Στην Κομοτηνή οι “Χαμένες & κρυμμένες βιβλιοθήκες στη βενετοκρατούμενη Κέρκυρα”

Την Τρίτη, 20 Μαΐου, παρουσιάστηκε στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, το βιβλίο της αν. Καθηγήτριας Ιστορίας του Νέου Ελληνισμού Παναγιώτας Τζιβάρα, “Χαμένες και κρυμμένες βιβλιοθήκες. Ιδιωτικές βιβλιακές συλλογές στη βενετοκρατούμενη Κέρκυρα (16ος-18ος αι.)”, μια συνέκδοση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας και των εκδόσεων ΑΤΩΝ.

Στην εκδήλωση, με τίτλο «Ταξίδι στο μαγικό κόσμο της βιβλιοφιλίας», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των δράσεων «Κομοτηνή εν Δράσει», μίλησαν οι: Ελπίδα Βόγλη, Καθηγήτρια Τ.Ι.Ε. Δ.Π.Θ., Άννα Μαστρογιάννη, Επ. Καθηγήτρια Τ.Ε.Φ. Δ.Π.Θ., Χάρης Μιχαλόπουλος, Αν. Καθηγητής Τ.Ε.Φ. Δ.Π.Θ., Γιάννης Ντεληγιάννης, Καθηγητής Τ.Ε.Φ. Δ.Π.Θ., Παναγιώτης Κροκίδας, Προϊστάμενος Γ.Α.Κ.- Αρχεία Ν. Ροδόπης και η Παναγιώτα Τζιβάρα, συγγραφέας του βιβλίου.

Υπενθυμίζεται ότι το εμβληματικό δίτομο έργο της Παναγιώτας Τζιβάρα, διατίθεται από την Αναγνωστική Εταιρία Κερκύρας.

Αναλυτικά:

Με αφορμή το βιβλίο “Χαμένες και κρυμμένες βιβλιοθήκες. Ιδιωτικές βιβλιακές συλλογές στη βενετοκρατούμενη Κέρκυρα (16ος-18ος αι.)” της Παναγιώτας Τζιβάρα, πραγματοποιήθηκε μια ωραία συνάντηση με θέμα το βιβλίο, τη βιβλιοφιλία και τη φιλαναγνωσία στον πιο κατάλληλο χώρο για μια τέτοια θεματική, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής.

Στην απογευματινή αυτή συνάντηση της Τρίτης 20 Μαΐου, στην οποία παρευρέθηκαν όχι μόνον βιβλιόφιλοι συμπολίτες μας, αλλά και φιλαναγνώστες από τις γειτονικές πόλεις Ξάνθη, Δράμα, Ορεστιάδα και Αλεξανδρούπολη, οι 5 ομιλητές μαζί με τη συγγραφέα του δίτομου παρουσιαζόμενου εκδοτικού πονήματος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του ΔΠΘ Παναγιώτα Τζιβάρα μίλησαν, ο καθένας από την επιστημονική του οπτική, για τις άγνωστες βιβλιοθήκες και αρχεία, το περιεχόμενο και τους κατόχους τους, τα αναγνωστικά δίκτυα και προτιμήσεις, την κυκλοφορία των ιδεών και των στάσεων ζωής που καθρεφτίζονται στο βιβλίο.

Μια πολύχρονη αρχειακή έρευνα

Στον πρόλογό της η φιλόλογος και συντονίστρια της συζήτησης Κατερίνα Σχοινά, παρουσιάζοντας την κ. Τζιβάρα μίλησε, μεταξύ άλλων, για την πολύχρονη και ακαταπόνητη αρχειακή έρευνά της σε βιβλιοθήκες, αρχεία και νοταριακά κατάστιχα που συνδέονται κυρίως με τον βενετοκρατούμενο ελληνισμό, με απότοκο το παρόν δίτομο μεγαλειώδες έργο, καλαίσθητη έκδοση της ιστορικής Αναγνωστικής Εταιρίας Κέρκυρας (μέλη της οποίας ήταν λογοτέχνες όπως ο Σολωμός, ο Κάλβος, ο Πολυλάς, ο Μαβίλης, ο Θεοτόκης κ.ά.) και βιβλίο σπάνιας επιστημονικής αξίας. Τη βενετοκρατία και τη μετακένωση των ιδεών και του modus vivendi της Γαληνοτάτης στην Κέρκυρα, την ώσμωση με τα εκεί πολιτισμικά στοιχεία, την εποχή από την Αναγέννηση ως τον Διαφωτισμό και πλείστα άλλα απηχούν οι ιδιωτικές βιβλιακές συλλογές που έφερε στο φως η ερευνήτρια και παρουσιάζονται αναλυτικά στο δίτομο έργο της.

Οι βιβλιοθήκες ως μέρος της κοινωνικής θέσης των κτητόρων τους

Αυτά τα βιβλία διέτρεξε στην ομιλία της η Επίκουρος Καθηγήτρια του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του ΔΠΘ Άννα Μαστρογιάννη, εντοπίζοντας την εμφανή δημοφιλία κάποιων συγγραφέων (π.χ. Αριστοτέλη, Ομήρου, νεοπλατωνικών φιλοσόφων κπά), αλλά και την σπάνια παρουσία άλλων στις βιβλιοθήκες των Κερκυραίων βιβλιοσυλλεκτών.

Σε ανάλογο πνεύμα, ο Καθηγητής του ίδιου τμήματος Γιάννης Ντεληγιάννης διερεύνησε την απήχηση του Κικέρωνα στις αναγνωστικές και συλλεκτικές συνήθειες των Κερκυραίων κτητόρων, ενώ παράλληλα μίλησε για τη λατινομάθειά τους.

