Τα… σκανδαλώδη Bains Mixtes του Καποσίδερου

Τα οργανωμένα μικτά μπάνια (ανδρών – γυναικών) καθιερώθηκαν πρώτα στο Mon Repos. Στο Φαληράκι άργησαν. Κάπου, κάτω απ’ το Κάστρο, βιάστηκαν…

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

© Photo Credits (βασική): Corfuhistory.eu

ΗΤΑΝ Η ΕΠΟΧΗ των αυστηρών κωδίκων ηθικής. Τότε, που μια απλή ματιά μπορούσε να μεταφραστεί «περίεργα». Να θίξει υπολείψεις. Να φορτώσει ακανθώδεις μπόρες αδελφούς και πρωτοξάδελφα. Σκεφθείτε, άρα, αυτό: η θέα κάποιου (θηλυκού) μισοξέσκεπου σαρκίου. Σκανδαλώδες…

ΚΑΠΩΣ έτσι, απ’ την καθιέρωση των «εξωτερικών λουτρών αναψυχής», στο φυσικό, παράκτιο περιβάλλον (πρώτα σε συνοδοιπορία με το παμπάλαιο συνήθειο των λουτρών εσωτερικού χώρου, κρύων ή θερμών / μια εναλλακτική «αγορά», που συνδύαζε την υδροθεραπευτική διάσταση με την κοινωνικοποίηση), η συνθήκη ορίστηκε σαφώς: αλλού τα «ανδρικά», αλλά τα «γυναικεία». Κι ενδιάμεσα, απόσταση και μέτρα. Αυστηρά…

ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ αποτυπώθηκε εμφατικά στην περίπτωση των (πρώτων δημόσιων λαϊκών) λουτρών τ’ Αγίου Νικολάου («τ’ Αλέκου», Φαληράκι). Τα ανδρικά, αριστερά (όπως κατέβαινες την πύλη). Τα γυναικεία, δεξιά. Εν αρχή (δεκ. 1850) σ’ ένα κτίστινο παράπηγμα, με θαλάμους – «μικρές καμπίνες», γράφει ο Αγιούς, «φιλοξενούσαν τις λουόμενες κυρίες μαζί με το υπηρετικό προσωπικό… Η έξοδος από τον κλειστό χώρο ήταν αυστηρώς απαγορευμένη…». Αργότερα, εκτός. «Στην άρμη»…

Η… ΤΑΞΗ παρέμεινε ασάλευτη και για πολύ μεταγενέστερα. Τα «καλά ήθη» και η «πεπολιτισμένη συμπεριφορά» επέμεναν επί μακρόν ως κανονιστικές προϋποθέσεις. «Ανδρικά» και «γυναικεία», καθένα με δική του είσοδο. Με ειδική κατασκευή να προστατεύει τις λουόμενες απ’ την αδιακρισία των… Μουράγιων. Ενόσω, θυμόταν (2001) ο Β. Φαναριώτης, «ένας ναύτης, σε βάρκα, έκανε βάρδια για να παρακολουθήσει την τάξη και να μην πάνε οι άνδρες ή οι γυναίκες από την άλλη μεριά».

ΜΟΝΟ απ’ τη δεκαετία του ’60 άρχισε να «χαλαρώνει» η κατάσταση στον Άη Νικόλα. Αν και συνέχισαν να μαρτυρούνται ιστορίες όπως αυτή, με το σεντόνι (πολλές κυρίες, «κρύβονταν» πίσω απ’ το «πανί», που βαστούσε συνήθως κάποια υπηρέτρια, σχεδόν μέχρι να βουτήξουν στο νερό), για «τις κακές τις γλώσσες»…

ΟΠΩΣ και να ‘χει, κατεγράφη ως το τελευταίο «άντρο». Πεισματικά απέναντι στη… μόδα που ‘χε προ πολλού κοπιάσει «απ’ τας Ευρώπας», γαργαλώντας με ιντριγκαδόρικο φτερό την πατούσα κάθε αγανακτισμένου αμύντορα της υπολήψεως «της κόρης».

ΗΤΑΝ το… εξωφρενικό «συλλούονται». Θηλυκά κι αρσενικά, μαζί. Τα περίφημα «μπαιν-μιξτ» (bains mixtes) – με δειλή, πρώτα, εμφάνιση απ’ τη δεκαετία του ’10, των φεμινιστικών διεκδικήσεων. Και βρήκαν εφημερίδες και παπάδες να βρίθουν από συντηρητικούς αφορισμούς. Τους χωροφυλάκους, με μεζούρα και σφυρίχτρα, άγρυπνους φρουρούς. Και τους πταισματοδίκες σε… υπερωρίες –πανελλαδικά, μιλώντας.

