Γεωργάκης /«Δεν είμαι ήρωας. Άνθρωπος είμαι, ίσως λίγο πιο φοβισμένος» (video, photos)

Το CorfuStories.com αποτίνει μικρή τιμή στον Κερκυραίο φοιτητή, που «κάηκε σαν λαμπάδα, για τη Δημοκρατία», μια φθινοπωρινή νύχτα του ’70, στη Γένοβα. Τον Κώστα Γεωργάκη…

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

Καιροί εκρηκτικτοί. Και μπερδεμένοι. Με οράματα και οργή. Περπάταγες… Και εισέπνεες, απ’ το ρουθούνι σου τις ευωδιές κάποιου Μαγιού με γαρύφαλλα στις κάνες και ταυτoχρόνως τη φορμόλη, που ξεχείλιζε κάτω από χαραμάδες σκοτεινών κελιών, με σιδερένια κάγκελα. Μίλαγες… Για ξαστεριές και για λιακάδες. Και ίδια ώρα, πάταγες μια γη νωπή από μπουρίνια κόκκινης σταγόνας. Έκλεινες μάτια… Κι έβλεπες, λεύτερα όνειρα και αδυσώπητους εφιάλτες σ’ αστραπιαία εναλλαγή. Και ίδρωνες… Και κρύωνες… Και γέλαγες… Και έκλαιγες… Ήταν τα χρόνια, π’ ακόμη τους γεννούσαν ήρωες. «Και τι είναι ήρωας;», ρώτησαν κάποτε τον Redeker. «Ένας άγιος καβάλα σ’ αστραπή», απάντησε. «Η αγιότητα θέλει δρόμο ανηφορικό, μακρύ. Του ηρωϊσμού του φθάνει και η στιγμή του». Μια στιγμή. Μια απόφαση. Και μια αθανασία˙ οι επαναστάσεις του ενός. Σαν τότε. Φθινόπωρο του ‘70, μια ίδια μέρα (19/9), πλατεία Matteotti. Γένοβα. Το όνομα του, Κώστας Γεωργάκης…

Η ΜΕΡΑ είχε σώσει. Προ πολλού. Τα μαγαζιά κλειστά, ο κόσμος σπίτι και μόνο τα βαριεστημένα βήματα των οδοκαθαριστών της βάρδιας σπάγαν’ κάπως την τυπική ρουτίνα της σιωπής.

ΠΛΗΣΙΑΖΕ, πια, τρεις. Ο ήχος φρένου, τους κάνει να κοιτάξουν από ένστικτο. Ήταν ένα μαύρο, 500άρι Fiat-άκι. Με κολλημένη στο παρμπρίζ μια φωτογραφία˙ του Ανδρέα Παπανδρέου.

Η ΜΗΧΑΝΗ έσβησε. Τ’ αμάξι σταμάτησε, στην άκρη. Η πόρτα άνοιξε. Ένας κουστουμαρισμένος νεαρός, γύρω στα 20 – 22, βγαίνει απ’ το αυτοκίνητο, πηγαίνει στο πορτμπαγκάζ, ανοίγει, ψάχνει, κλείνει και κατευθύνεται προς τη σκαλινάδα του «Παλάτσο Ντουκάλε», το Δικαστικό Μέγαρο της πόλης. Κάτι κρατάει, είδαν – αλλά τι;

Ο ΝΕΑΡΟΣ πλησιάζει στη στοά. Πλέον, το βλέπουν: τρία μπιτόνια. Μυρίζει βενζίνη. Είχαν βενζίνη. Ανέκφραστος τη ρίχνει πάνω του. Στα ρούχα του. Στα χέρια του. Και βγάζει σπίρτο… Δεν πρόλαβαν; Δεν, κατ’ άλλη εκδοχή, τους άφησε; Τον άκουσαν, μοναχά, φλεγόμενο να φωνάζει μ’ όλη τη δύναμη τις τελευταίες λέξεις: «Το έκανα για χάρη της Ελλάδας! Ζήτω η δημοκρατία. Όλοι οι Ιταλοί ας το φωνάξουν: “Ζήτω η ελεύθερη Ελλάδα...”». 

Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ του στο νοσοκομείο, «Σαν Μαρτίνο», μάταιη. Σάρκα, καμένη. Εγκαύματα εκτενή, τρίτου βαθμού. Εννέα – δέκα ώρες έπειτα, θ’ άφηνε –και τυπικά- την τελευταία του πνοή.

ΤΟ ΝΕΟ μαθαίνεται. Μαθαίνεται και η ταυτότητα του νέου: Κώστας Γεωργάκης. Τριτοετής φοιτητής γεωλογίας, απ’ την Κέρκυρα. Οι αρχές αμηχανούν. Να μαθευτεί πως Έλλην φοιτητής αυτοκτόνησε σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη συνεχιζόμενη Χούντα των συνταγματαρχών; Πρωτοφανές! Και, για τους «γαλονάτους», επικίνδυνο…

ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ κινείται. Ο πρέσβης Πούμπουρας, στη Ρώμη, επιχειρεί να επιρρίψει την ευθύνη σε δήθεν ψυχολογικά προβλήματα του Κώστα. Ενός, έγραφε, την ίδια μέρα, «φιλησύχου φοιτητού, ουδόλως αναμεμιγμένου εις πολιτικάς δραστηριότητας». Δεν έπειθε. Ήταν γνωστή η αντιδικτατορική στάση του Γεωργάκη. Ενεργό μέλος της ΕΔΗΝ (Νεολαία Ένωσης Κέντρου), με απαγόρευση, αρχικά, να πάει έξω για σπουδές, μέλος, μετά, του ΠΑΚ στην Ιταλία.

ΔΥΟ, μονάχα, μήνες πριν, σε συνέντευξή του στο περιοδικό «SiglaA», εξακοντίζει μύδρους. Ανώνυμα, αλλά «για λόγους που δεν κατάφερα ακόμη να ανακαλύψω, η μαγνητοταινία της συνεντεύξεώς μου βρέθηκε στην κατοχή του προξενείου της Γένοβας, το οποίο κάλεσε κατεπειγόντως τον εν λόγω “κύριο”, και σε μια σύσκεψη η οποία διεξήχθη αρχικά στο προξενείο και στη συνέχεια – σύμφωνα με τους πληροφοριοδότες μου – στην έδρα της “Λέγκα” στην οδό Καϊρόλι αποφασίστηκε “να μου σιάξουν τη γραβάτα”… Και πράγματι την επομένη δέχθηκα επίθεση… από την οποία γλίτωσα χάρη στην επέμβαση ενός φίλου, που έτυχε να είναι παρών».

Πλην της «πλατείας Γεωργάκη», στην Κέρκυρα, με την ανάγλυφη απεικόνισή του, το όνομα του Κώστα Γεωργάκη έχει δοθεί και σε δρόμο της Θεσσαλονίκης, στη συνοικία της Ανάληψης.

Η ΥΠΟΨΙΑ του, σαφής: πράκτορες της Χούντας είχαν παρεισφρύσει στη φοιτητική κοινότητα της Ιταλίας. Και άπαντες κινδύνευαν. Κι αυτός. Και, όπως φοβόταν, η οικογένειά του. Στο νησί. Γι’ αντίποινα. «Οι άνθρωποι του περιοδικού στο οποίο έδωσε τη συνέντευξη όταν ξανασυναντιούνται τον βλέπουν αναστατωμένο», γράφεται.

ΠΑΡΑΜΟΝΕΣ της πράξης του, λέγεται πως έμαθε πως του διέκοπταν το έμβασμα σπουδών και την αναβολή στρατιωτικής θητείας. Κατ’ εκδοχή, η σπίθα στο φιτίλι. Φόβος, αγανάκτιση, απόγνωση, η αίσθηση του «πνίγομαι» – όλα ανάκατα, μαζί, στο ίδιο χωνευτήρι, τροχίζουν το ξύλινο μολύβι και δίδουν κειμήλιο, στην ιστορία, δυο στερνές, ανατριχιαστικές αράδες, με αποδέκτη τον πατέρα του. Η τελευταία πράξη, πριν τα μεσάνυχτα φιλήσει την αρραβωνιαστικά του, τη Ροζάνα (κάνοντάς της, τελευταίο δώρο του, τ’ αντιανεμικό μπουφάν του) και στρίψει το κλειδί στο μαύρο Fiat, τραβώντας δρόμο προς την πλατεία Matteotti:

