27.9 C
Corfu
Σάββατο, 28 Μαΐου, 2022

Έκθεση «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Επισκεφτείτε την τρέχουσα περιοδική έκθεση: «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» από την ιδιωτική συλλογή του Frank Martin Diehr, στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης. Η έκθεση εστιάζει...

«Στέλλα κοιμήσου» στο Παλαιό Ψυχιατρείο από το Τμήμα Τεχνών Ήχου & Εικόνας

Η φοιτητική θεατρική ομάδα του Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ιονίου Πανεπιστημίου, Avarts Theatre, στο πλαίσιο του 15ου Φεστιβάλ Οπτικοακουστικών Τεχνών, Audiovisual Arts...

Η Τρομπονίστρια της Τζαζ Karin Hammar και οι Fab 4 στην Κέρκυρα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού Θεάτρου Κέρκυρας, 19.00 Για τους φοιτητές της τζαζ του Ιονίου Πανεπιστημίου και κάθε ενδιαφερόμενο ΣΥΝΑΥΛΙΑ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού...

Συναυλία της Καμεράτας του Ι.Π. στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Στα πλαίσια του εορτασμού των 30 χρόνων του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, σας προσκαλούμε σε συναυλία με την «Ionian Camerata» του Τμήματος...

Flora Mirabilis: Η θρυλική παράσταση του San Giacomo, στον απόηχο μιας τραγωδίας

Με αφορμή την, τέτοιες μέρες (5/2/1889), συμπλήρωση 132 χρόνων απ’ την ιστορική ελληνική πρεμιέρα της λυρικής όπερας, που όρισε τη διεθνή οντότητα του Σπυρίδωνος Σαμάρα.

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

Ο απόηχος της παγκόσμιας «πρώτης» του 1886, στο Teatro «Carcano» του Μιλάνου, πολλώ δε μάλλον της, λίγους μήνες έπειτα (1887), επανάληψης στη «Σκάλα» (με την εμβληματική Έμμα Καλβέ στον πρωταγωνιστικό ρόλο της «Λυδίας» και τον ίδιο στη διεύθυνση ορχήστρας), ράντιζε από καιρό την ψυχή του Κερκυραίου, με καλόβολη αγιαστούρα. Στη μια της πάντα, έγραφε «trionfo» (θρίαμβος)˙ άσβεστος κι ασκίαστος, στο ελάχιστο, ακόμη και μετά την (επίσης) θερμή υποδοχή της, ενδιάμεσα, «Medgè» (1888, Ρώμη). Στην άλλη, «orgoglio». Περηφάνια…. Αρχές του ’89, μια κομψή ταινία, δεμένη στ’ ανθοστόλιστα θεωρεία του San Giacomo, δίπλα στους ανάγλυφους γρύπες και τους αναμμένους φανοστάτες, θα τ’ αποτύπωνε, «χρυσοίς γράμμασιν», ως εξής: «Πατρίδος σέμνωμα Σπύρον Σαμάραν, Κερκυραίοι γεραίρουσι». Κι αντάμα, τρία «ζήτω… ο Σαμάρας… ο Έλλην μουσουργός… ο συνθέτης της Φλόρας…»

ΑΠΟΓΕΥΜΑ μιας 5ης Φεβρουαρίου, 132 χρόνια πριν. Η ελληνική, προ Αθηνών, πρεμιέρα της σαγηνευτικής «Flora Mirabilis»˙ η «Θαυμαστή Ανθώ. Μουσικός μύθος σε τρεις πράξεις» (Leggenda in tre atti), αποθεωτική αναφορά στην διαχρονία του παλαιού θεάτρου. «Η Φλόρα μας…»˙ έτσι την έλεγαν, την ένιωθαν. Σαν να ‘ταν έμβιο ον. Έμψυχο˙ μια κοπελούδα όμορφη. Οικεία.

ΔΕΝ ΕΣΤΕΚΕ ατεκμηρίωτη η «νοηματοδότηση». Αν η μουσική ιστορικότητα κατέγραψε τον Σαμάρα ως τον πρώτο Έλληνα συνθέτη που καθιερώθηκε στη διεθνή σκηνή… αν η περίπτωσή του, μοναδική ελληνική, τοποθετήθηκε ισότιμα εντός των κύκλων της περίφημης οπερατικής «giovane scuola» / νέα σχολή (σηματοδότης μιας περιόδου μετάβασης – ανανέωσης της ιταλικής λυρικής όπερας, με την εμφάνιση του ρεύματος του βερισμού), δίπλα στα ονόματα όνομα ενός Puccini, ενός Mascagni ή ενός Leoncavallo)… ιδού οι απαρχές. Το θεμέλιο. Η «αιτία». Λιμπρέτο, Ferdinando Fontana – επί παλαιού, σουηδικού μύθου του 15ου αι., που εντόπισε πίσω από μια ιστορία του «Δωδεκαήμερου» του Βοκάκιου (*). Σύνθεση, Σπυρίδων – Φιλίσκος Σαμάρας…

ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΕ σ’ αυτή την εμβόλιμη τριετία ο Κερκυραίος. Kαι διάβαζε. Και άκουγε. Και φούσκωνε. Και τώρα, έφθανε το πλήρωμα. Ο καιρός. Ν’ αφήσει πίσω την απόλαυση της φήμης. Για εκείνη την ακρόασης. Και ν’ αποδώσει εύσημα. Τιμές. Για το παιδί του τόπου του, που έλαμπε «στα ξένα». Και τώρα, χρόνια μετά την τελευταία του παρουσία στο νησί (1877, κατά μία εκδοχή), ήταν ξανά εκεί. Μπροστά του. Στη σκηνή. Όχι ως τ’ άγουρο ταλέντο, που τον θυμούνταν κάποτε. Ως έμβλημα. Μεστό. Ειδικώς -και άρτι- αφιχθείς απ’ το Μιλάνο…

«ΟΙ ΣΥΜΠΑΤΡΙΩΤΕΣ του, του έκαναν υποδοχή επισήμου επισκέπτη, καλωσορίζοντάς τον με πανώ, ζητωκραυγές και επίσημες γιορτές, “του Δημοτικού Συμβουλίου ψηφίσαντος προς τον σκοπόν αυτόν 11 χιλ. δρχ.”» σημειώνει η Καίτη Ρωμανού. Ακόμη δε, διεξοδικότερος στην καταγραφή του κλίματος αποδεικνύεται, αναμενόμενα, ο Ν. Λάσκαρις: «Το θέατρον την εσπέραν εκείνην, κατάμεστον κόσμου, είχε φωταγωγηθεί και διακοσμηθεί εξαιρετικώς» περιγράφει.

Η ΕΙΣΟΔΟΣ του Σαμάρα, «εχαιρετίσθη με παρατεταμένα χειροκροτήματα και ενθουσιώδεις επευφυμίας, αι οποίαι και επανελήφθησαν ζωηρώτεραι μετά το τέλος εκάστης πράξεως, ότε εκαλείτο κατ’ επανάληψιν ο μουσουργός επί σκηνής, η οποία εκάστοτε επληρούτο από πολυτελείς στεφάνους…» Πριν την απόλυτη κορύφωση. Βράδυ, αργά. Κοντά μεσάνυχτα. Μετά την τελευταία υπόκλιση: «Επιβαίνων ανθοστόλιστου αμάξης, συρόμενης υπό των συμπατριωτών του και συνοδευόμενος υπό του δημάρχου Μ. Θεοτόκη και του γηραιού μουσουργού Παδοβά, προέδρου της Φιλαρμονικής Εταιρείας, η μουσική της οποίας προπορευόμενη της αμάξης ανέκρουεν ενθουσιώδη εμβατήρια, ωδηγήθη εις το κατάστημα της Φιλαρμονικής Εταιρείας, από ένα των παραθύρων της οποίας κατασυγκεκινημένος ο ευτυχής μουσουργός ηυχαρίστησε δι’ ολίγον τους συμπατριώτες του, οι οποίοι κατά χιλιάδας είχον συγκεντρωθεί εκεί…»

ΟΙ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ στο San Giacomo -τουλάχιστον οκτώ, σύμφωνα με τον Ζepponi- συνεχίστηκαν έως τις 17 Φεβρουαρίου. Με τον Σαμάρα σταθερά στη διεύθυνση ορχήστρας και ιταλικό λυρικό θίασο, προεξεχούσης της φημισμένης σοπράνο, Concett(in)a Bevilacqua (ως Λυδία) – κι ακόμη, τους Gerardo De(l) Castillo (τενόρος, Valdo), Luigi Bonfanti (βαρύτονος, Il Conte d’ Adelfiord) και Alessandro Niccolini (βαθύφωνος, Il Principe Cristiano d’ Orèbro). Το θεσπέσιο, αποθεωτικό φινάλε εκείνης (1888 – ’89) της λυρικο – θεατρικής σεζόν για το παλαιό (μας) θέατρο. Φέρουσα την καθ’ ολοκληρία υπογραφή του Κερκυραίου ιμπρεσάριου (θεατρικού εργολάβου) Αλέξανδρου Τεμπονέρα – Βόγγολη, στον απόηχο μιας άγνωστης, εν πολλοίς, τραγωδίας. Που λίγο έλειψε να γράψει αλλιώς την ιστορία…

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1888. Μια χούφτα μήνες πριν. Ο Τεμπονέρας, μαζί με τον (επίσης) Κερκυραίο, νεαρό μαέστρο, Σπύρο Γκρεκ, έχουν μόλις ολοκληρώσει, στο Μιλάνο, το σχηματισμό του θιάσου για τις χειμερινές παραστάσεις του San Giacomo (συμπεριλαμβανομένης της «Φλόρας») και άπαντες ανεβαίνουν στο τραίνο του ταξιδεμού για το νησί, μέσω Νεάπολης και Μπρίντιζι.

