29/12/1940: Βυθίζεται το υποβρύχιο Πρωτέας βόρεια των Οθωνών

Στις 26 Δεκεμβρίου 1940, το Υ/Β ΠΡΩΤΕΥΣ, με κυβερνήτη τον Πλωτάρχη Μιχαήλ Χατζηκωνσταντή, απέπλευσε από το Ναύσταθμο για την 3η περιπολία του. Έλαβε αποστολή να εκτελέσει επιθετική περιπολία στο στενό του Οτράντο και ειδικότερα στην περιοχή έξω από τον κόλπο της Αυλώνας (βόρεια των Οθωνών), με προγραμματισμένη επιστροφή στη Βάση του, την 8η Ιανουαρίου 1941.

Στις 10 το πρωί στις 29 Δεκεμβρίου του 1940, το Ελληνικό ατμόπλοιο ΙΩΝΙΑ, υπέκλεψε σήμα SΟS, ακολουθούμενου από το σήμα κινδύνου λόγω επιθέσεως από  Υ/Β. Και τα 2 σήματα αυτά προέρχονταν από το Ιταλικό ατμόπλοιο SARDEGNA στο οποίο αναφερόταν το στίγμα του, που βρισκόταν στην είσοδο του κόλπου της Αυλώνας. Τα σήματα αυτά, τα αναδιαβίβασε στο Αρχηγείο Ναυτικού.

Στην περιοχή του στίγματος δρούσε το Υ/Β ΠΡΩΤΕΥΣ και όσοι γνώριζαν τον τομέα του, στο άκουσμα αυτής της είδησης, πανηγύριζαν για την επιτυχία του αυτή. Τη 2η των υποβρυχίων μας. Η ευφορία αυτή στο προσωπικό του Ναυτικού αλλά και στην Ελληνική κοινή γνώμη κρατούσε μέρες, αλλά το Υ/Β για όλο το παραπάνω χρονικό διάστημα δεν έδινε σημεία ζωής. Στους γνωρίζοντες τις διαδικασίες των Υ/Β, η ανησυχία  για την τύχη του μεγάλωνε, επειδή για μέρες ακόμη, το Υ/Β εξακολουθούσε να τηρεί την περίεργη σιγή του. Πέρασε και η ημερομηνία επιστροφής του που ήταν στις 8 Ιανουαρίου 1941 και η αγωνία και η ανησυχία αυξανόταν που το Υ/Β δεν είχε φανεί στο Ναύσταθμο Σαλαμίνας και δεν είχε στείλει κάποιο σήμα στο Αρχηγείο.

Έτσι στις 09:25 της 10ης Ιανουαρίου 1941 στην αγωνιώδη αυτή προσμονή, έριξε μακάβριο φως, μια σχετική είδηση του ραδιοφωνικού σταθμού της Ρώμης. Σύμφωνα με την είδηση αυτή στις 10 το πρωί της 29ης Δεκεμβρίου 1940, το Ιταλικό Τορπιλοβόλο ΑΝΤΑΡΕΣ αντελήφθη ίχνη Τ/Λ και αμέσως μετά είδε την πλώρη ενός Υ/Β για λίγο έξω από τη θάλασσα, 3 ναυτικά μίλια μακριά του. Το Ιταλικό σκάφος κατευθύνθηκε ταχύτατα προς το σημείο που είχε γίνει ορατό το Υ/Β, ετοιμάζοντας ταυτόχρονα 4 βόμβες βάθους, ρυθμισμένες να εκραγούν σε μέγιστο βάθος. Ενώ ετοιμαζόταν για τη βολή, ξαφνικά μπροστά του εμφανίστηκε πάλι το πρωραίο τμήμα του Υ/Β μέχρι τον πυργίσκο, να βγαίνει από την θάλασσα. Ακολούθησε βίαιος εμβολισμός του Υ/Β. Η αντίστροφη μέτρηση για τον ΠΡΩΤΕΑ αρχίζει. Το Τορπιλοβόλο έπαθε αρκετές ζημιές με τον εμβολισμό αλλά κατόρθωσε να ρίξει τις βόμβες του. Το Υ/Β αναδύθηκε τελείως για λίγο, αλλά με μεγάλη κλίση και αμέσως εξαφανίσθηκε κάτω από τα νερά. Μετά από λίγο εμφανίστηκαν στην επιφάνεια της θάλασσας φυσαλίδες, κηλίδες πετρελαίου και συντρίμμια. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, από το Ιταλικό πλοίο καθαιρέθηκε βάρκα για ανεύρεση και περισυλλογή ναυαγών αλλά μόνο συντρίμμια μαζεύτηκαν.

