ΦΕ Μάντζαρος: “Όταν η μουσική χρειάζεται χώρο-Οι πολιτιστικές υποδομές της Κέρκυρας”

Όταν η μουσική χρειάζεται χώρο – Η καλλιτεχνική εξέλιξη των σωματείων και οι πολιτιστικές υποδομές της Κέρκυρας

Η επετειακή συναυλία της Φιλαρμονικής Εταιρίας «Μάντζαρος», την Κυριακή 8 Νοεμβρίου, στον κατά τα άλλα πολύ αξιόλογο και αξιοπρεπή χώρο, της αίθουσας εκδηλώσεων και δεξιώσεων «Rox Events Hall» του Hotel Cook’s Club Corfu, την οποίαν αφιλοκερδώς προσέφεραν οι αδελφοί Ρόκα, έδωσε μια ουσιαστική αφορμή προβληματισμού για την πολιτιστική ζωή του τόπου μας.

Σε ένα χώρο όπου δεν συνηθίζεται να πραγματοποιούνται συναυλίες μπάντας, το κοινό τίμησε με την παρουσία του τη Φιλαρμονική για την επέτειο ίδρυσής της, αγκάλιασε την προσπάθειά της κι έδειξε ότι αντιλαμβάνεται τις δυσκολίες μέσα στις οποίες καλούνται σήμερα να δραστηριοποιηθούν τα μουσικά σωματεία της Κέρκυρας. Η συνάντηση μουσικών και ακροατών απέκτησε έτσι μια πρόσθετη σημασία: εξέφρασε την κοινή επιθυμία να συνεχιστεί η καλλιτεχνική ζωή, ακόμη και όταν οι διαθέσιμες συνθήκες επιβάλλουν συνεχείς προσαρμογές.

Η αναστολή λειτουργίας του Δημοτικού Θεάτρου έχει αναδείξει με ιδιαίτερη ένταση την απουσία επαρκών εναλλακτικών χώρων για πολυπληθή σύνολα κι εκδηλώσεις αυξημένων απαιτήσεων.

Η εξεύρεση κατάλληλης αίθουσας μετατρέπεται σε βασικό παράγοντα του καλλιτεχνικού προγραμματισμού. Συχνά προηγείται ακόμη και της επιλογής του ρεπερτορίου, καθώς οι δυνατότητες του χώρου καθορίζουν το μέγεθος του συνόλου, τη συμμετοχή συνεργατών και τη μορφή της παρουσίασης. Έτσι, μια συναυλία μπορεί να πραγματοποιείται με μικρότερο σχήμα ή διαφορετικό πρόγραμμα από εκείνο που αρχικά σχεδιάστηκε. Πίσω από κάθε τέτοια αλλαγή υπάρχει δουλειά, ευθύνη και, αρκετές φορές, η αναβολή μιας δημιουργικής επιθυμίας.

Στο κέντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται ο ίδιος ο μουσικός και η βαθιά ανάγκη του να εκφραστεί. Οι ώρες προσωπικής μελέτης, οι πρόβες, η αναζήτηση της κατάλληλης ερμηνείας και η προσπάθεια συντονισμού πολλών ανθρώπων αποκτούν την πληρότητά τους στη συνάντηση με το κοινό. Η συναυλία αποτελεί προορισμό αυτής της διαδρομής. Για τους ανθρώπους που συμμετέχουν σε ένα σύνολο, η δυνατότητα να παρουσιάσουν τη δουλειά τους συνδέεται με τη χαρά της δημιουργίας, με την προσωπική τους εξέλιξη και με το αίσθημα ότι προσφέρουν κάτι ουσιαστικό στην κοινωνία. Η ανάγκη αυτή επιμένει, ακόμη κι όταν ο δρόμος προς τη σκηνή γίνεται δυσκολότερος.

