Χρόνια πολλά σου, Κέρκυρα («Μπροστά στο σκήνωμα τ’ Αγιού»)

Ένα εμβληματικό κείμενο του αξεπέραστου Παύλου Παλαιολόγου, με αφορμή τη σημερινή γιορτή της Κέρκυρας.

Το κείμενο του Παύλου Παλαιολόγου μεταδόθηκε από το Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών τον Αύγουστο του 1951 και περιλαμβάνεται στην κλασική του έκδοση – ταξιδιωτικές εντυπώσεις «Αγάπη μου Κέρκυρα» (σελ. 53-57), του 1956 (εκδ. «Κερκυραϊκά Χρονικά», Κέρκυρα).

Κέρκυρα θα πη Άγιος Σπυρίδων και μουσική. Αφαιρέστε της αυτά τα δύο, το θρησκευτικό και το μουσικό στοιχείο, της αφαιρείτε το χρώμα της. Στο σεπτό σκήνωμα του Αγίου θα συγκεντρωθούμε σήμερα. Δεσπόζουσα μορφή. Η μορφή του Αγίου πλανάται στο νησί.

Το ρολόι του Ναού του σας θυμίζει κάθε μισή ώρα την παρουσία του.

Ο Ναός που στεγάζει τον Άγιο Σπυρίδωνα δεν είναι ο πιο ιστορικός Ναός της Κερκύρας. Ανόθευτο δείγμα Βυζαντινού Ναού στην Κέρκυρα είναι ο ναός του Αγίου Ιάσωνος και Σωσιπάτρου. Ούτε ο Καθεδρικός Ναός της Κερκύρας είναι ο Άγιος Σπυρίδων.

Η Αγία Θεοδώρα, η Αυγούστα, αναπαύεται σ’ αυτόν και η Παναγία η Σπηλιώτισσα, που το Ιταλικό βλήμα της εστέρησε το ένα μάτι, μεγαγχολικά στο τέμπλο σκορπίζει την γλυκύτητά της.

Αλλά εκείνος που κυριαρχεί είναι ο Άγιος. Δεμένος με το νησί του.

Όλα μπορείτε να τα φαντασθήτε. Να φαντασθήτε ότι κάποτε, με το κύλισμα των αιώνων, θ’ ατονήση το θρησκευτικό αίσθημα των ανθρώπων. Ένα μόνο μη επιτρέψητε στον εαυτόν σας να υποθέση: ότι είναι ποτέ δυνατόν να καμφθή η λατρεία των Κερκυραίων στον Άγιό τους. Είναι μια λατρεία άσχετη προς το θρησκευτικό αίσθημα. Ο Άγιος είναι η αγάπη, η ελπίδα, ο φόβος τους. Ο Άγιος παρηγορεί και ο Άγιος ελέγχει. Το όνομα του Αγίου δίνουν στ’ αγόρια και στα κορίτσια τους. Γεμάτη από Σπύρους και Σπυριδούλες η Κέρκυρα. Ο Άγιος πανταχού παρών. Πλανάται στα καντούνια της πόλεως, ξεμακραίνει στην ύπαιθρο, πετά πάνω από τις θάλασσες για να προστατεύση τα πλοία που κινδυνεύουν.

Ένας Άγιος που τον πιστεύουν και αλλόθρησκοι. Οι Τούρκοι της Αλβανίας του προσέφεραν θυσία τα ποίμνιά τους που μετέφεραν από την ηπειρωτικήν ακτή. Ασκεπείς οι Εβραίοι της Κερκύρας και σε στάση προσοχής επικαλούνταν την προστασία του Αγίου, όταν περνούσε η λιτανεία του. Εκτάσεις από ελαιόδενδρα του έταζαν οι πιστοί. Ίσως σήμερα ο Άγιος να είναι από τους μεγαλύτερους κτηματίες του νησιού.

