5.9 C
Corfu
Κυριακή, 29 Ιανουαρίου, 2023

To Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ι.Π. στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Μικρού Μήκους Καλαμάτας

Συμμετοχή των Απόστολου Λουφόπουλου, Κωνσταντίνου Τηλιγάδη και Ιάκωβου Παναγόπουλου, διδασκόντων ΤΤΗΕ, ως κριτική επιτροπή των φοιτητικών βραβείων του 1ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Μικρού Μήκους...

Book Stories: “Μια φιλία στη Σμύρνη”

Κάθε βδομάδα, σας προτείνουμε κι ένα βιβλίο... για το Σαββατοκύριακο. Συγγραφέας: Μαρία Ηλιού Εκδόσεις: Μίνωας Ημερομηνία έκδοσης: Μάιος 2022 Υπόθεση: Το μυθιστόρημα "Μια φιλία στη Σμύρνη" είναι η ιστορία της...

Εκδήλωση της Ευξείνου Λέσχης Ποντίων για τις νεοπλασματικές ασθένειες

Η ιστορία μας και ο πολιτισμός μας, μας έχουν διδάξει πώς δεν είμαστε μόνο για ...10 βήματα σε έναν κύκλο. Απλώνουμε το χέρι μας...

Το νέο ΔΣ της Φιλαρμονικής Σιναράδων

Την Κυριακή 22 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε η Τακτική Γενική Συνέλευση των μελών της Φιλαρμονικής Σιναράδων όπου διεξήχθησαν οι εκλογές για νέο Διοικητικό Συμβούλιο. Τα νεοεκλεγέντα μέλη...

Οι απαρχές του Κερκυραϊκού Θεάτρου

Απ’ τα «Διονύσια» στον Φιλίσκο και… τον Νέρωνα, μια αναδρομή του Corfu Stories στο θέατρο της τοπικής αρχαιότητας.

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

ΚΕΡΚΥΡΑ και πολιτισμός. Μια σχέση από… ανέκαθεν. Ήδη, στην «Οδύσσεια», δίπλα στις άλλες εκφάνσεις (γλυπτική, αρχιτεκτονική), αναδεικνύεται με πείσμα η περίπτωση του τυφλού αοιδού και κιθαρωδού, Δημόδοκου, στο πλαίσιο της πλαισίωσης του δείπνου του Αλκινόου προς τον Οδυσσέα με χορούς, μουσικές, τραγούδια και αγωνίσματα.

Ο ΟΜΗΡΟΣ τον αποκαλεί «ἐρίηρον» (= από όλους τιμημένος) και τον αναγνωρίζει κατεξοχήν φίλο των Μουσών. Ο δε Μαρωνίτης σημειώνει πως «η μουσική του δραστηριότητα, τόσο στο παλάτι, όσο και στην αγορά, συμφωνεί με την υψηλή και άνετη στάθμη του πολιτισμού που υπάρχει (ήδη) στο απόλεμο νησί, με τη γενικότερη ευδαιμονία…».

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ακμή που γνωρίζει η Κέρκυρα τον 6ο – 5ο αι. π.Χ. ευνοεί ιδιαίτερα την καλλιέργεια των τεχνών. Σε συνδυασμό μ’ αυτό: την αποικιακή της σχέση με την Κόρινθο και τα διονυσιακά κατάλοιπά της. H Kέρκυρα θεωρείται δόκιμα απ’ τα κύρια αρχαία κέντρα της λατρείας του θεού (μαζί με Αθήνα, Κόρινθο, Σμύρνη, Νάξο, Τήλο κ.λπ.). Χαρακτηριστικά, γράφει η Τζουβάρα – Σούλη, «ο Διόνυσος λατρεύτηκε στις κορινθιακές αποικίες της βορειοδυτικής Ελλάδας, στις δύο, μάλιστα, προτυραννικές αποικίες της, την Κέρκυρα και τις Συρακούσες, η λατρεία του, όπως παρατηρεί ο R. Lisle, υπήρξε σημαντική…».