Τα τελευταία χρόνια, τα πολιτιστικά σωματεία έχουν κάνει πολύ σημαντικά βήματα προόδου. Με συστηματική εργασία, διδακτική προσπάθεια και προσωπική αφοσίωση, διευρύνουν το ρεπερτόριό τους, καλλιεργούν συνεργασίες, δημιουργούν επιμέρους σύνολα και επιχειρούν διαφορετικές μορφές παρουσίασης. Η εκπαιδευτική τους δραστηριότητα τροφοδοτεί την καλλιτεχνική τους ανάπτυξη, ενώ η συμμετοχή νεότερων μουσικών ανανεώνει τις προσδοκίες και τους στόχους τους. Πρόκειται για μια εξέλιξη που γεννά νέες απαιτήσεις: περισσότερες δυνατότητες έκφρασης, μεγαλύτερη ποικιλία δράσεων και προγράμματα που χρειάζονται ανάλογη τεχνική και κτιριακή υποστήριξη.

Απέναντι σε αυτή την πρόοδο, οι πολιτιστικές υποδομές δυστυχώς δεν φαίνεται να μπορούν να ακολουθήσουν τον ίδιο ρυθμό. Δημιουργείται έτσι μια απόσταση ανάμεσα σε όσα μπορούν να προσφέρουν τα σύνολα και σε όσα επιτρέπουν οι συνθήκες παρουσίασής τους. Όσο αυξάνονται οι καλλιτεχνικές δυνατότητες, τόσο περισσότερο γίνονται αισθητά τα όρια των διαθέσιμων χώρων. Η αντίφαση είναι ιδιαίτερα επώδυνη για έναν τόπο που αναγνωρίζει στη μουσική βασικό στοιχείο της ταυτότητάς του. Οι άνθρωποί του προοδεύουν, αλλά συναντούν δυσκολίες όταν επιχειρούν να δώσουν δημόσια μορφή σε αυτή την πρόοδο.

Μήπως, λοιπόν, ορισμένα σύνολα έχουν πλέον ξεπεράσει τις πρακτικές δυνατότητες που τους προσφέρει ο τόπος; Μήπως υπάρχουν εκδηλώσεις τις οποίες μπορούμε να προετοιμάσουμε καλλιτεχνικά, αλλά δυσκολευόμαστε να φιλοξενήσουμε; Τα ερωτήματα αυτά αξίζει να τεθούν με ειλικρίνεια. Αφορούν τη δυνατότητα της Κέρκυρας να στηρίξει το αποτέλεσμα της ίδιας της μουσικής της παιδείας. Όταν ένα σύνολο εξελίσσεται, είναι φυσικό να θέλει να δοκιμάσει περισσότερα, να συνεργαστεί με άλλους καλλιτέχνες και να προτείνει νέες εμπειρίες στο κοινό. Η εξέλιξη χρειάζεται χώρο για να γίνει πράξη και χώρος, δυστυχώς δεν υπάρχει.

Συχνά, σε ανάλογες συζητήσεις, η σκέψη μας επιστρέφει στο παλιό Δημοτικό Θέατρο. Η φράση «Περασμένα μεγαλεία, διηγώντας τα να κλαις» συνοδεύει σχεδόν αυθόρμητα τη μνήμη του. Η νοσταλγία είναι κατανοητή. Χρειάζεται, όμως, να μας οδηγεί και σε μια σκέψη για το παρόν: σε μια εποχή με μικρότερη έκταση και ποικιλία οργανωμένης καλλιτεχνικής δραστηριότητας από τη σημερινή, ο τόπος διέθετε εκείνο το θέατρο. Σήμερα, με περισσότερα σύνολα, περισσότερους ανθρώπους στη μουσική εκπαίδευση κι ευρύτερες δημιουργικές επιδιώξεις, δυσκολευόμαστε να εξασφαλίσουμε την κατάλληλη στέγη. Η ιστορική μνήμη αποκτά ουσία όταν βοηθά να διατυπώσουμε τις ανάγκες του μέλλοντος.