ΞΗΜΕΡΩΜΑΤΑ, αχάραγα, λίγο έξω απ’ το Γκρασάνο˙ ένα χωριό στη Βασιλικάτα, μεταξύ Νεάπολης και Τάραντα. Ένα κακό προαίσθημα… Ένας θόρυβος… Ένα τράνταγμα˙ και δεύτερο… «Dio mio…» Συγκλόνισε τον κόσμο εκείνο το «σπάνιας φύσεως, νυχτερινό σιδηροδρομικό δυστύχημα». Πολύνεκρο. Αναμετάξυ τους ο Γκρεκ και τέσσερις από τους βασικούς μονωδούς της κομπανίας.

«Ο ΘΙΑΣΟΣ διελύθη προώρως και όλα έδειχναν ότι η σαιζόν θα ματαιωνόταν», σημειώνει ο Σαμπάνης. «Παρά ταύτα, την αρχική τραγωδία διαδέχθηκαν νέες προετοιμασίες, αφού ο εργολάβος, μετά την ανάρρωση από τα τραύματά του, συγκρότησε εντελώς νέο θίασο, επέστρεψε στην Κέρκυρα και άρχισε τις παραστάσεις». Με πρώτη πράξη (12/11), με τον «Ernani» του Verdi. Η «Φλόρα» θα έκλεινε την πόρτα…

(*) Στην παραμυθένια Σουηδία του ύστερου Μεσαίωνα, η άσπλαχνη Λύδια, «προκαλεί» το θάνατο του γιου του Κόμη του Adelfiord, αρνούμενη την αγάπη του, ενώ παράλληλα αρνείται την εντολή να παντρευτεί τον Βάλντο, που της επέβαλε ο πατέρας της, πρίγκιπας του Orèbro. Χάρη σε ένα κλαδί απ’ τον ροδόκηπο, που του έδωσε ο Κόμης, ο Βάλντο θα νικήσει το χιόνι και θα κάνει τα πάντα να ανθίσουν, μια προϋπόθεση που η Λύδια του έχει θέσει για τον αγαπήσει. Η εκδίκηση, όμως, του Κόμη κάνει τον Βάλντο να απομακρυνθεί και, με τη σειρά του, να τον ερωτευτεί η Λύδια, που όμως, αφού απορρίφθηκε, τρελαίνεται. Μόνο όταν ο ροδόκηπος ανθίσει στον τάφο του αποθανόντος γιού του Κόμη, η εκδίκησή του ησυχάζει και ο Βάλντο επιστρέφει στην αγάπη της Λύδιας που ξαναβρίσκει τα λογικά της…. Ο Σαμαράς στηριζόμενος στη φύση, ως σύμβολο, αναδεικνύει τη φυσική αρμονία ως αντικατοπτρισμό των ανθρώπινων συναισθημάτων και το ανοιξιάτικο ζωντάνεμά τους. Όπως (την άνοιξη ζωντανεύουν) τα λουλούδια.

Με πληροφορίες από…

• Νικόλαος Λάσκαρις, «Ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου», εκδ. Βασιλείου, Αθήναι, 1938-‘΄39.

• Andrea Zepponi, «Ο Σπυρίδων Σαμαράς και η Πολιτιστική Διπλωματία της λυρικής όπερας στην Κέρκυρα»,  σε helleniculturaldiplomacy.com.

Κωνσταντίνος Σαμπάνης, «Κερκυραϊκή σαιζόν όπερας 1888/9…», σε Διεθνές Συνέδριο «Όπερα και Ελληνισμός κατά τον 19ο αι.», Κέρκυρα (αίθ. Φ.Ε.Κ.), 17-19/11/2017.

Καίτη Ρωμανού, «Φλόρα Μιράμπιλις», πρόγραμμα παράστασης Ε.Λ.Σ. 1978-’79 (αρχείο Τερζάκη).

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Έκθεση «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Επισκεφτείτε την τρέχουσα περιοδική έκθεση: «Περιπλανώμενοι Nομάδες στην Κεντρική Ασία» από την ιδιωτική συλλογή του Frank Martin Diehr, στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης. Η έκθεση εστιάζει...

«Στέλλα κοιμήσου» στο Παλαιό Ψυχιατρείο από το Τμήμα Τεχνών Ήχου & Εικόνας

Η φοιτητική θεατρική ομάδα του Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ιονίου Πανεπιστημίου, Avarts Theatre, στο πλαίσιο του 15ου Φεστιβάλ Οπτικοακουστικών Τεχνών, Audiovisual Arts...

Η Τρομπονίστρια της Τζαζ Karin Hammar και οι Fab 4 στην Κέρκυρα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού Θεάτρου Κέρκυρας, 19.00 Για τους φοιτητές της τζαζ του Ιονίου Πανεπιστημίου και κάθε ενδιαφερόμενο ΣΥΝΑΥΛΙΑ  Δευτέρα 30 Μαΐου, Studio του Δημοτικού...

Συναυλία της Καμεράτας του Ι.Π. στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης

Στα πλαίσια του εορτασμού των 30 χρόνων του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, σας προσκαλούμε σε συναυλία με την «Ionian Camerata» του Τμήματος...

Συναυλία μουσικής μπαρόκ στο Παλαιό Φρούριο

Μια συναυλία μουσικής μπαρόκ για τα 30 χρόνια από την ίδρυση του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου θα γίνει στις 29 Μαΐου, 20.30,...