Ο Αναπληρωτής Καθηγητής του ίδιου τμήματος Χάρης Μιχαλόπουλος αντιμετώπισε τα βιβλία των συλλογών ως απτά ίχνη των κτητόρων τους, διευρύνοντας μάλιστα τον χρόνο και εντάσσοντας στη συζήτηση βιβλιοθήκες και βιβλιακές συλλογές γνωστών ποιητών (πχ Καβάφη, Ελύτη κ.ά.) ως εκφάνσεις της αυτοπροσωπογραφίας τους.

Η Καθηγήτρια στο Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του ΔΠΘ Ελπίδα Βόγλη εξέτασε πολύπλευρα τη σημασία του βιβλίου ως φορέα κοινωνικής επανάστασης, επισημαίνοντας τις αξιοσημείωτες επιδράσεις τους σε όλους σχεδόν τους τομείς της ζωής (πχ πνευματικό, ιδεολογικό, κοινωνικό, οικονομικό κά) από την πρώτη στιγμή της εμφάνισής του.

Στον πλούσιο κόσμο των αρχείων ξενάγησε, στη συνέχεια, το κοινό ο Προϊστάμενος των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) στα Αρχεία του Ν. Ροδόπης δρ Παναγιώτης Κροκίδας, περιδιαβαίνοντας πολλά αρχεία (πχ της επίσης βενετοκρατούμενης Κρήτης) και αναζητώντας σε αυτά τεκμήρια της φιλαναγνωσίας των κτητόρων τους.

Σύμβολο κοινωνικής ταυτότητας οι βιβλιοθήκες στα Επτάνησα

Όταν τον λόγο έλαβε η συγγραφέας του δίτομου έργου Παναγιώτα Τζιβάρα, το κοινό κατανόησε τη γένεση αυτού του έργου, προϊόν μόχθου, πολύχρονης κι επίμονης έρευνες με πολύ συχνές απογοητεύσεις, αλλά και του φιλερευνητικού πνεύματος της κ. Τζιβάρα, της οποίας η αγάπη για το ερευνητικό της αντικείμενο ήταν για μια ακόμη φορά ολοφάνερη.

«Περπατούσα στα 27 μου χρόνια όταν ήρθα εδώ και συνδέθηκα άλλα 35 χρόνια με την Κομοτηνή» σημείωσε, με το βιβλίο να δείχνει τα κανάλια της μεταφοράς των έντυπων και των χειρόγραφων βιβλίων από τη Δύση στην Ανατολή και τούμπαλιν.

Θέλησαν μέσα από την εκδήλωση να περάσουν το πνεύμα της φιλαναγνωσίας, μιας και οι βιβλιοθήκες πριν φτάσουν στην Κέρκυρα πέρασαν από τη Θρακική Γη. Δείχνει δε κοινωνικές καταστάσεις, τάξεις ελληνοφωνία και ιταλοφωνία στον Ελληνικό χώρο, τη διακίνηση του έντυπου βιβλίου και πως το χειρόγραφο βιβλίο σταδιακά παραμερίζεται.

Αναφέρθηκε δε τόσο στις βιβλιοθήκες που χάθηκαν, όσο και μένουν ακόμα κρυμμένες στα αρχοντικά και τα επίσημα σαλόνια των ευγενών της Βενετίας. Το βιβλίο έχει πολλαπλούς ρόλους στα βετετοκρατούμενα Επτάνησα και γενικότερα τον Βενετοκρατουμενο Ελλαδικό χώρο, ως σύμβολο εδραίωσης και ενίσχυσης της κοινωνικής ταυτότητας.

Έτσι μαζί με την άρμα τους, το πορτρέτο τους, το ντοκτοράτο τους θα βάλουν και τα βιβλία, αν και παραμένει ζητούμενο πόσοι από τους συλλέκτες ήταν και αναγνώστες των βιβλίων.

Σήμερα, όσο και αν προχωρά η τεχνολογική εξέλιξη και μπαίνουμε στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, αυτό που μένει είναι το χειρόγραφο βιβλίο που γίνεται κτήμα, αγαθό και ένα από τα πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία.

Πολλαπλές αναγνώσεις μιας βιβλιακής συλλογής

Τόσο στις ομιλίες των εισηγητών όσο και στη συζήτηση που ακολούθησε έγινε σαφές ότι οι «αναγνώσεις» μας σε μια βιβλιακή συλλογή είναι πολλές, καθώς αυτή συνιστά εύγλωττο τεκμήριο της προσωπικότητας του κτήτορά της. Επειδή τα βιβλία είχαν πάντα και υλική αξία, στην περίπτωση των εξεταζόμενων συλλογών αποτελούσαν μέρος του κληροδοτήματος των κτητόρων τους αποτυπωμένο στις διαθήκες τους, για αυτό και μια ενδιαφέρουσα πτυχή του θέματος είναι η τύχη των βιβλιοθηκών τους όταν αυτές περιέρχονται στους μετακτήτορες, οι οποίοι ενδεχομένως δεν αναγνωρίζουν πάντα την αξία του βιβλιακού κληροδοτήματος.

Συζητήθηκε, εκτός των άλλων, και η έμφυλη διάσταση του θέματος και η δυσκολία διερεύνησης του ζητήματος των βιβλιόφιλων γυναικών και αναγνωστριών. Όλοι οι ομιλητές συμφώνησαν αφενός στην αφηγηματική και γλωσσική δύναμη των κειμένων της Τζιβάρα, καθώς και στη σημασία αυτού του σπουδαίου βιβλίου της ως εναύσματος για έρευνα και σκέψη.

Πηγή: paratiritis-news.gr