 (Ιούλιος – Σεπτέμβριος 2015).

• Εργασία 1ου Τ.Ε.Ε. Κέρκυρας, 2003 (via Corfuland.gr / Ν. Στούπης, «Η επίσκεψη του Κοσμά του Αιτωλού στην Βενετοκρατούμενη Κέρκυρα»).