Η Κέρκυρα τίμησε τον Σπύρο Μοτσενίγο με ημερίδα, έκθεση & συναυλία

Με την παρουσία πλήθους κόσμου πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, στην Παλαιά Φιλαρμονική της Κέρκυρας, το αφιέρωμα «Νεοελληνικές Μουσικές Ιχνηλατήσεις: Από το Αρχείο του Σπύρου Μοτσενίγου στη Συναυλιακή Πράξη». Ημερίδα, έκθεση αρχειακού υλικού και συναυλία συνέδεσαν τη μελέτη της μουσικής ιστορίας με τη ζωντανή ερμηνεία, αναδεικνύοντας το έργο και την παρακαταθήκη του Κερκυραίου μουσικού, μουσικολόγου κι ερευνητή.

Τη διοργάνωση ανέλαβε η Φιλαρμονική Εταιρεία Κερκύρας, με τη συνεργασία της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, του Εργαστηρίου Ελληνικής Μουσικής και του Εργαστηρίου Τεκμηρίωσης Πολιτιστικής και Ιστορικής Κληρονομιάς του Ιονίου Πανεπιστημίου, της Ένωσης Επτανησίων Ελλάδας, καθώς και απογόνων του Σπύρου Μοτσενίγου. Το αφιέρωμα αποτέλεσε καρπό της πολύμηνης συνεργασίας τους στην ομάδα εργασίας για την ανάδειξη του έργου του.

Η πραγματοποίηση των εκδηλώσεων στην Παλαιά Φιλαρμονική είχε ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς εκεί ξεκίνησε η μουσική διαδρομή του Σπύρου Μοτσενίγου (1911–1970). Η μετέπειτα ερευνητική και συλλεκτική του δραστηριότητα άφησε ένα πολύτιμο αρχείο, το οποίο φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος και αποτελεί σημαντική πηγή για τη μελέτη της νεοελληνικής μουσικής.

Αυτή η παρακαταθήκη βρέθηκε στο επίκεντρο της πρωινής ημερίδας, η οποία άνοιξε με χαιρετισμούς εκπροσώπων των συνεργαζόμενων φορέων. Την Ένωση Επτανησίων Ελλάδας εκπροσώπησε η Μάρθα Γιαννούλη, Β΄ Γραμματέας της ΕΕΕ και ανεξάρτητη δημοτική σύμβουλος του Δήμου Νότιας Κέρκυρας, απευθύνοντας χαιρετισμό εκ μέρους του Διοικητικού Συμβουλίου.

Στον χαιρετισμό της υπογράμμισε τη σημασία της ανάδειξης του έργου του Μοτσενίγου και της σύνδεσης της μουσικολογικής έρευνας με τη συναυλιακή πράξη. Αναφέρθηκε, επίσης, στην προοπτική παρουσίασης του αφιερώματος στην Αθήνα και στο στόχο της ψηφιοποίησης του αρχείου, ώστε το πολύτιμο υλικό του να καταστεί ευρύτερα προσβάσιμο και να αξιοποιηθεί από ερευνητές, μουσικούς, φοιτητές και το κοινό.

Τις επιστημονικές εισηγήσεις άνοιξε ο Εμμανουήλ Δρακάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας του Ιονίου Πανεπιστημίου και Διευθυντής του Εργαστηρίου Τεκμηρίωσης Πολιτιστικής και Ιστορικής Κληρονομιάς, με θέμα «Η μουσικότητα της μνήμης: Από το αρχείο στη μουσική παρακαταθήκη του Σπύρου Μοτσενίγου».

Ακολούθησε ο Κωνσταντίνος Καρδάμης, μουσικολόγος, Καθηγητής του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου και Διευθυντής του Εργαστηρίου Ελληνικής Μουσικής, με την εισήγηση «Ο Σπύρος Μοτσενίγος και η θεμελίωση της έρευνας για την έντεχνη νεοελληνική μουσική».

Τη συζήτηση για την αξία των μουσικών πηγών συνέχισε ο Γιώργος Σταυράτης, αρχειονόμος–βιβλιοθηκονόμος στο Τμήμα Χειρογράφων και Ομοιοτύπων της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος και υπεύθυνος του Ιστορικού Αρχείου Νεοελληνικής Μουσικής «Σπύρου Μοτσενίγου». Η εισήγησή του, με τίτλο «Οι μουσικές συλλογές της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος: Η περίπτωση του Ιστορικού Αρχείου Νεοελληνικής Μουσικής “Σπύρου Μοτσενίγου”», παρουσίασε τη θέση και τη σημασία του αρχείου στις συλλογές της Βιβλιοθήκης.

Τον κύκλο των εισηγήσεων ολοκλήρωσε η Μυρτώ Οικονομίδου, από τη Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη» και Πρόεδρος του ελληνικού παραρτήματος της Διεθνούς Ένωσης Μουσικών Βιβλιοθηκών, Αρχείων και Κέντρων Τεκμηρίωσης (IAML), αναπτύσσοντας το θέμα «Όταν τα αρχεία συνομιλούν: μουσικά τεκμήρια, έρευνα και δίκτυα στην Ελλάδα». Ακολούθησε στρογγυλή τράπεζα και συζήτηση, με την οποία ολοκληρώθηκε η ημερίδα.

