Συντηρήθηκε άλλη μια σπανιότατη έκδοση του 17ου αι. από τις συλλογές της Αναγνωστικής

Άλλη μια σπανιότατη έκδοση του 17ου αι. από τις συλλογές της Αναγνωστικής Εταιρίας συντηρήθηκε πρόσφατα με υποδειγματικό τρόπο, αυτή τη φορά χάρη στην ευγενική χορηγία της Ελένης Γούστη Σταμπόγλη, στο πλαίσιο του προγράμματος «υιοθεσίας βιβλίων» (https://anagnostiki-etairia-kerkyras.eu/…/kane-dwrea/ ).

Πρόκειται για την αθησαύριστη έκδοση ενός λογιστικού-εμπορικού εγχειριδίου του έτους 1687, από το γνωστό τυπογραφείο του Νικολάου Γλυκύ στη Βενετία.

Το σωζόμενο αντίτυπο, μοναδικό γνωστό έως τώρα, διαστάσεων μόλις 8 x 15 εκ. (σε σχήμα «duodecimo») ώστε να είναι εύχρηστο, αποτελεί ένα σημαντικό τεκμήριο της καθημερινής χρήσης των μαθηματικών κατά τον 17ο αι.. Φέρει, μάλιστα, χειρόγραφες κτητορικές σημειώσεις και προσφέρει ενδιαφέροντα στοιχεία για την χρήση εγχειριδίων αυτού του τύπου.

Ο πλήρης τίτλος του είναι: «Πρακτική, ἢγουν νέα ἐφεύρεσις διὰ νὰ κάμνῃ τινὰς λογαριασμούς, Φερμένη εἰς τρόπον τόσον εὔκολον, ὁποὺ καθένας θέλει ὑμπορὴ νὰ κάμνῃ κάθε μεγάλον λογαριασμὸν εἰς τὰ πουλήματα, ἀγοράσματα, μέτρα, ζύγια, εἰς κάθε λογῆς τιμῶν, κ’ κάθε λογῆς τορνέσια εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ Κόσμου. Δουλεύει ἀκόμη εἰς τὸ νὰ μειράζη τινὰς κάθε λογῆς πράγματα εἰς περισσότερα μέρη τοῦ κόσμου. Δουλεύει ἀκόμα εἰς τὸ νὰ μειράζη τινὰς κάθε λογῆς πρᾶγμα εἰς περισσότερα μέρη, κ’ νὰ κάμνῃ συμμειρασμοὺς εἰς σαντροφιαίς [Sic]. Καὶ μὲ τοὺς τόπους ὅπου κάθε εἰς πιγένει καὶ ἔρχεται εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, κ’ ἄλλαις ἐομηνίαις εἰς ὠφέλειαν παντῶν. Τώρα νέα μεταγλωτισμένη εἰς τ’ κοινὴν γλῶσσαν τῶν Ρωμαίων κ’ τυπομένη μὲ μεγάλην ἐπιμέλειαν, Παρὰ Νικολάω Γλυκεῖ τῷ ἐξ Ἰωαννίνων, Ενετιησι, αχπζ (1687)».

Ο παραπάνω μακρόσυρτος τίτλος, όπως συμβαίνει και με άλλα εγχειρίδια αυτού του είδους, λειτουργεί ως μέσο προβολής των περιεχομένων του, συνδέοντάς τα με τις ανάγκες και τις δραστηριότητες των εμπόρων που επρόκειτο να τα χρησιμοποιήσουν.

Είναι σημαντικό να τονιστεί η ευρύτερη ιστορική σημασία του αντιτύπου, ως μέρος των πολλών εκδόσεων του εγχειριδίου «Ταρίφας μὲ ταῖς Πόσταις». Εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για τα έντυπα που χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες έμποροι και αναδεικνύει την πρακτική εφαρμογή των μαθηματικών μεθόδων στο πλαίσιο του ελληνικού εμπορίου.

Τέλος, η «Πρακτική» υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισαν τα ελληνικά τυπογραφεία της Βενετίας, όπως αυτό του Νικολάου Γλυκύ, στη διάδοση της γνώσης στον ελληνικό κόσμο.

