Αγώνες Κέρκυρας 1981-’82 / Αναδρομή μέσα από ένα συλλεκτικό κείμενο (videos)

Το συλλεκτικό αφιέρωμα του περιοδικού «Δίφωνο» (2009), διανθισμένο με tips, οπτικοακουστικό υλικό και αποσπάσματα συνεντεύξεων – κειμηλίων.

Μια μέρα σαν και σήμερα (26/9) και τότε Σάββατο, 39 χρόνια πριν (1981). Δημοτικό Θέατρο, σε live μετάδοση από την ΕΡΤ, οι Α’ Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Κέρκυρας. Του Μάνου Χατζηδάκι. Διεξήχθησαν και την επόμενη. Μα, το καλό δεν τρίτωσε. Έμειναν, ωστόσο, στην ιστορία. Ως η «απάντηση» στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Με κύρια έμφαση στους Αγώνες του ’81, ταξιδεύουμε στο χρόνο. Με βάση πηγές και ντοκουμέντα. Και κύρια, το εμβληματικό αφιέρωμα του περιοδικού «Δίφωνο» (τ. 164, Οκτώβριος 2009), διανθισμένο με tips (π.χ. από το αφιέρωμα του Φίλ. Φιλίππου στο oanagnostis.gr), αποσπάσματα της ιστορικής συνέντευξης του Μάνου Χατζηδάκι στον Σωτήρη Κακίση (εφημ. «Εγνατία», φ. 31/8/1981) και του παρουσιαστή, Άρη Δαβαράκη στη Δήμητρα Μπαλτούνα (2012, transmedia project «Αγώνες Τραγουδιού Κέρκυρας 1981-1982» / kerkyra30.gr). Και εικόνα…

• 

• 

«Δίφωνο», τ. 10/2009

ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ να είναι κουίζ σε κάποια μουσική ραδιοφωνική εκπομπή: Πού και πότε τραγούδησαν την ίδια βραδιά ο Βαγγέλης Γερμανός, η Κρίστη Στασινοπούλου, ο Ηλίας Λιούγκος, η Σόνια Θεοδωρίδου και η Τάνια Τσανακλίδου; Ποιο είναι το πρώτο τραγούδι του Θανάση Παπακωνσταντίνου που ηχογραφήθηκε σε δίσκο; Έχει ερμηνεύσει ο Βασίλης Λέκκας τραγούδι του Χρήστου Κυριαζή ή του Πέτρου Δουρδουμπάκη;… και πολλές ακόμα ερωτήσεις που έχουν μία μονάχα απάντηση: τους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Κέρκυρας.

ΟΙ ΑΓΩΝΕΣ Ελληνικού Τραγουδιού διοργανώθηκαν στην Κέρκυρα το Σεπτέμβριο του ’81 (σ.σ. Σαββατοκύριακο, 26-27) και ’82 (25-26/9) από το Μάνο Χατζιδάκι. Είχαν προηγηθεί το ‘79 οι Μουσικές Γιορτές των Ανωγείων και το ’80 και ’81 ο Μουσικός Αύγουστος στο Ηράκλειο της Κρήτης, δύο απ’ τις σημαντικότερες πολιτιστικές εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν όσο ο Χατζιδάκις ήταν διευθυντής του Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας.

«Λυπάμαι που η Θεσσαλονίκη εννοεί να συνεχίζει το ανυπόληπτο, μονότονο και θλιβερού περιεχομένου Φεστιβάλ Τραγουδιού, που μόνο μουσική ρύπανση προσφέρει στον ελλαδικό χώρο. Απ’ το ’72 που επέστρεψα στην Ελλάδα μίλησα με τους τότε υπεύθυνους της Διεθνούς Εκθέσεως, τονίζοντας τη σημασία που είχε το ν’ αναθεωρηθεί ο θεσμός. Βρήκαν τις απόψεις μου “ενδιαφέρουσες”, τις κατέγραψαν σε κασέτα και τις τοποθέτησαν στο αρχείο της Εκθέσεως. Έτσι αποφάσισα κι εγώ με τους συνεργάτες μου στο Τρίτο να πάμε στην Κέρκυρα επιτέλους και ν’ αφήσουμε τη Θεσσαλονίκη στη μεσοαστική κωφάλαλη τραγουδιστική αντίληψη του Φεστιβάλ της…»

Μάνος Χατζηδάκις (στον Σ. Κακίση)

• 

• 

ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ τις δυνατότητες που του έδινε η θέση του στο Τρίτο, θέλησε να «πραγματοποιήσει τις ακριβές καφενειακές του ιδέες»¹, ανοίγοντας εκ βαθέων συζητήσεις που αφορούσαν τόσο την παράδοση, με τις Μουσικές Γιορτές και τους Αγώνες Λύρας στα Ανώγεια, όσο και τις σύγχρονες μουσικές τάσεις, προσκαλώντας στα πλαίσια του Μουσικού Αύγουστου καλλιτέχνες διεθνούς φήμης όπως ο Astor Piazzolla, ο Nicola Piovani και η Gizela May. Μέσα στα πλαίσια αυτών των αναζητήσεων, η διοργάνωση από μεριάς του Χατζιδάκι ενός μουσικού διαγωνισμού, που σκοπό θα είχε την προβολή νέων δημιουργών στο χώρο του τραγουδιού, έμοιαζε σχεδόν αναπόφευκτη.