Άγιος πλούσιος, αλλά και συμφιλιωτής. Πουθενά δεν ήταν τόσο έντονος ο διαχωρισμός των τάξεων. Τεράστιες αποστάσεις εχώριζαν παλαιότερα τους ποπολάρους από τους ευγενείς. Σιδερένιο παραπέτασμα κρατούσε χωρισμένους τους δύο κόσμους. Πού να τολμήση να περάσει ο πληβείος κάτω από τα τόξα της Σπιανάδας, της περίφημης Κερκυραϊκής πλατείας, όπου μόνο το αρχοντολόϊ είχε τη θέση του…

Υπάρχει όμως ένα σημείο συναντήσεως: Ο Ναός του Αγίου. Απ’ αυτόν περνούσαν κάθε μέρα άρχοντες κι αρχόμενοι. Η κοντέσσα και η δουλεύτρα, ο βαρκάρης κι ο βαρονέτος. Η μακριά φούστα, η βελάδα, το μιραμπό, τα γάντια, αλλά και τα ροζιασμένα δάχτυλα και τα τριμμένα ρούχα της δουλειάς.

Όλη η Κέρκυρα κάθε πρωί θα περάση από τον Άγιό της. Το προσκύνημα αρχίζει από τα ξημερώματα, όταν το ρολόϊ του Αγίου σημάνη την πέμπτη πρωϊνή.

Από τις πέντε το πρωϊ ανοίγουν οι πύλες του Ναού. Αλλιώς, πώς θα πρόφταινε η Κέρκυρα να προσκυνήσει τον Άγιό της; Χειμώνα – καλοκαίρι, η καθημερινή παρέλαση. Πριν πιάσουν δουλειά, την ευλογία του Αγίου θα επικαλεσθούν οι Κερκυραίοι. Όλες οι τάξεις, όλες οι ηλικίες. Οι απλοϊκές γυναικούλες του καντουνιού, αλλά και ο επιστήμονας, και ο επιχειρηματίας, και ο έμπορος. Τα προχωρημένα γεράματα και τα πρώτα νιάτα. Από τον Άγιο θα περάση ο έφηβος πριν πάει στο σχολείο. Εμπρός στον Άγιο θα συγκεντρωθή η κοπέλα και θα του ανοίξη την καρδιά της.

Ο Άγιος ήταν το καταφύγιο κατά την περίοδο των βομβαρδισμών. Και ο Θεός ξέρει πόσους βομβαρδισμούς γνώρισε η Κέρκυρα. Μάταια ο Μητροπολίτης και οι αρχές παρώτρυναν τους Κερκυραίους να φυλάγωνται στα καταφυγιά τους. Στον Άγιο κατέφευγαν αυτοί. Τον Άγιο θεώρησαν το πιο ασφαλές καταφύγιο. Και δεν γελάστηκαν. Το θαύμα έγινε. Κόσκινο η Κέρκυρα από τις βόμβες. Ο Ναός ήταν ο στόχος. Οι βόμβες έσκαζαν ολόγυρά του. Και δεν έσπασε ούτ’ ένα τζάμι του.

Ένας Ναός με καθίσματα και με το αρμόνιο τοποθετημένο στη θέση του γυναικωνίτη. Επάνοδος στη Βυζαντινή εκκλησιαστική τάξη, η οποία οφείλεται στο σημερινό Οικουμενικό Πατριάρχη, που επί μακροτάτη σειρά ετών εποίμανε την Κέρκυρα. Ως Μητροπολιτης Κερκύρας ο Παναγιώτατος Αθηναγόρας, εισήγαγε στον Άγιο Σπυρίδωνα τα καθίσματα και το μουσικό όργανο που συνοδεύει το χορό των ψαλτών. Ο μόνος Ορθόδοξος Ναός που διαθέτει αρμόνιο. Και οι Κερκυραίοι, όχι μόνο δεν αντέδρασαν στην πρωτοβουλία του Δεσπότη τους, αλλά είναι και υπερήφανοι γιατί έχουν το προνόμιο να δοξάζουν εν χορδαίς και οργάνοις τον Κύριό τους.