Παράλληλα με τις εισηγήσεις, η έκθεση αρχειακού υλικού στο Μουσείο Μουσικής της Παλαιάς Φιλαρμονικής έδωσε στους επισκέπτες τη δυνατότητα να προσεγγίσουν τις ίδιες τις πηγές της μουσικής ιστορίας. Η παρουσίαση των τεκμηρίων συμπλήρωσε το επιστημονικό πρόγραμμα, αναδεικνύοντας τη σημασία της διαφύλαξης, της μελέτης και της αξιοποίησης των μουσικών αρχείων.

Η σύνδεση της έρευνας με την ερμηνεία αποτυπώθηκε στη συναυλία, με τη συμμετοχή της Μπάντας της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κερκύρας και των σολίστ. Το πρόγραμμα περιλάμβανε έργα της Επτανησιακής και της ευρύτερης νεοελληνικής μουσικής δημιουργίας, δίνοντας μουσική διάσταση στα θέματα που είχαν αναπτυχθεί στην ημερίδα.

Ο Τάσος Ρώσσης ερμήνευσε στην τρομπέτα τη «Romanza» του Νικολάου Χαλικιόπουλου Μάντζαρου, ενώ ο Ντάνιελ Λάμπσε στο βιολί και ο Γιάννης Καρανικόλας στο πιάνο παρουσίασαν τη «Μελωδία» του Σπύρου Μοτσενίγου, φωτίζοντας και τη συνθετική πλευρά του έργου του. Η υψίφωνος Εύα Καργιοφύλη με τη συνοδεία του Γιάννη Καρανικόλα στο πιάνο, ερμήνευσε το «Χαίρε Μαρία» του Σπύρου Καίσαρη.

Το συναυλιακό πρόγραμμα περιλάμβανε ακόμη το θούριο «Κύπρος» και τους «Ελληνικούς Χορούς και Τραγούδια» του Σπύρου Δουκάκη, τη «Sinfonia» του Αντωνίου Λιβεράλη, το «Intermezzo Romanesca» από την όπερα «Η Μάρτυς» και το έργο «Οι Νικηταί» του Σπυρίδωνος-Φιλίσκου Σαμάρα, καθώς και τη «Violetta» του Ιωσήφ Καίσαρη. Μεταγραφές κι επεξεργασίες επιλεγμένων έργων υπέγραφε ο Σπύρος Προσωπάρης, ενώ η μεταγραφή του έργου «Οι Νικηταί» ήταν του Χαράλαμπου Μακρή.

Οι εκδηλώσεις της 3ης Οκτωβρίου προσέφεραν μια πολύπλευρη γνωριμία με τον Σπύρο Μοτσενίγο και την προσφορά του στη νεοελληνική μουσική. Στο χώρο όπου έκανε τα πρώτα μουσικά του βήματα, η έρευνα, τα αρχειακά τεκμήρια και η ζωντανή ερμηνεία συναντήθηκαν, αναδεικνύοντας την αξία μιας παρακαταθήκης που παραμένει ανοιχτή στη μελέτη και στη δημιουργική αξιοποίηση.

Ο Σπύρος Μοτσενίγος γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1911 και από νεαρή ηλικία μαθήτευσε στην Παλαιά Φιλαρμονική, στην μπάντα της οποίας υπήρξε ενεργός και ταλαντούχος τρομπετίστας καθώς και βιολονίστας στη συμφωνική ορχήστρα της. Αργότερα σπούδασε στο Ωδείο Αθηνών και στο Εθνικό Ωδείο, αλλά και μουσικολογία στην Ιταλία. Υπήρξε κορυφαίος μουσικός της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών και δίδαξε στο Ελληνικό Ωδείο της Αθήνας. Παράλληλα συνεργάστηκε με την Εθνική Λυρική Σκηνή και συνδέθηκε με μπάντες της Αθήνας και του Πειραιά.

Ο Σπύρος Μοτσενίγος ως μουσικολόγος ανέδειξε την ιστορική πορεία της νεοελληνικής μουσικής δημιουργίας, ιδιαιτέρως εκείνης των Επτανήσων. Προσέγγισε με ιδιαίτερη εμβρίθεια την εξέλιξη της μουσικής στο πλαίσιο του νεοελληνικού κράτους και κατέδειξε την σημασία του εντοπισμού και της μεθοδικής εκμετάλλευσης των αρχειακών πηγών για την ορθή κατανόηση του μουσικού φαινομένου στη χώρα μας. Η πεποίθησή του αυτή οδήγησε στη δημιουργία του Μοτσενίγειου Αρχείου Ελληνικής Μουσικής, το οποίο συνεχίζει να αποτελεί κεντρικό κόμβο στη μουσικολογική έρευνα της πατρίδας μας.

Μνημειώδης παραμένει η έκδοση του βιβλίου «Νεοελληνική Μουσική: Συμβολή εις την ιστορίαν της».

Μετά το θάνατό του το 1970 το αρχείο του δωρήθηκε στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, όπου και συνεχίζει να είναι προσβάσιμο στους ερευνητές. Έχουν αθλοθετηθεί 2 ετήσια βραβεία στο όνομά του, ένα στην Ακαδημία Αθηνών κι ένα στη Φιλαρμονική Εταιρεία Κερκύρας, ίδρυμα από το οποίο ο Μοτσενίγος ξεκίνησε την πορεία του. 

Η Φιλαρμονική Εταιρεία Κερκύρας τίμησε με τη δράση αυτή μια σημαντική προσωπικότητα της ελληνικής μουσικής ιστορίας και ταυτόχρονα ανέδειξε την ανάγκη να παραμένουν τα μουσικά αρχεία προσβάσιμα και δημιουργικά συνδεδεμένα με την σύγχρονη έρευνα.