«Η επιλογή θα γίνει με βάση τα τραγούδια νέων ανθρώπων κι όχι επιδόξων να σταδιοδρομήσουν στις πολυεθνικές ή εθνικές εταιρείες δίσκων. Οι Αγώνες της Κέρκυρας θέλουν να γελοιοποιήσουν τον αρτηριοσκληρωτικό θεσμό της Θεσσαλονίκης και ν’ αποδείξουν γι’ άλλη μια φορά πως το αληθινό τραγούδι δε φυτρώνει στην ασκήμια, στο εμπόριο και στην ατμόσφαιρα συνοικιακών καλλιστείων…»

Μάνος Χατζηδάκις (ό.π.)

ΚΑΤΑ την προκριματική φάση οι ενδιαφερόμενοι έστελναν μέχρι δύο ηχογραφημένα τραγούδια στο Τρίτο Πρόγραμμα. Μετά την διαδικασία της τελικής επιλογής, οι δημιουργοί που είχαν προκριθεί ενημερώνονταν για το εάν θα συμμετείχαν στους Αγώνες με το ένα ή και τα δύο τραγούδια τους. Την τηλεφωνική ενημέρωση στους υποψηφίους την έκανε ο ίδιος ο Χατζιδάκις, προς μεγάλη έκπληξη των νεαρών που βρίσκονταν στην άλλη μεριά της γραμμής!

Συνολικά, στο Μέγαρο της ΕΡΤ έφθασαν περίπου 500 κασέτες υποψηφίων. Την επιλογή έκανε ο ίδιος ο Χατζηδάκις, μαζί με τους συνεργάτες του. Κάθε demo περιελάμβανε δύο τραγούδια, χωριστά το φάκελο η κασέτα και οι στίχοι και σε άλλο φάκελο τα ονόματα των συντελεστών. Δηλαδή, η επιτροπή άκουγε το υλικό χωρίς να ξέρει ποιος έχει γράψει το κομμάτι.

ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ χρονιά προκρίθηκαν 30 τραγούδια, ενώ τη δεύτερη διαγωνίστηκαν 25, από τα οποία, και στις δύο περιπτώσεις, βραβεύτηκαν τα τρία πρώτα. Αξίζει να αναφερθούν μονάχα ορισμένα από τα ονόματα όσων συμμετείχαν στις κριτικές επιτροπές των δύο ετών, για να καταλάβουμε αμέσως και τα κριτήρια με τα οποία έγιναν οι βραβεύσεις, ξεκινώντας από τους πρώτους Αγώνες του 1981: Νίκος Γκάτσος, Γιάννης Τσαρούχης, Γιώργος Κουρουπός, Διονύσης Σαββόπουλος κ.ά., ενώ την επόμενη χρονιά στην επιτροπή συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο Γιώργος Κουρουπός, ο Σπύρος Σακκάς, ο Μίνως Αργυράκης, η Άλκη Ζέη και ο Νίκος Ασλάνογλου.

ΑΜΕΣΩΣ γίνεται αντιληπτό το μέγεθος και η σημασία που έπαιρναν οι Αγώνες Τραγουδιού, όχι μονάχα εξαιτίας της ακτινοβολίας του Μάνου Χατζιδάκι, αλλά και των σημαντικών προσώπων του πολιτισμού και των τεχνών που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά του και συμμετείχαν στη διαδικασία διάκρισης νέων τραγουδοποιών.

Στο διάλειμμα των Α’ Αγώνων, η Χορωδία του Τρίτου ερμήνευσε αποσπάσματα από «Το Άξιον Εστί» των Ελύτη – Θεοδωράκη και ο Ρασούλης με την Αλλαγιάννη το «Αχ, Ελλάδα σ’ αγαπώ», με τον Γιώργο Γαβαλά στην κιθάρα. Επιπλέον, στο περιθώριο των Αγώνων, διοργανώθηκαν στην πόλη ανοιχτές συζητήσεις για το ελληνικό τραγούδι με τη συμμετοχή των μελών της κριτικής επιτροπής και διάφορα αυτοσχέδια happenings.

ΟΙ ΑΓΩΝΕΣ δεν ήταν ένα ακόμα Φεστιβάλ τραγουδιού. Ούτε βεβαίως ένας διαγωνισμός που εξασφάλιζε στους νικητές συμβόλαια με δισκογραφικές εταιρείες και εφήμερη προβολή. Τότε, τι ήταν; Τι διαφορετικό πρέσβευαν και ποια ανάγκη τους γέννησε;

Οι Αγώνες ήταν το πρόσχημα²
Η διοργάνωση των Αγώνων ήταν ένα δύσκολο εγχείρημα που απαιτούσε να ξεπεραστούν πολλές και σοβαρές οργανωτικές δυσκολίες, από την διαδικασία πρόκρισης των τραγουδιών ανάμεσα σε δεκάδες κασέτες που κατέφθαναν στην διεύθυνση του Τρίτου Προγράμματος, μέχρι τις πρόβες της ορχήστρας και τον συντονισμό των νεαρών διαγωνιζομένων που θα συγκεντρώνονταν για ένα τριήμερο στην Κέρκυρα. Ένα τέτοιο εγχείρημα χρειαζόταν και ένα πολύ σοβαρό κίνητρο για να αξίζει να πραγματοποιηθεί.