Οι πηγές περιγράφουν: «Έχοντας φθάσει στην περιοχή περιπολίας του (στενά Οτράντο, 11 μίλια από το νησάκι Σάσων), εντόπισε (29/12), στο στίγμα 40° 31’ Β / 19° 02’ Α, εχθρική νηοπομπή, αποτελούμενη από τα ιταλικά μεταγωγικά πλοία SARDEGNA, ITALIA και PIEMONTE, τα οποία συνοδεύονταν από το ιταλικό τορπιλοβόλο ANTARES (κυβερνήτης, ο υποπλοίαρχος Nicolo Nicolini), ερχόμενη από την Αυλώνα της Αλβανίας, με τελικό προορισμό το Μπρίντιζι. Το υποβρύχιο επιτέθηκε με τορπίλες εναντίον της νηοπομπής καταφέρνοντας να βυθίσει το οπλιταγωγό SARDEGNA. Μετά την εξαπόλυση των τορπιλών το ΠΡΩΤΕΥΣ έχασε το καταδυτικό του βάθος με αποτέλεσμα να ανέλθει στην επιφάνεια, να γίνει αντιληπτό και να βυθιστεί αύτανδρο στην συνέχεια με εμβολισμό από το τορπιλοβόλο ANTARES».

Το ανακοινωθέν του ιταλικού ραδιοφώνου: «Στις 29 Δεκεμβρίου κατά τις 10.00, τορπιλοβόλο μας με Κυβερνήτη τον Υποπλοίαρχο Νικολό Νικολίνι, το οποίο συνόδευε νηοπομπή, αντιλήφθηκε ίχνη τορπιλών και πλώρη υποβρυχίου να ξεπροβάλλει για μια στιγμή σε απόσταση 3 μιλίων. Το τορπιλοβόλο αύξησε ταχύτητα και κατευθύνθηκε προς το μέρος που είχε γίνει ορατό το υποβρύχιο, ενώ ο Κυβερνήτης διέταξε ετοιμασία για βολή 4 βομβών βυθού, τις οποίες ρύθμισε στο μεγαλύτερο δυνατό βάθος. Όταν ετοιμαζόταν για άφεση των βομβών, αναδύθηκε ξαφνικά μπροστά από το τορπιλοβόλο το υποβρύχιο, του οποίου έγινε ορατό τμήμα από την πλώρη μέχρι τον πυργίσκο. Ακολούθησε εμβολισμός του υποβρυχίου από την πλώρη μέχρι τον πυργίσκο. Η σύγκρουση υπήρξε βιαιότατη και το τορπιλοβόλο υπέστη μερικές ζημιές. Αμέσως μετά τον εμβολισμό βλήθηκαν οι 4 βόμβες. Μετά από λίγο, αναδύθηκε στιγμιαία το υποβρύχιο έχοντας μεγάλη εγκάρσια κλίση. Το τορπιλοβόλο κατευθύνθηκε πάλι προς το σημείο αυτό και βλήθηκαν και άλλες 7 βόμβες. Στη θάλασσα εμφανίστηκαν φυσαλίδες, κηλίδες ελαίου και συντρίμμια. Καθαιρέθηκε λέμβος για την ανέλκυση τυχόν ναυαγών, αλλά δεν βρέθηκε κανένας και περισυλλέγησαν μόνο κάποια συντρίμμια».