Αλλά και οι αναμνήσεις από το νεότερο Δημοτικό Θέατρο περιλαμβάνουν περιστατικά που αποκαλύπτουν τις διαχρονικές δυσκολίες. Νερά που έσταζαν, κρύο, προβλήματα στους χώρους προετοιμασίας. Θυμόμαστε τραγουδίστρια να αλλάζει στο διάδρομο για να εμφανιστεί, παρακαλώντας ένα μουσικό να της κρατά κλειστή την πόρτα. Μέσα σε μια τέτοια εικόνα συμπυκνώνεται η προσπάθεια των ανθρώπων να διασώσουν, με προσωπική φροντίδα, τις στοιχειώδεις συνθήκες μιας καλλιτεχνικής παρουσίας. Η καλή διάθεση και η συναδελφικότητα έδιναν λύσεις εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχει αυτονόητη πρόβλεψη των αρμοδίων.

Γιατί πρέπει, το 2026, να ζηλεύουμε τις πολιτιστικές υποδομές άλλων ελληνικών πόλεων; Η σύγκριση με το εξωτερικό βρίσκεται ακόμη μακριά από τη δική μας καθημερινότητα. Αρκεί να σκεφτούμε τι σημαίνει μια κατάλληλη σκηνή, λειτουργικά παρασκήνια, αξιοπρεπείς χώροι προετοιμασίας, επαρκής εξοπλισμός και ασφαλής φιλοξενία μουσικών και κοινού. Για μια φιλαρμονική, μια χορωδία ή μια σύνθετη σκηνική παραγωγή, αυτά αποτελούν εργαλεία δουλειάς. Από την ύπαρξή τους εξαρτάται η δυνατότητα να παρουσιαστεί ολοκληρωμένα αυτό που προετοιμάστηκε με τόσο κόπο.

Η συζήτηση χρειάζεται να στραφεί σε αυτή την πραγματική ανάγκη, πέρα από την απόδοση προσωπικών ευθυνών σε σημερινούς ή παλαιότερους δημάρχους. Οι εργασίες στο Δημοτικό Θέατρο και η προοπτική επαναλειτουργίας του έχουν προφανή σημασία. Παράλληλα, χρειάζεται μέριμνα για το διάστημα που μεσολαβεί κι ευρύτερος σχεδιασμός για όσα έρχονται. Η παράδοση εξελίσσεται μέσα από τους ανθρώπους που τη συνεχίζουν. Οι αρμόδιοι οφείλουν να συνυπολογίσουν ότι τα σωματεία σχεδιάζουν, ανανεώνονται και αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες που απαιτούν αντίστοιχες δυνατότητες φιλοξενίας. Δεν επαρκεί πλέον μόνο το Δημοτικό Θέατρο.

Η προθυμία χώρων να υποδεχθούν αυτές τις προσπάθειες είναι πολύτιμη και αξίζει αναγνώριση. Το ίδιο ισχύει για την ευελιξία των διοργανωτών και την κατανόηση του κοινού. Ωστόσο, η διαρκής προσαρμογή έχει όρια. Ένα έργο χρειάζεται συγκεκριμένο αριθμό μουσικών, ένα σύνολο επαρκή σκηνή, μια συνεργασία χώρο και χρόνο προετοιμασίας. Όταν οι περιορισμοί καθορίζουν συστηματικά τις επιλογές, ένα μέρος της καλλιτεχνικής δυνατότητας παραμένει ανεκπλήρωτο.

Τα σωματεία θα συνεχίσουν να κάνουν ό,τι μπορούν για να κρατήσουν ζωντανή τη σχέση τους με την κοινωνία. Η παρουσία του κόσμου στην επετειακή συναυλία της «Μάντζαρος» δίνει δύναμη σε αυτή την προσπάθεια. Υπάρχουν μουσικοί που επιμένουν, άνθρωποι που στηρίζουν και κοινό που θέλει να ακούσει. Πάνω σε αυτή τη ζωντανή σχέση μπορεί να στηριχθεί μια ουσιαστική προοπτική. Χρειάζεται η καλλιτεχνική πρόοδος των σωματείων να βρει την αντίστοιχη ανταπόκριση στις υποδομές του τόπου. Για να μπορέσει η Κέρκυρα να φιλοξενήσει όσα οι άνθρωποί της είναι ήδη έτοιμοι να δημιουργήσουν. Γιατί θέλουν και μπορούν.

Εκ του ΔΣ της Φιλαρμονικής Εταιρίας Μάντζαρος