«Θυμάμαι την αγωνία μου ότι έπρεπε να παρουσιάσω τηλεοπτικά το θέαμα καθότι ήμουν εντελώς άπειρος, σε αντιδιαστολή με το γεγονός ότι συμμετείχα κιόλας. Τα γέλια του Χατζιδάκι, ο οποίος έβλεπε τη δύσκολη θέση μου και με τσίγκλιζε ακόμη περισσότερο. Την τριάδα που είχαμε κάνει με τον Μελετόπουλο και την Τάνια Τσανακλίδου. Θυμάμαι τα γέλια, τη διασκέδαση, τη χαρά, τον ενθουσιασμό και την αγωνία συγχρόνως για το αποτέλεσμα. Υπήρχε πολύ δόσιμο, χαρά, ειλικρίνεια, πολύ πλάκα φυσικά, ερωτισμός, αισθησιασμός, πολύ φωτεινότητα και ηλιοφάνεια»

Α. Δαβαράκης (στην Δ. Μπαλντούνα)

• 

• 

Ο ΒΑΣΙΛΗΣ Νικολαΐδης πιστεύει ότι «ο Χατζιδάκις έκανε τους Αγώνες κατ’ αρχήν για να ικανοποιήσει τη δική του περιέργεια. Να ανακαλύψει τι υπάρχει στις παρυφές της ελληνικής μουσικής πραγματικότητας τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, και παράλληλα να δώσει ένα βήμα στους νέους δημιουργούς που δεν έβρισκαν τον τρόπο να δημοσιοποιήσουν τα τραγούδια τους».

ΑΥΤΟΣ είναι και ο λόγος που συναντάμε τελείως ετερόκλητα τραγούδια και τις δύο χρονιές των Αγώνων. Πολλά από αυτά πλησιάζουν σε εξαιρετικό βαθμό την αισθητική του Χατζιδάκι, υπάρχουν όμως και αρκετά που απέχουν πολύ από τις φόρμες τού τραγουδιού του. Αυτή όμως ήταν και η γοητεία του εγχειρήματος.

ΜΕΤΑΞΥ των ρεμπέτικων κομπανιών που την εποχή εκείνη ήταν της μόδας, και των ροκ συγκροτημάτων που ξεφύτρωναν σε κάθε συνοικία, η Κέρκυρα επενέβη δραστικά και φανέρωσε μια δυναμική στο ελληνικό τραγούδι που έμενε στη σκιά και αναζητούσε τρόπους να εκφραστεί.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ, οι Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού ήταν και μία έμμεση απάντηση στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης που ούτως ή άλλως διένυε τα χρόνια της παρακμής του.

«Ο Χατζηδάκις δεν ήθελε τη λέξη “Φεστιβάλ” με κανένα τρόπο. Ήθελε να δει τι καινούριο υπάρχει, μήπως υπάρχει ένα υλικό που δεν βοηθιέται να ακουστεί καλά μέσα από το τότε υπάρχων σύστημα των δισκογραφικών εταιρειών και του ραδιοφώνου, για να μπορέσει να βγει από κει, να ξεσπάσει ένα νέο κύμα τραγουδιστών, τραγουδοποιών, στιχουργών ή συνθετών.»

Α. Δαβαράκης (ό.π.)

ΚΟΥΒΑΛΩΝΤΑΣ όλα τα κατάλοιπα της αισθητικής που κληρονόμησε από τη δικτατορία, εξακολουθούσε και στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’80 να αντιμετωπίζει το τραγούδι με τρόπο επιδερμικό και ανώδυνο, αδυνατώντας ουσιαστικά να παρακολουθήσει την εξέλιξή του. Αυτή η «λαμέ» αισθητική, όπως πολύ εύστοχα παρατηρεί ο Ηρακλής Πασχαλίδης, απουσίαζε πλήρως από τους Αγώνες της Κέρκυρας. Και εξηγεί: «Εάν παρατηρήσει κανείς ακόμα και την εμφάνιση των συντελεστών και των διαγωνιζομένων τις βραδιές των Αγώνων θα διαπιστώσει ότι, από τον παρουσιαστή που ήταν ο Άρης Δαβαράκης, μέχρι την ορχήστρα και τον ίδιο τον Χατζιδάκι, η εικόνα που προβάλλονταν δεν είχε τίποτα κοινό με τις λαμπερές τουαλέτες και τα φράκα των παρουσιαστών και τις ορχήστρας του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης».