H ΣΚΑΠΑΝΗ έφερε στο φως διάφορα τεκμήρια. Ασημένια νομίσματα, όπου απεικονίζεται «επικεφαλής του Διονύσου με στεφάνι από φύλλα κισσού», αλλά και –το σημαντικότερο- το αριστερό τμήμα πώρινου αετώματος (περιοχή Φιγαρέτου), χρονολογούμενο στα 500 π.Χ., όπου εμφανίζεται διονυσιακό συμπόσιο, στο οποίο μετέχει ο Διόνυσος κι ένας έφηβος (ίσως ο γιος του, Οινοπίων ή ο Ύλλος, μυθικός ήρωας που σχετιζόταν με την πόλη της Κέρκυρας).

ΒΑΣΗ της λατρείας του, τα Διονύσια. Πανελλαδικής έκτασης (μαζί με Λήναια – Ανθεστήρια). Ομοίως, κι εδώ. Στην τότε πόλη ή τον ακμάζοντα Βορρά (μαρτυρείται, π.χ., στα 405 η παρουσία του Πλάτωνα στους Μαγουλάδες, με αφορμή διονυσιακή γιορτή στις Νυμφές). Άκρατη οινοποσία, ξεφάντωμα, κύμβαλα, τύμπανα, θίασοι, πομπές, παιχνίδια, μουσική, τραγούδια, μασκοφορίες (βλ. τα σωζόμενα, στην κερκυραϊκή ύπαιθρο, εθιμικά κατάλοιπα της καρναβαλικής περιόδου), διθύραμβοι, πινδαρικές ωδές, δραματικοί, ποιητικοί αγώνες. Κοντολογίς; Άκρατη διασκέδαση, αλλά και, το προκείμενο, η παλαιότερη εκδοχή πραγματικής θεατρικής έκφρασης, που διασώζουν, για τούτο τον τόπο, οι πηγές…

Χάρτης της αρχαίας πόλης της Κέρκυρας

ΚΡΙΣΙΜΟ για τη γνώση των κερκυραϊκών «Διονυσίων» -και δη το οργανωτικό κομμάτι τους- αναδεικνύεται επιγραφικό κείμενο, επί πέτρινης στήλης, της ελληνιστικής εποχής (ο Θ. Παππάς το χρονολογεί στα τέλη του 3ου – αρχές 2ου αι. π.Χ.). Η στήλη αγνοείται απ’ τον 18ο αι. Το κείμενο, ωστόσο, στα δωρικά (η τότε γλώσσα των Κερκυραίων), διεσώθη μέσω ενετικού αντιγράφου, μεταφρασθέντος, αρχικά στα λατινικά (1702, «Diarium Italicum» / B. de Montfaucon) και τα ιταλικά (1720, «Traduttori Italiani» / Sc. Maffei). Με σημείο – σταθμό για τη μελέτη της την, μετά διορθώσεων, εκδοχή του August Bockh (1817).

ΤΟ ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΟ κείμενο χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο, σημειώνεται η δωρεά και οι όροι – ρήτρες της. Στο δεύτερο, η απόφαση αποδοχής της απ’ τη Βουλή και οι όροι εκτέλεσής της. Πλην άλλων, μαθαίνουμε πως ο (πρύτανης) Αριστομένης, γιος του Αριστολαϊδη, απ’ τη φυλή των Υλλέων (μία απ’ τις δέκα κερκυραϊκές φυλές, πέριξ Φιγαρέτου – Υλλαϊκού) και η Ψύλλα, κόρη του Αλκίμου (σύζυγος, ίσως, του Αριστομένη) προσφέρουν στην πόλη από 60 αργυρές, κορινθιακές μνες (120 σύνολο), για τη μίσθωση καλλιτεχνών («τεχνίται») ενόψει των εορτών: για υποκριτές (3+3 τραγωδοί, κωμωδοί), ποιητές, μουσικούς (τρεις αυλητές), προσωπικό˙ οργανωμένοι, απ’ το 3ο αι., σε συντεχνίες ή θιάσους («το κοινόν των περί τον Διόνυσον τεχνιτών»), που περιόδευαν σε ελληνόφωνες πόλεις, βάσει σύμβασης.