ΩΣΠΟΥ το ’27, τα «μπαιν-μιξτ», πρώτα στην Αθήνα (Φάληρο, Γλυφάδα, Βούλα, Βουλιαγμένη, Καλαμάκι…), νομιμοποιήθηκαν. Χαλάρωνε το χαλινάρι. Κι αρκέστηκε το (κάθε) «Πάνθεον» σε οδηγίες για το «σαβουάρ βιβρ του gentleman λουόμενου»: «Τώρα επεκράτησε παντού να γίνωνται μπαιν-μιξτ και πρέπει ο άνδρας να είναι προσεκτικός απέναντι των γυναικών και να μην προκαλή με τη στάση. Δεν απαγορεύονται δε μόνον οι ενοχλήσεις με τα μάτια και οι χειρονομίες, αλλά και κάθε άλλο που δυσαρεστεί τις ξένες κυρίες. Το μπανιερό του πρέπει να είναι σεμνό και να μην αναγκάζει τις κυρίες να γυρίζουν το βλέμμα αλλού…  Επειδή δε συχνά συνέβη ώστε να υποστή κυρία μια ανεπιθύμητη επίθεση ανδρός, για τούτο, ο παριστάμενος τρίτος οφείλει νάναι έτοιμος να επέμβη, εάν του γυρέψη η κυρία την προστασία του και να έχη υπ’ όψη του ότι θα τα βάλη με έναν απολίτιστο…».

ΣΤΗΝ (πάντα) πιο συντηρητική επαρχία, το φαινόμενο κόπιασε πιο σταδιακά. Έτσι και στην Κέρκυρα, η πρώτη εμφανής αποδοχή των «μικτών» φαίνεται να επιτυγχάνεται μόλις με τη δημιουργία των λουτρών του Mon Repos (1937). Τουλάχιστον, επίσημα. Σε επίπεδο οργανωμένης παραλίας. Γιατί στ’ αδέσποτα, έπαιρνε κι έδινε το χούι. Από χρόνια. Και διάβαζε ο αναγνώστης, ήδη απ’ τα πρώιμα 20s, χαριτωμένα αναγνώσματα όπως αυτό, της εφημ. «Ελλάς», του ’25 (φ. 22/8). Κι (έκανε πως) έφριττε…

«… Κ’ η βαρκούλα μου πετούσε πάνου στα καταγάλανα της θάλασσας κύματα, διευθυνόμενη προς το μέρος όπου ο αγέρας ενθουσιάζει περισσότερο από το θόρυβο της Πόλεως. Τα νερά φλοισβούσαν γύρω κ’ η μικρή μου βάρκα έτρεχε τόσο πολύ, ώστε έλεγες πως κατεβρόχθιζε τα δευτερόλεπτα για να φθάση σύντομα στ’ ανοικτά του Καποσίδερου μπάνια.

Γιατί όμως αυτό; δεν ήξερα˙ σε λίγο τώμαθα˙  είχε κ’ αυτή ραντεβού μ’ όλες τις άλλες βάρκες που σάνα μεγάλο μπουλούκι στεκόνταν εκεί.

Σε λίγο, νάμε και γώ, σαστισμένος απ’ όλην αυτή την ανθρωποθάλασσα που κολυμπούσε κι απ’  όλες τις αγριοφωνάρες που σκορπούσε στους αιθέρας˙ η ματιά μου ξέφυγε για μια στιγμή από τη δύναμί μου και κατά κακή συνήθεια εμπήκε κι’ αυτή ως μέσα στις πολυποίκιλες γρόττες και είδε˙ Αχ! Παναγίτσα μου˙ κόκκινα μπανιερά ν’ ανεβαίνουν, μαύρα μαγιό να κατεβαίνουν. Κι’ από τ’ ανεβάσματα και τα κατεβάσματα αυτά, γραμμές πλαστικές, απόκρυφα μέρη προκλητικά και γάμπες τορνευτές βγαίνανε στη φόρα, δίνοντας τροφή στα λαίμαργα βλέμματα των παρακολουθούντων λεοντιδίων, ενώ σ’ άλλα μέρη άλλες Αφροδίτες ζητούσαν να βρουν τα περίφημα… για το κολύμπι ταίρια τους.

Θα πήτε όμως: Φάτε μάτια ψάρια και κοιλιά περίδρομο˙ Όχι! φίλτατοί μου, έχετε λάθος˙ και ξέρετε γιατί; Γιατί σε στιγμές παραφοράς τα “Μπαιν-μιξτ” μεταβάλλονται σε “Μπαιν-σφίξ” και μέσα στις πολύτροπες βουτιές και πλαταγιάσματα η Ηρώ και ο Λέανδρος κάτι κάνανε, ενώ σείς κρατούσατε φανάρι. Κι’ ενώ, οποία τακτική, στα λουτρά του Αλέκου οι ναυτοφύλακες επιβλέπουν την Ηθική, στα “μπαιν-μιξτ” του Καποσίδερου η Αιδώ φτερουγίζει, αφίνοντας στη θέσι της την Αναισχυντία. Γιατί αυτό, άραγε;»