Η ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ των Αγώνων εκφραζόταν ακόμα και μέσα από τη μορφή παρουσίασης του διαγωνισμού. Στην Κέρκυρα αναζητήθηκε η ουσία του τραγουδιού και όχι η εικόνα του. Αυτός είναι και ο λόγος που στο κάλεσμα της ανταποκρίθηκαν νέοι μουσικοί που δε θα είχαν καμία ελπίδα συμμετοχής στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, και που βεβαίως δεν τους αφορούσε ο συγκεκριμένος τρόπος προβολής των τραγουδιών τους.

«Μου είχε ζητήσει τότε ο Χατζιδάκις να παρουσιάσω το όλο θέαμα. Μου το είπε ξαφνικά, εκεί στην Κέρκυρα. Το γεγονός ότι είχα τραγούδι και το παρουσίαζα ήταν λιγάκι παράξενο, αλλά το ξεπεράσαμε κι αυτό γιατί έτσι ήθελε ο Μάνος. Με ένα μπλουτζίν, ένα πουκάμισο και ξεμπέρδεψα».

Α. Δαβαράκης (ό.π.)

ΟΙ ΑΓΩΝΕΣ λοιπόν, ήταν μονάχα ένα πρόσχημα˙ ήταν το όχημα που φιλοδοξούσε, όπως αναφέρει και ο Μάνος Χατζιδάκις, «να συγκεντρώσει αληθινά και αυστηρά επιλεγμένα τραγούδια καινούργιων ανθρώπων – νέων στο περιεχόμενο και στους οραματισμούς – που να εκπροσωπούν πραγματικά την ευαισθησία μας και όχι μιαν αυθαίρετη εγωπαθή ελληνικότητά μας»³. Αυτός είναι και ο λόγος που στη συνείδηση του κοινού, ακόμα και 28 χρόνια μετά (σ.σ. το 2009), οι Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού δεν έχουν καταχωρηθεί σαν ένας ακόμα διαγωνισμός με ακριβά χρηματικά έπαθλα στους νικητές και δισκογραφική συνέχεια μονάχα για εκείνους που βραβεύτηκαν.

Ο,ΤΙ ΕΙΧΕ προηγηθεί ως προσπάθεια ανάδειξης και προώθησης νέων προσώπων στο ελληνικό τραγούδι, απέχει πολύ από τη φιλοσοφία με την οποία οργανώθηκαν και πραγματοποιήθηκαν οι Αγώνες της Κέρκυρας. Και βεβαίως, σε καμία περίπτωση δε συγκρίνονται και με ό,τι ακολούθησε: τα κάθε λογής τηλεοπτικά talent shows με τους παρουσιαστές – σταρ, τις κριτικές επιτροπές που αποτελούνται από ανθρώπους που ελάχιστη σχέση έχουν με το τραγούδι, και τους διαγωνιζομένους που ανέχονται να μπαίνουν σε μια ψυχοφθόρα διαδικασία ανταγωνισμού στο όνομα μιας λαμπρής καριέρας και της πιθανότητας υπογραφής συμβολαίων με δισκογραφικές εταιρείες.

ΦΩΤΕΙΝΕΣ εξαιρέσεις από την Κέρκυρα και μετά είναι οι Πρώτοι Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού Καλαμάτας που διοργανώθηκαν το 1991 επίσης από τον Μάνο Χατζιδάκι και ήταν η «συνέχεια» της Κέρκυρας, καθώς και οι Ακροάσεις της Μικρής Άρκτου που διοργανώνονται περίπου κάθε δύο χρόνια από το 2002 μέχρι και σήμερα από τον Παρασκευά Καρασούλο.

Οι Β’ Αγώνες έγιναν (25-26/9/ 1982) πάλι στο Δημοτικό Θέατρο. Την κριτική επιτροπή αποτελούσαν οι Έλλη Αλεξίου, Μίνως Αργυράκης, Νίκος Ασλάνογλου, Άλκη Ζέη, Γιώργος Κουρουπός, Νίκος Κυριαζίδης, Σπύρος Σακκάς, Μάνος Χατζιδάκις. Το σκηνικό ντεκόρ (+ αφίσα) είχε ζωγραφίσει ο Αργυράκης με στοιχεία comedia del’ arte. Στην έναρξη, ο Χατζηδάκις ανακοίνωσε την προσφορά ενός βραβείου στη μνήμη του Μάνου Λοίζου, ο οποίος κηδεύτηκε την ίδια μέρα στο Α’ Κοιμητήριο Αθηνών.

Τα πρόσωπα της Κέρκυρας και η εποχή
ΟΠΩΣ είναι φυσικό, το ισχυρότερο κίνητρο για να στείλει κανείς τα τραγούδια του με την ελπίδα να συμμετάσχουν στους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού, ήταν ο διοργανωτής και τα μέλη της κριτικής επιτροπής. Ο Σταύρος Παπασταύρου θυμάται: «Η όποια επιφυλακτικότητά μου που είχε να κάνει με τα πάσης φύσεως φεστιβάλ και διαγωνισμούς, διαλύθηκε από την πιθανότητα να κριθούν τα τραγούδια μου από τον Χατζιδάκι και τα υπόλοιπα μέλη της επιτροπής. Αυτό ήταν ένα βαρόμετρο, το μοναδικό κίνητρο».

