Ψυχολογικοί φόβοι & άγχος κατά τη δωρεά αίματος

Γράφει ο Βασίλης Ανδριώτης/ Ιατρός Βιοπαθολόγος– Διευθυντής Τμήματος Αιμοδοσίας Γενικού Νοσοκομείου Κέρκυρας

Η αιμοδοσία αποτελεί μια ασφαλή και κοινωνικά πολύτιμη ιατρική πράξη, η οποία συμβάλλει ουσιαστικά στη διατήρηση της δημόσιας υγείας. Παρά τη σημασία της, σημαντικός αριθμός ατόμων βιώνει έντονο άγχος, φόβο ή και αποφυγή της διαδικασίας, εξαιτίας ψυχολογικών παραγόντων που σχετίζονται είτε με τη σωματική παρέμβαση είτε με γνωσιακές και συναισθηματικές αντιδράσεις.

Ένας από τους συχνότερους φόβους αφορά τη βελόνα και την προσδοκία πόνου, ενώ ιδιαίτερα συχνός είναι και ο φόβος της λιποθυμικής αντίδρασης ή της απώλειας ελέγχου κατά τη διάρκεια της αιμοληψίας. Επιπλέον, ορισμένα άτομα εμφανίζουν έντονη δυσφορία στη θέα του αίματος, γεγονός που συνδέεται με φοβικές αντιδράσεις τύπου αίματος–τραύματος–ένεσης. Οι αντιδράσεις αυτές συχνά συνοδεύονται από καταστροφικές σκέψεις, όπως η πεποίθηση ότι «θα συμβεί κάτι επικίνδυνο» ή ότι «το σώμα δεν θα αντέξει τη διαδικασία».

Σε ψυχοφυσιολογικό επίπεδο, οι παραπάνω γνωσίες ενεργοποιούν τον μηχανισμό του άγχους, προκαλώντας συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, εφίδρωση, τρόμο, μυϊκή ένταση, γαστρεντερική δυσφορία κι επιτάχυνση της αναπνοής. Η υπεραναπνοή μπορεί να εντείνει την αίσθηση ζάλης, με αποτέλεσμα το άτομο να ερμηνεύει τη σωματική του αντίδραση ως επιβεβαίωση του φόβου του, ενισχύοντας ένα φαύλο κύκλο άγχους.

Η αντιμετώπιση του άγχους πριν και κατά τη διάρκεια της αιμοδοσίας απαιτεί συνδυασμό σωματικής προετοιμασίας και ψυχολογικής διαχείρισης. Η επαρκής ενυδάτωση, η λήψη ελαφρού γεύματος και ο ποιοτικός ύπνος πριν τη διαδικασία συμβάλλουν στη μείωση της πιθανότητας ζάλης κι ενισχύουν το αίσθημα σωματικής ασφάλειας. Παράλληλα, η ενημέρωση του νοσηλευτικού προσωπικού για την ύπαρξη φόβου ή προηγούμενης αρνητικής εμπειρίας επιτρέπει την εφαρμογή υποστηρικτικών παρεμβάσεων, όπως η τοποθέτηση του αιμοδότη σε ύπτια θέση και η αποφυγή οπτικής επαφής με τη βελόνα.

Ιδιαίτερα αποτελεσματικές είναι και οι τεχνικές ελεγχόμενης αναπνοής, μέσω των οποίων επιβραδύνεται η φυσιολογική διέγερση του οργανισμού. Η αργή εισπνοή και παρατεταμένη εκπνοή συμβάλλουν στη ρύθμιση του αυτόνομου νευρικού συστήματος και μειώνουν την ένταση του υποκειμενικού άγχους. Επιπρόσθετα, η τεχνική της εφαρμοσμένης μυϊκής έντασης, δηλαδή η εναλλασσόμενη σύσπαση και χαλάρωση μεγάλων μυϊκών ομάδων, θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματική για την πρόληψη προλιποθυμικών αντιδράσεων σε άτομα με σχετική προδιάθεση.