Αυτές οι λεπτομερείς ειδήσεις έδωσαν εξήγηση στην εκκωφαντική σιωπή τόσων ημερών από το υποβρύχιο και οδήγησαν στο θλιβερό συμπέρασμα της ένδοξης απώλειάς του. Το Υ/Β ΠΡΩΤΕΥΣ ήταν η πρώτη απώλεια του Πολεμικού μας Ναυτικού, στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και η απώλεια των 48 μελών του, λύπησε βαθύτατα όλο το Ναυτικό και ιδιαίτερα το προσωπικό των υπολοίπων Υ/Β, αλλά ταυτόχρονα γιγάντωσε ακόμα περισσότερο το πείσμα τους για τη νίκη. Ο χαμός τους συγκλόνισε την Ελληνική κοινή γνώμη, γιατί ήταν παράλληλα και η πρώτη απώλεια του Ναυτικού μας.

Όταν η ταυτότητα επιβεβαιώθηκε, το Γ.Ε.Ν. πρότεινε επιθανάτιες τιμές και διακρίσεις αντάξιες με το κατόρθωμα και τη θυσία, για τον Κυβερνήτη, τους Αξιωματικούς, το πλήρωμα. Συνεπεία τούτου, άπαντες, δια Βασιλικού Διατάγματος (19/1/1941), προήχθησαν επ’ ανδραγαθία στον επόμενο βαθμό και τους απονεμήθηκαν οι προβλεπόμενες ηθικές αμοιβές.

Με πρωτοβουλία των κατοίκων των Οθωνών ξεκίνησε η διαδικασία ανέγερσης μνημείου του Υ/Β ΠΡΩΤΕΥΣ στο νησί. Το 2007 με συντονισμένες ενέργειες, με προσωπική εργασία, με σύμπνοια και με εμμονή στο σκοπό, έκαναν πραγματικότητα αυτή την ιδέα, έχοντας την οικονομική υποστήριξη, του ταμείου της Εκκλησίας του νησιού, του Πολιτιστικού Συλλόγου των Οθωνών και πολλών εκ των κατοίκων των Οθωνών που συνέδραμαν από το υστέρημά τους ώστε να συγκεντρωθεί το απαιτούμενο ποσό και να καλυφθούν τα έξοδα για την ολοκλήρωση του έργου. Στην προσπάθεια αυτή συνέδραμε οικονομικά και ο Σύλλογος Οθωνιτών Αμερικής. Παράλληλα το Πολεμικό Ναυτικό συνέβαλλε στη διαμόρφωση του χώρου του μνημείου, με την παραχώρηση μιας τορπίλης και ενός τορπιλοσωλήνα.

Τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο του 2015 παρουσία του Νικολάου Χατζηκωνσταντή (γιο του Μιχαήλ Χατζηκωνσταντή) και από τότε ετησίως, τελείται Μνημόσυνο κάθε Σεπτέμβριο.

Όπως εκμυστηρεύτηκε στο Σημαιοφόρο του Πολεμικού Ναυτικού Βασίλειο Γεωργάτο ο αείμνηστος Σπύρος Αυλωνίτης (Απόμαχος ναυτικός κι εμπνευστής της ιδέας του μνημείου), 85 ετών τότε, τη βύθιση του υποβρυχίου και την απώλεια των 48 ανδρών του, τους την είχε ανακοινώσει ο ιερέας και δάσκαλος στο νησί των Οθωνών, επισημαίνοντας στους μικρούς μαθητές του ότι αυτοί θα είναι οι αιώνιοι φύλακες των Οθωνών. Το 9χρονο τότε παιδί το κράτησε μέσα του, δεν το ξέχασε ποτέ και μετά από 74 χρόνια κατάφερε να κάνει πραγματικότητα το τάμα του, την υπόσχεση στον εαυτό του, να γίνει ένα μνημείο για όλους αυτούς, τους αιώνιους φρουρούς των Οθωνών.