ΣΤΟ ΙΔΙΟ πνεύμα, η Σαβίνα Γιαννάτου τονίζει ότι «η διαφορά των Αγώνων της Κέρκυρας ήταν καθαρά ποιοτική, και αυτό ήταν που τους διαφοροποιούσε από οποιοδήποτε άλλο φεστιβάλ ή διαγωνισμό», και ο Ηλίας Λιούγκος επισημαίνει: «Είναι πολύ μεγάλο ζήτημα να ξέρει κανείς να αξιολογεί τη μουσική και να διακρίνει τη σημασία της. Ο Μάνος Χατζιδάκις είχε το χάρισμα και τη γνώση να διαλέγει ένα καλό τραγούδι».

Στους Β’ Αγώνες, το πρώτο βραβείο πήρε ο Πάνος Τσαπάρας με το «Έρημο χωριό», το δεύτερο ο Νίκος Θωμάς με το «Αμαρτωλό» (ερμηνεύτρια η Μαίρη Δαλάκου) και το τρίτο οι αδελφοί Κατσιμίχα με το «Μια βραδιά στο λούκι».

ΟΙ ΑΓΩΝΕΣ σύστησαν στο κοινό μια σειρά νέων τραγουδοποιών, πολλοί απ’ τους οποίους είχαν συνέχεια και κατέθεσαν σημαντικές δισκογραφικές δουλειές τα χρόνια που ακολούθησαν. Αυτή είναι ακόμα μία σημαντική διαφορά των Αγώνων και του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης των χρόνων μετά τη δικτατορία. Ενώ το Φεστιβάλ ήταν ένας ετήσιος θεσμός που είχε στη διάθεσή του την κρατική υποστήριξη και τα ανάλογα κεφάλαια, δεν κατάφερε μετά από τόσα χρόνια να αναδείξει ανθρώπους που να παραμείνουν ενεργοί στα μουσικά πράγματα. Αντίθετα, οι Αγώνες της Κέρκυρας, αν και πραγματοποιήθηκαν μονάχα για δύο χρονιές, μάς σύστησαν έναν αξιόλογο αριθμό σημαντικών καλλιτεχνών, πολλοί από τους οποίους καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό το ελληνικό τραγούδι στα επόμενα χρόνια.

ΕΚΕΙ συναντάμε για πρώτη φορά τον Χάρη και Πάνο Κατσιμίχα με το Μια βραδιά στο Λούκι, τρία χρόνια πριν εκδοθούν τα Ζεστά ποτά, καθώς επίσης και τον Θανάση Παπακωνσταντίνου με τη Χελώνα, το πρώτο τραγούδι του που δισκογαφήθηκε μαζί με τα υπόλοιπα των Αγώνων.

Η ΚΕΡΚΥΡΑ μας σύστησε επίσης τον Βασίλη Νικολαΐδη, τον Ηρακλή Πασχαλίδη, τους Χάρη Καβαλλιεράτο, Γιώργο Φιλιππάκη και Αργύρη Αμίτση που αμέσως μετά δημιούργησαν τους Χάνομαι Γιατί Ρεμβάζω, τον Κλέωνα Αντωνίου που σήμερα τον συναντάμε στους Mode Plagal, το Γιώργο Μακρή που μουσικά δραστηριοποιείται με το συγκρότημα ZOOlixoλίγο, τον Πέτρο Δουρδουμπάκη, τον Πάνο Τσαπάρα και πολλούς ακόμα.

ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ διαγωνίστηκαν επίσης δημιουργοί και ερμηνευτές που είχαν ήδη ενεργό συμμετοχή στη δισκογραφία, όπως ο Βαγγέλης Γερμανός που μόλις είχε εκδώσει Τα μπαράκια, ο Σταύρος Παπασταύρου που είχε στο ενεργητικό του τον δίσκο Ξάγρυπνη πόλη, ο Λάκης Παπαδόπουλος που συμμετείχε το ’81 με το τραγούδι Και θα χαθώ, και άλλοι.

Κυριακή βράδυ, με το πέρας των Β’ Αγώνων, ο δήμαρχος Γιάννης Κούρκουλος παρέθεσε δεξίωση στο roof garden του Corfu Palace. Εκεί, συναντήθηκαν ο Χατζιδάκις και ο Κερκυραίος, γενικός διευθυντής της ΕΡΤ, Γιώργος Ρωμαίος, χάρη του οποίου οι Αγώνες μεταδόθηκαν πάλι από την ΕΡΤ, μολονότι ο Χατζιδάκις είχε εκφραστεί αρνητικά κατά του ΠΑΣΟΚ. Οι δύο άντρες, υποσχέθηκαν μελλοντική συνεργασία. Αλλά οι Γ’ Αγώνες δεν έγιναν ποτέ. Ο Χατζηδάκις θα επέρριπτε την ευθύνη στο Δήμο: «Το Δημοτικό συμβούλιο μας έβλεπε σαν παρείσακτους», είπε.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ, στους Αγώνες δόθηκε η ευκαιρία σε ορισμένους ερμηνευτές να εμφανιστούν και με την ιδιότητα του συνθέτη. Έτσι, συναντάμε το Νανούρισμα σε μουσική τού Ηλία Λιούγκου που αργότερα ερμήνευσε η Φλέρυ Νταντωνάκη, την κιθαρίστα Στέλλα Κυπραίου με το τραγούδι Και λες πως είναι Τρίτη σε στίχους του Κώστα Πολίτη, και τη Σαβίνα Γιαννάτου με το τραγούδι Αιώρα που επί σκηνής ερμήνευσε με τη συνοδεία του Θανάση Μπίκου στην κιθάρα.