Για την ελληνιστική επιγραφή επί πέτρινης στήλης, καθοριστική πηγή το έργο του Θεόδωρου Παππά «Θεατρικές Παραστάσεις στην αρχαία Κέρκυρα, ίδρυση των Διονυσίων» (Ινστιτούτο Βιβλίου, Α. Καδραμίτσα, 1996).

Η ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ των θεατρικών αγώνων οριζόταν ανά διετία. Εκτός κι αν μεσολαβούσε πόλεμος. Τη δωρεά θα διαχειριζόταν τριμελής επιτροπή. Ενώ οι παραστάσεις θα άρχιζαν μόλις το αρχικό κεφάλαιο έφθανε, μέσω των διαχειριστικών τόκων, τις 209 μνες, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πλάνου αξιοποίησης του αρχικού κεφαλαίου, ώστε η χρηματοδότηση παραστάσεων να εξασφαλιστεί στο διηνεκές (εικάζεται, κατ’ επέκταση, πως, λόγω κόστους, η ίδια η πόλη, άνευ χορηγών – ευεργετών, αδυνατούσε να αντεπεξέλθει στα έξοδα – τουλάχιστον τη δεδομένη στιγμή).

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ πληροφορίες δεν προκύπτουν. Μιλάμε, πάντως, για μια χρονική περίοδο (ύστεροι ελληνιστικοί χρόνοι), εντός της οποίας διασώζεται και η παλαιότερη γνωστή περίπτωση Κερκυραίου τραγικού – θεατρικού συγγραφέα. Ο Φιλίσκος ή Φίλικος, με συγγραφική παραγωγή 42 τραγωδιών.

ΑΝΗΚΕ στη λεγόμενη «Αλεξανδρική Πλειάδα». Κοινώς, μια ομάδα επτά τραγικών ποιητών («της δευτέρας τάξεως των τραγικών» / εναλλακτικά, «τραγική πλειάδα»), που ήκμασαν επί ημερών Πτολεμαίου Β’ του Φιλάδελφου (περ. 285 – 246 π.Χ.). Ενός φιλότεχνου ηγεμόνα, που προσπάθησε να μεταφέρει στην Αλεξάνδρεια τη μεγαλοπρέπεια των διονυσιακών εορτών, θεσπίζοντας δραματικούς αγώνες και προσελκύοντας στην πόλη έναν κύκλο ποιητών.

ΠΛΗΝ Φιλίσκου, τους επτά απάρτιζαν ακόμη οι Σωσιφάνης ο Συρακούσιος, Σωσίθεος ο Συρακούσιος ή Αθηναίος, Όμηρος ο Βυζάντιος, Λυκόφρων ο Χαλκιδεύς, Αλέξανδρος ο Αιτωλός και Διονυσιάδης ή Διονυσίδης (ορισμένοι κατατάσσουν τον Αιαντίδη και άλλοι τον Ευφρόνιο). Ενώ, αν και έργο του δεν έχει σωθεί, εθεωρείτο άριστος, γι’ αυτό και «ους Πλειάδας εκέλασαν, δια το λαμπρούς είναι εν τη τραγική, ώσπερ άστρα τα εν τη Πλειάδη».

Προτομή του Μενάνδρου στο Μουσείο Κιαραμόντε

ΣΥΜΦΩΝΑ με το περίφημο Λεξικό της Σούδας, ήταν γιος του Φιλώτου και «ιερεύς του Διονυσίου επί του Φιλαδέλφου Πτολεμαίου γεγονώς». Eνώ επισημαίνεται ότι «απ’ αυτού το Φιλίσκιον μέτρον προσηγορεύθη». Επ’ αυτού του τελευταίου, στο «Ηφαιστίωνος εγχειρίδιον περί μέτρων και ποιημάτων», διευκρινίζεται ότι ο Κερκυραίος τραγικός «εξαμέτρω συνέθεκεν όλον ποίημα. Τούτο δε κ’ αλαζονεύεται ευρηκέναι Φίλικος…»