Η ενσωμάτωση των λογιστικών εγχειριδίων στο ευρύτερο εκδοτικό τοπίο της εποχής αναδεικνύει τη σημασία του βιβλίου στη μετάδοση αναγκαίων, καθημερινών γνώσεων. Αυτή η μικροϊστορική οπτική εμπλουτίζει τις γνώσεις μας και μας καλεί σε μία περαιτέρω διερεύνηση του έντυπου υλικού πολιτισμού, και ιδίως του τρόπου με τον οποίο το βιβλίο επηρέασε την καθημερινή ζωή των ανθρώπων.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Το παραπάνω κείμενο αποτελεί προδημοσίευση αποσπασμάτων από τη μελέτη του ιστορικού Δημήτρη-Χρυσοβαλάντη Μουζακίτη, «Η ¨πρακτική¨ του 1687: Μια Αθησαύριστη Έκδοση του Νικολάου Γλυκύ», Δελτίο Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, τ. 31, Κέρκυρα, 2025.

Περισσότερες πληροφορίες για τη συντήρηση:

Το πολύτιμο τεκμήριο έφερε έντονα τα ίχνη από τη φθορά του χρόνου και τη δράση εντόμων. Παρατηρούνταν απώλεια συγκόλλησης κι ευθρυπτότητα, αποκολλημένα τα στρώματα χαρτιού των πινακίδων, εκτενείς οπές και απώλειες στα φύλλα, εκτενείς κηλίδες υγρασίας και αποχρωματισμοί.

Πραγματοποιήθηκε μηχανικός καθαρισμός με χρήση Museum Vac και πινέλων, αφαιρέθηκε μεγάλος όγκος επικαθίσεων και σκόνης, κυρίως προερχόμενης από τις φθορές από τη δράση των εντόμων.

Παρότι η δράση των εντόμων ήταν παλαιότερης περιόδου και όχι πλέον ενεργή, κρίθηκε απαραίτητη η εργασία προληπτικής απεντόμωσης. Εκτελέστηκε απεντόμωση με τη μέθοδο της ανοξίας, μέσω του συστήματος Veloxy. Ο τόμος παρέμεινε σε συνθήκες απόλυτης ανοξίας (0,02% Ο2 ) για 21 ημέρες έως την πλήρη εξουδετέρωση των εντόμων.

Έγινε εκτενής αφαίρεση κηλίδων υγρασίας από τα φύλλα που έφεραν έντονες κηλίδες με αισθητή αλλοίωση του τυπώματος, στο σύνολο του εντύπου. Η αφαίρεση κηλίδων έγινε με ολική πλύση σε τράπεζα απιονισμένο νερό.

Η ραφή ήταν πλήρως κατεστραμμένη και ήταν αναγκαία η ραφή τους εκ νέου, η οποία έγινε με μετρίου πάχους φυσική λινή κλωστή.

Η ενίσχυση της ράχης ήταν απαραίτητη κι έγινε ενίσχυση με αμυλόκολλα και φόδρες ιαπωνικών χαρτιών και κατόπιν με αρχειακό λινό ύφασμα με προεκτάσεις για τη σύνδεση των πινακίδων. Η νέα ράχη χρησιμοποιήθηκε ως tacket για τη ραφή και τη σύνδεση του σώματος του βιβλίου με το κάλυμμα.

Χρησιμοποιήθηκαν οι αρχικές ιστορικές πινακίδες και τα αρχικά εσώφυλλα κατόπιν της επιδιόρθωσής τους

Η σύνδεση έγινε με τις προεκτάσεις του λινού υφάσματος ανάμεσα στα αποσυνδεδεμένα στρώματα των πινακίδων. Χρησιμοποιήθηκε αμυλόκολλα.

Έγιναν εκτενείς εργασίες στερέωσης και συμπλήρωσης των απωλειών και οπών από τη δράση εντόμων. Χρησιμοποιήθηκε ιαπωνικό χαρτί kojo 25gsm και tengujo 9gsm, με αμυλόκολλα. Τα χαρτιά τονίστηκαν στους επιθυμητούς τόνους με gouache.