ΑΝΑΜΕΣΑ στους παραπάνω δημιουργούς, αξίζει να προσθέσουμε και μία σειρά νεαρών τραγουδιστών που κλήθηκαν να ερμηνεύσουν τραγούδια συνθετών που συμμετείχαν στο διαγωνισμό, όπως η Τάνια Τσανακλίδου, ο Βασίλης Λέκκας, η Ισιδώρα Σιδέρη, η Γιάννα Κατσαγιώργη, η Κρίστη Στασινοπούλου, η Σόνια Θεοδωρίδου και πολλοί άλλοι.

ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ότι όλα αυτά να νέα πρόσωπα συγκεντρώθηκαν αυτές τις δύο χρονιές στην Κέρκυρα, καταδεικνύει και την σημασία των Αγώνων, που την εποχή εκείνη προκάλεσαν ιδιαίτερη αίσθηση και φανέρωσαν ένα κρυμμένο δυναμικό στο τραγούδι. Ο Γιώργος Μακρής αναφέρει χαρακτηριστικά: «Δεν ξέρω αν θα βρισκόταν κάποιος άλλος τότε να ασχοληθεί με τραγούδια που δεν ακολουθούσαν την επικρατούσα για την εποχή φόρμα και διέφεραν από αυτά που επέλεγαν οι δισκογραφικές εταιρείες για να προωθήσουν».

Η ΑΠΟΨΗ αυτή επιβεβαιώνεται, αρκεί να ξανακούσει κανείς τα περισσότερα από τα τραγούδια που διαγωνίστηκαν τότε στην Κέρκυρα και κυκλοφόρησαν σε δύο διπλούς δίσκους, για να διαπιστώσει πως, ακόμα και σήμερα ακούγονται το ίδιο σύγχρονα και πρωτότυπα. Τα τραγούδια αυτά υπήρχαν. Απλά, οι Αγώνες λειτούργησαν ως το κανάλι για να βρουν τον τελικό τους προορισμό, το κοινό. Και αυτή ακριβώς ήταν η μεγάλη επιτυχία τους.

ΠΩΣ ήταν όμως η εποχή κατά την οποία γεννήθηκαν οι Αγώνες; Ο Πάνος Κατσιμίχας δίνει την ταυτότητα της μουσικής που κυριαρχούσε στην Ελλάδα: «Από τη μία μεριά η ξένη, η Disco και το Νew Wave που μόλις είχε αρχίσει να εδραιώνεται σαν κατάσταση, και από την άλλη, πήγαινε να ξεφουσκώσει το αντάρτικο των μεταπολιτευτικών χρόνων, ενώ παράλληλα κυριαρχούσαν οι ρεμπέτικες κομπανίες και οι γνωστοί τραγουδιστές της εποχής, Πάριος, Αλεξίου, Νταλάρας κλπ».

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ, στη διεθνή μουσική σκηνή, βρισκόμαστε σε μία μεταβατική περίοδο την οποία περιγράφει με πολύ χαρακτηριστικό τρόπο η Ηδύλη Τσαλίκη: «Σκεφτείτε ότι, το 1979 οι Pink Floyd έβγαλαν το The Wall, και το 1989 κέρδισαν τα βραβεία Grammy οι Milly Vanilly!».

ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΑ, η δεκαετία του ’80 ήταν μία από τις πιο καθοριστικές για την ελληνική, αλλά και παγκόσμια μουσική σκηνή. Όσον αφορά ειδικά τα ελληνικά μουσικά πράγματα, μπορεί μεν να χαρακτηρίζεται από την εκρηκτική άνθιση της τραγουδοποιίας και μιας γενιάς νέων συνθετών που έφερε σημαντικές τομές στο τραγούδι, παράλληλα όμως ήταν η δεκαετία που επιβλήθηκε και τελικά επικράτησε ένας τρόπος διασκέδασης που βρήκε καταφύγιο στις μεγάλες πίστες εν μέσω σπασμένων πιάτων και μιας αισθητικής υποβάθμισης του τραγουδιού στο σύνολό του.

ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ στις οποίες δημιουργήθηκε αυτή η νέα κατάσταση στην ελληνική μουσική και το τραγούδι δεν είναι δυνατόν να αναπτυχθούν μέσα σε λίγες γραμμές. Αξίζει όμως να έχουμε κατά νου αυτό που εύστοχα αναφέρει ο Βασίλης Νικολαΐδης: «Η Κέρκυρα ήταν απλά ένα επεισόδιο σε αυτή τη μεταβατική εποχή, κατά την οποία το τραγούδι βρισκόταν στην αρχή μιας συστηματικής διαδικασίας ομογενοποίησης, που στην ουσία το αποστείρωσε από τη δυνατότητά του να αναπαράγεται». Και ο Πάνος Κατσιμίχας συμπληρώνει: «Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Κέρκυρα ήταν σαν την μύγα μες στο γάλα. Ένα μικρό UFO που ήρθε, προσγειώθηκε για λίγο και έφυγε αθόρυβα για το Σείριο, το γενέθλιο τόπο του εμπνευστή της».

ΑΥΤΟΣ είναι και ο μοναδικός λόγος που μας αναγκάζει να θυμόμαστε είκοσι οκτώ χρόνια μετά τους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού: η τόλμη που επέδειξε ο Μάνος Χατζιδάκις να αδιαφορήσει για τους κανόνες που επικρατούσαν στα μουσικά πράγματα και τη δισκογραφία της εποχής, και να ξεκινήσει έναν αγώνα προς ανακάλυψη νέων δημιουργών με περιεχόμενο και συγκεκριμένη αισθητική στο έργο τους.

Αντί επιλόγου

ΓΙΑ ΤΟ φινάλε αυτής της αναφοράς, αρκεί μονάχα να δανειστούμε τον λόγο του Χάρη Καβαλλιεράτου: «Στους Αγώνες επιλέχτηκαν τραγούδια όχι για να κολακέψουν τα αντανακλαστικά του αγοραστικού κοινού, μα όσα μέσα τους πήγε να ηχήσει το ακομπανιαμέντο εκείνο της πολύ προσωπικής ώρας, αυτού που βυθισμένος στον εαυτόν του αισθάνεται αίφνης ότι καλείται… Καλείται από τι, να κάνει τι; Να… τραγουδήσει… και το κάνει! Να τι είδους παρηγοριά είναι αυτή που μας αποζημιώνει…»

¹ Απόσπασμα από το «Βιογραφικό σε πρώτο πρόσωπο» (επίσημος διαδικτυακός τόπος www.manoshadjidakis.gr)
² Παράφραση του τίτλου του μυθιστορήματος της Ευγενίας Φακίνου «Η Μερόπη ήταν το πρόσχημα» (εκδόσεις Καστανιώτης, 1994).
³Από το σημείωμα του Μάνου Χατζιδάκι στο δίσκο με τα 30 τραγούδια από τους πρώτους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού το ’81.

►Τα Τραγούδια των Αγώνων του 1981

1. ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΚΑΡΙΜΠΑ​

Συνθέτης: ​Γιώργος Μακρής / Στίχοι: Γιώργος ​Μακρής / Τραγούδι: Γιώργος ​Μακρής.​

2. Η ΚΥΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΚΑΡΙΑ

Συνθέτης: Ηρακλής Πασχαλίδης / Στίχοι: Ηρακλής Πασχαλίδης / Τραγούδι: Χρήστος Στέργιογλου.​

​3. Η ΑΓΑΠΗΤΙΚΙΑ ΜΟΥ​

Συνθέτης: ​Χάρης Καβαλιεράτος / Στίχοι: Χάρης Καβαλιεράτος / Τραγούδι: Γιώργος Φιλιππάκης – Χάρης Καβαλιεράτος.

4. ΝΥΧΤΩΔΙΑ

Συνθέτης: Μιχάλης Τερζής / Στίχοι: Άκος Δασκαλόπουλος / Τραγούδι: Κρίστη Στασινοπούλου.​  

5. ΕΠΕΣΤΡΕΦΕ

Συνθέτης: Λ. Αδαμόπουλος / Ποίηση: Κωνσταντίνος Καβάφης / Τραγούδι: Ηλίας Λιούγκος​.  

6. ΑΠ’ ΤΗΝ ΑΡΧΗ (3ο βραβείο) 

Συνθέτης: Σταύρος Παπασταύρου / Στίχοι: Σταύρος Παπασταύρου / Τραγούδι: Σταύρος Παπασταύρου.

​7 .ΓΙΑ ΝΑ Σ’ ΑΚΟΥΜΠΩ ΣΤΟΝ ΩΜΟ

Συνθέτης: Τάσος Μελετόπουλος / Στίχοι: Άρης Δαβαράκης / Τραγούδι: Τάνια Τσανακλίδου.​  

8. ΔΩΜΑΤΙΟ ΧΡΩΜΑΤΙΣΤΟ

Συνθέτης: Βασίλης Νικολαϊδης / Στίχοι: Βασίλης Νικολαϊδης/ Τραγούδι: Βασίλης Νικολαϊδης​.  