«Συγχώρεσε με γι’ αυτό που έκανα και μην κλάψεις. Ο γιος σου δεν είναι ήρωας. Είναι άνθρωπος, όπως όλοι οι άλλοι, ίσως λίγο πιο φοβισμένος (…) Δεν θέλω να μπείτε σε κίνδυνο από τις πράξεις μου, αλλά δεν μπορώ να κάνω διαφορετικά, παρά να σκέφτομαι και να ενεργώ σαν ελεύθερο άτομο. Η γη μας, που γέννησε την ελευθερία, θα εκμηδενίσει την τυραννία…»

ΚΕΡΚΥΡΑ, ξημερώματα 19… Το χτύπημα του τηλεφώνου στο σπίτι του Σπύρου Γεωργάκη, εμποροράφτη, μυρίζει θάνατο, αλλά δε λέει την αλήθεια: «Ο Κώστας έπεσε θύμα τροχαίου… Νοσηλεύεται… Πρέπει αμέσως, να έρθετε εδώ…» (δείτε ΕΔΩ τη συνέντευξη – ντοκουμέντο του Σπύρου Γεωργάκη στον Δημήτρη Λυμπερόπουλο / ΕΡΤ, τέσσερα, μόλις, χρόνια μετά / 1974).

ΒΑΖΕΙ δυο πράγματα σε μια βαλίτσα και φεύγει, αστραπή, με το πλοίο για το Μπρίντεζι. Εκεί το έμαθε, τυχαία. Απ’ έναν υπάλληλο, που ήξερε…

Κρίσιμο για την ιστορική αποκατάσταση της θυσίας Γεωργάκη, υπήρξε το βιβλίο του Κωνσταντίνου Παπούτση «Το μεγάλο ΝΑΙ» (1996), προϊόν πολυετούς έρευνας και συγκέντρωσης ντοκουμέντων. Συνοδεία, έκτοτε, ετήσιων εκθέσεων πρωτότυπου υλικού.

ΦΘΑΝΟΝΤΑΣ Γένοβα, το θλιβερό καθήκον τον στέλνει στο νεκροτομείο. Η διήγησή του στον ερευνητή της «υπόθεσης Γεωργάκη», Κώστα Παπούτση, μνημειώδης: «Ήρθε η ώρα αυτή και με συνόδευσε στο νεκροτομείο ο ιερέας. Μου ζήτησε ο ιατροδικαστής να κάνω αναγνώριση. Ήταν καμένος, δηλαδή κάρβουνο, καμένος μέχρι και τρία εκατοστά βάθος. Ναι, αυτό είναι το παιδί μου… Αυτός είναι ο Κώστας μου. Έκανα τον σταυρό μου, τον φίλησα και κατέρρευσα»…

Η ΚΗΔΕΙΑ του, τρεις μέρες έπειτα, 23, εξελίσσεται σε αυθόρμητη έκρηξη. Φοιτητές και αντιστασιακοί, εργάτες και απλός λαός, Έλληνες και Ιταλοί, με αυτοσχέδια λάβαρα στα χέρια, στα μπαλκόνια, ελληνικές σημαίες και συνθήματα. που γράφουν –και ουρλιάζουν- «liberta».

Ο ΙΤΑΛΙΚΟΣ Τύπος, με πρώτη την (αριστερή) «Umanite», καλύπτει τα πάντα εκτενώς. Δίνει details – όπως την πορεία, ως τη Γένοβα, φοιτητών από την Πίζα, κρατώντας πλακάτ «Ο Κώστας Ζει». Εκεί και η Μελίνα (είπαν, προς στιγμήν, και για το αδελφό του Αλέκου Παναγούλη, το Στάθη. Δεν τον είδαν…). Κρατώντας στα χέρια της λουλούδια – και μεταξύ τους, πράκτορες. Μπόλικοι και ακροβολισμένοι. Να δουν. Να μεταφέρουν˙ πρώτος, ο Πρόξενος: «Εκατοντάς φοιτητών και εργατών συνώδευσαν νεκρόν από νοσοκομείου μέχρι νεκρικού θαλάμου νεκροταφείου ένθα εναπετέθη. Συμμετέσχε και αριστερός Υποδήμαρχος Γενούης Geroflini. Απόγευμα αυτής ημέρας έλαβε χώραν  οργανωθείσα υπό αριστερών κομμάτων διαδήλωσις. Συμμετέσχον περίπου χίλιοι με συνθήματα κατ’ αρχήν ανθελληνικά…»