ΠΛΕΟΝ, μπαίναμε στους ρωμαϊκούς καιρούς (229 π.Χ – 339 μ.Χ.). Κατά την οποία η θεατρική ακμή στο νησί συνεχίζεται. Υφέρπει και πίσω απ’ την ανακάλυψη μαρμάρινης εικονιστικής κεφαλής του σημαντικότερου εκπροσώπου της Νέας Κωμωδίας, του Αθηναίου, Μενάνδρου (342 – 291 π.Χ.). Χρονολογούμενη στο α’ μισό του 2ου αι. μ.Χ. (επί Ανδριανού), μια απ’ τις πρώτες καταγραφές στο ευρετήριο του Αρχαιολογικού Μουσείου Κέρκυρας. Το αρτιότερο (απ’ τα περίπου 70) αντίγραφα του χάλκινου πρωτότυπου των Κηφισόδοτου και Τιμάρχου (υιών του Πραξιτέλη), που βρισκόταν στο θέατρο του Διονύσου, στην Αθήνα, ενδεικτικό της μεγάλης φήμης που είχε αποκτήσει ο Μένανδρος εκείνους τους καιρούς. Καταπώς προκύπτει, κι εδώ.

ΕΙΝΑΙ άλλη μια πτυχή της εκτίμησης πολλών ιστορικών (μαζί και του Θουκυδίδη) περί δεδομένης ύπαρξης υπαίθριου θεάτρου στο νησί. Λόγω κουλτούρας, δυνατότητας, του μητροπολιτικού του χαρακτήρα  και συνδυαστικά με την ύπαρξη θεάτρων σε γειτονικές –μετά δεσμών- περιοχές (βλ. Βουθρωτό). Πιθανότατα, εντός Παλαιόπολης. Μα, όχι μόνο…

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Κασσιόπης. Το πρώτο μέρος, που επέλεξε, επί των ημερών του, ο Νέρων (66-67 μ.Χ.), για να… διδάξει τη γραφικότητα της θεατρικής και καλλιτεχνικής του «δεινότητας» – εξ ου και, κατά τον Γ. Φιλάρετο «ως φαίνεται εκ της προτιμήσεως του θιασάρχου αυτοκράτορος, κατά την εποχήν εκείνην, ήτο (η Κασσιώπη) μεγαλόπολις και κέντρον καλλιτεχνίας». Το κεφάλαιο, ωστόσο, «Νέρων + Κασσιώπη», συνιστά μια ιδιαίτερη, ξεχωριστή αφήγηση. Στην ώρα της…

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

To Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας του Ι.Π. στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Μικρού Μήκους Καλαμάτας

Συμμετοχή των Απόστολου Λουφόπουλου, Κωνσταντίνου Τηλιγάδη και Ιάκωβου Παναγόπουλου, διδασκόντων ΤΤΗΕ, ως κριτική επιτροπή των φοιτητικών βραβείων του 1ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Μικρού Μήκους...

Book Stories: “Μια φιλία στη Σμύρνη”

Κάθε βδομάδα, σας προτείνουμε κι ένα βιβλίο... για το Σαββατοκύριακο. Συγγραφέας: Μαρία Ηλιού Εκδόσεις: Μίνωας Ημερομηνία έκδοσης: Μάιος 2022 Υπόθεση: Το μυθιστόρημα "Μια φιλία στη Σμύρνη" είναι η ιστορία της...

Εκδήλωση της Ευξείνου Λέσχης Ποντίων για τις νεοπλασματικές ασθένειες

Η ιστορία μας και ο πολιτισμός μας, μας έχουν διδάξει πώς δεν είμαστε μόνο για ...10 βήματα σε έναν κύκλο. Απλώνουμε το χέρι μας...

Το νέο ΔΣ της Φιλαρμονικής Σιναράδων

Την Κυριακή 22 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε η Τακτική Γενική Συνέλευση των μελών της Φιλαρμονικής Σιναράδων όπου διεξήχθησαν οι εκλογές για νέο Διοικητικό Συμβούλιο. Τα νεοεκλεγέντα μέλη...

«Σπύρος Δουκάκης (1886-1974): Σελίδες Κερκυραϊκής Μουσικής Ιστορίας» από την Παλαιά

Η νέα βιογραφική έκδοση της «Παλαιάς» Φιλαρμονικής: Ο συνθέτης και μουσικός διευθυντής Σπύρος Δουκάκης (1886-1974). H Διοικητική Επιτροπή της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κερκύρας, προβαίνοντας ήδη από...