9. ΔΙΚΑΙΩΣΗ (1ο βραβείο)

Συνθέτης: Ηδύλη Τσαλίκη / Ποίηση: Κώστας Καρυωτάκης / Τραγούδι: Ηδύλη Τσαλίκη​  

10. ΜΙΚΡΗ ΠΡΑΣΙΝΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

Συνθέτης: Αντρέας Αδαμόπουλος / Ποίηση: Οδυσσέας Ελύτης / Τραγούδι: Βασίλης Λέκκας​  

11. ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Συνθέτης: Ηρακλής Πασχαλίδης / Στίχοι: Ηρακλής Πασχαλίδης / Τραγούδι: Χρήστος Στέργιογλου.​  

12. ΟΔΟΣ ΣΑΝΤΑΡΟΖΑ (2ο βραβείο)

Συνθέτης: Βασίλης Νικολαϊδης / Στίχοι: Βασίλης Νικολαϊδης / Τραγούδι: Βασίλης Νικολαϊδης.​  

13. ΚΑΙ ΘΑ ΧΑΘΩ

Συνθέτης: Λάκης Παπαδόπουλος / Στίχοι: Κυριάκος Ντούμος / Τραγούδι: Ισιδώρα Σιδέρη.​  

14. ΧΟΡΟΣ ΣΥΡΤΟΣ

Συνθέτης: Χρύσανθος Μουζακίτης / Ποίηση: Γιάννης Σκαρίμπας / Τραγούδι: Νικόλας Μητσοβολέας.  

​15. ΤΑΧΑ ΜΑΝΑ ΜΟΥ ΘΑ ΖΗΣΩ

Συνθέτης: Παντελής Παλαμίδης / Στίχοι: Παντελής Παλαμίδης / Τραγούδι: Ηλίας Λιούγκος.

16. ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑ

Συνθέτης: Ηδύλη Τσαλίκη / Στίχοι: Ναζίμ Χιχμέτ / Τραγούδι: Ηδύλη Τσαλίκη.

​17. O ΛΑΘΡΟΒΙΟΣ 

Συνθέτης: Βαγγέλης Γερμανός / Στίχοι: Βαγγέλης Γερμανός / Τραγούδι: Βαγγέλης Γερμανός​.  

18. ΜΙΚΡΟ ΕΡΩΤΙΚΟ

Συνθέτης: Πέτρος Δουρδουμπάκης / Στίχοι: Πέτρος Δουρδουμπάκης / Τραγούδι: Βασίλης Λέκκας​.  

19. ΑΝ ΔΕΝ ΕΙΣΑΙ ΤΥΧΑΙΟΣ

Συνθέτης: Νίκος Οικονόμου / Στίχοι: Γιώργος Θεοχάρης / Τραγούδι: Κώστας Ζηβόπουλος​.  

20. ΧΑΜΟΓΕΛΟ 

Συνθέτης: Μ. Μωϋσίδης / Ποίηση: Κώστας Καρυωτάκης / Τραγούδι: Μαριάννα Παγκάκη.  

21. ΘΟΛΟΣ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ

Συνθέτης: Σταύρος Παπασταύρου / Στίχοι: Σταύρος Παπασταύρου / Τραγούδι: Σταύρος Παπασταύρου.

​22. Ω! ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΩΝ ΛΟΓΙΣΜΩΝ ΜΟΥ

Συνθέτης: Γιώργος Μακρής / Στίχοι: Γιώργος Μακρής / Τραγούδι: Γιώργος Μακρής.​

23. Ο ΦΥΓΑΣ

Συνθέτης: Νίκος Μωραϊτόπουλος / Στίχοι: Νίκος Μωραϊτόπουλος / Τραγούδι: Νίκος Μωραϊτόπουλος​.

24. ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΠΟΓΕΥΜΑ

Συνθέτης: Χρήστος Κυριαζής / Στίχοι: Χρήστος Κυριαζής / Τραγούδι: Βασίλης Λέκκας.

​25. ΣΤΑΛΕΣ ΒΡΟΧΗΣ

Συνθέτης: Στέφανος Δεκεριάν / Στίχοι: Στ. Σταύρου / Τραγούδι: Πένυ Ξενάκη.

26. ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΖΩΗ

Συνθέτης: Γιώργος Μελέκης / Στίχοι: Κώστας Ρουβινέτης / Τραγούδι: Ηλέκτρα – Γιώργος Μελέκης​.

27. ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ’ΣΟΥΝ ΕΔΩ

Συνθέτης: Τάκης Μπινιάρης / Στίχοι: Θέμης Τασούλης / Τραγούδι: Τάκης Μπινιάρης.​

28. ΣΤΟ ΣΤΑΘΜΟ ΛΑΡΙΣΗΣ

Συνθέτης: Λάκης Παπαδόπουλος / Στίχοι: Κυριάκος Ντούμος / Τραγούδι: Καίτη Χαρτόσια​

29. ΔΩΣΕ ΜΟΥ ΕΜΕΝΑ ΛΙΓΟ ΓΕΛΙΟ

Συνθέτης: Λευτέρης Σκαμάγκας / Στίχοι: Βεατρίκη Κατμαδά / Τραγούδι: Άννα Βασαλάκη, Γ. Κοντόπουλος, Άρης Πετρίδης/​.

30. ΚΑΜΙΚΑΖΙ

Συνθέτης: Γιώργος Μελέκης / Στίχοι: Άρης Πάνου / Τραγούδι: Ηλέκτρα – Γιώργος Μελέκης.