Με εκτόπισμα 790 τόνων, βύθισμα 4,1μ. – μήκος 68,6μ. – πλάτος 5,7μ., ο «Πρωτέας», καθελκύστηκε στη Γαλλία (Ναντ, ναυπηγεία «Ateliers & Chantiers de la Loire») το 1927. Το 1928 σήκωσε ελληνική σημαία και τέθηκε επισήμως σε υπηρεσία του Ελληνικού Βασιλικού (τότε) Πολεμικού Ναυτικού, τον Αύγουστο του 1929.

Τα 48 μέλη του πληρώματος του Πρωτέα ήταν: Μιχαήλ Χατζηκωνσταντής (Πλωτάρχης-Κυβερνήτης), Γεώργιος Μαριδάκης, Θεόδωρος Κονίδης, Ανδρέας Τουρνάς (Υποπλοίαρχοι), Κυριάκος Νικολαράκος, Διονύσιος Τηλέμαχος (Αρχικελευστές-μηχανικοί), Αντώνιος Καφετζής (Κελευστής-ηλεκτρολόγος), Ιωάννης Κυριαζής (Κελευστής-μηχανικός), Θρασύβουλος Τσάτσας (Υποκελευστής Α’-τηλεγραφητής), Αναστάσιος Ντόντος (Υποκελευστής Α’-τορπιλητής), Βασίλης Γεωργίου, Αχιλλέας Τούλης, Θεόδωρος Σανούδος (Υποκελευστές Α’-μηχανικοί), Δημήτριος Γιανέλλης (Υποκελευστής Α’-πυροβολητής), Αναστάσιος Αναστασόπουλος, Γεώργιος Τσαλίκης (Υποκελευστές Β’ ηλεκτρολόγος), Παναγιώτης Σκλάβος, Ηλίας Κατσουράνης (Υποκελευστές Β’-τορπιλητές), Ναπολέων Άνθης, Διονύσιος Άννινος (Δίοποι-ηλεκτρολόγοι), Σταμάτιος Γιατράκος, Χρήστος Ζαφείρης, Μιχαήλ Παπαπαναγής, Ελευθέριος Περδικούρης, Αριστείδης Τούσσας (Δίοποι-μηχανικοί), Κωνσταντίνος Δημητρακόπουλος, Παναγιώτης Παράσχης (Δίοποι-σηματωροί), Παναγιώτης Θεοδώσης, Απόστολος Σκαράκης, Παναγιώτης Φουρίκης (Δίοποι-τορπιλητές), Ζαχαρίας Πανταλέων, Κωνσταντίνος Χελιώτης (Δίοποι-αρμενιστές), Πέτρος Ψυλλάς (Δίοπος-τηλεγραφητής) Νικόλαος Αρμένης, Παντελής Βουτσινάς, Εμμανουήλ Λεβαντής, Γεώργιος Λιάτσης (Ναύτες-ηλεκτρολόγοι), Σπυρίδων Βλάχος, Παναγιώτης Μηνάς, Γεώργιος Μοριανός, Γεώργιος Τηλέμαχος (Ναύτες–μηχανικοί), Σπυρίδων Γιαλυψός (Ναύτης-εσχαρεύς), Χαράλαμπος Δελής (Ναύτης-πυροβολητής), Γεώργιος Κάψος (Ναύτης-τηλεγραφητής), Σταύρος Μουσούλης (Ναύτης-σηματωρός), Δημήτριος Ορφανός (Ναύτης-αρμενιστής), Πέτρος Χατζηδημητρίου (Ναύτης-τορπιλητής), Γεώργιος Χρυσανθόπουλος (Ναύτης-νοσοκόμος).