ΜΟΝΟ που η σκοτούρα των Συνταγματαρχών δεν έσωσε εκεί. Ο τρόμος πως το σημείο ταφής του θα εξελισσόταν σε αντικαθεστωτικό σημείο – σύμβολο, κάνει τον Πρόξενο, Φωτήλα να ζητήσει την άμεση διακομιδή του στην Ελλάδα, «ίνα μη», έγραφε, «προσφερθή ο τάφος του φοιτητού εις την αντεθνικήν προπαγάνδαν, ήτις θα τον μετέβαλλεν εις χώρον αντεθνικού προσκυνήματος…».

Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ του, όμως, στη γενέθλια γη, γεννούσε άλλη ανησυχία: το γεγονός θα μαθαινόταν. Και, πιθανόν, να γεννούσε κύματα αντιδράσεων.

ΚΑΠΩΣ έτσι (μολονότι, αρχικά, φίλοι και συμφοιτητές του Γεωργάκη τη μετέφεραν στο νεκροταφείο της Γένοβας), η σορός του παραμένει στο νεκροτομείο τέσσερις μήνες. Άταφη. Ώσπου να βρεθεί η… λύση: εν κρυπτώ μεταφορά (Ιανουάριος, πια, του ’71) στην Κέρκυρα με το πλοίο «Αστυπάλαια» (18/1). Κι εσπευσμένη ταφή στο Α’ Δημοτικό Κοιμητήριο του νησιού. Και η σιωπή, εντός συνόρων, επανήλθε…

ΘΑ ΕΣΠΑΓΕ μόνο κατά τη Μεταπολίτευση, όταν ξεμύτισαν, πια, απ’ τα συρτάρια ντοκουμέντα, μαρτυρίες, αφιερώματα και πηχυαίοι τίτλοι. Όπως αυτός της «Αθηναϊκής», του ’74: «Κάηκε σαν λαμπάδα για τη Δημοκρατία… Ο ήρωας Γεωργάκης…»

ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ αργότερα, το ’75, με την ανασύσταση της Ελληνικής Δημοκρατικής Νεολαίας απ’ τον Αλέκο Παναγούλη, θα διεξαγόταν και η πρώτη, αείποτε, εκδήλωση «τιμής κι ευγνωμοσύνης», όπως γράφτηκε, «στον Κώστα και την οικογένεια του…» Ο Σαββόπουλος, θα έγραφε, θεωρείται, εις μνήμην του, την «Ωδή στο Καραϊσκάκη». Και ο Βρεττάκος, θα λάμπρυνε τη «Θέα του Κόσμου» του, με την «Αυτοπυρπόληση» (… Στον φοιτητή που αυτοπυροπολύθηκε στη Γένοβα το 1970…):

Ντύθηκες γαμπρός
φωταγωγήθηκες σαν έθνος.
Έγινες ένα θέαμα ψυχής
ξεδιπλωμένης στον ορίζοντα.
Είσαι η φωτεινή
περίληψη του δράματος μας,
τα χέρια μας προς την Ανατολή
και τα χέρια μας προς τη Δύση.
Είσαι στην ίδια λαμπάδα τη μια
τ’ αναστάσιμο φως
κι ο επιτάφιος θρήνος μας.

ΣΗΜΕΡΑ, στην πλατεία Matteotti, κάτω απ’ το Ανάκτορο των Δόγηδων, στέκει μια μαρμάρινη επιγραφή:

«Al giovane Greco Constantino Georgakis che à sacrificato i suoi 22 anni per la Libertà e la Democrazia del suo paese. Tutti gli Uomini Liberi rabbrividiscono davanti al suo Eroico Gesto. La Grecia Libera lo ricorderà per sempre»

Μεταφράζεται…

«Στον νεαρό Έλληνα Κωνσταντίνο Γεωργάκη που θυσίασε τα 22 χρόνια του για την Ελευθερία και τη Δημοκρατία της πατρίδας του. Όλοι οι ελεύθεροι άνθρωποι σκιρτούν μπροστά στην ηρωική του χειρονομία. Η Ελεύθερη Ελλάδα θα τον θυμάται για πάντα…».