Το καμπαναριό του Αγίου (V): Η αναθηματική πλάκα του 1642

Η (λατινιστί) επιγραφή – αφιέρωμα του Βαϊλου, Γηράρδη, με αφορμή την αίσια ολοκλήρωση των καθηκόντων του, στη βάση του κλιμακοστασιου.

ΜΕΡΟΣ 5ο: ΤΟ ΚΕΙΜΗΛΙΟ

Δείτε το 1ο μέρος, ΕΔΩ, το 2ο, ΕΔΩ και το 3ο, ΕΔΩ, το 4ο ΕΔΩ.

Γράφει ο Ηλίας Αλεξόπουλος

ΤΟ ΕΙΣΠΡΑΤΤΕΙΣ, πιθαμή προς πιθαμή, αβίστα, κάθε βήμα λίγο ακόμη, ανεβαίνοντας τα έσω σκαλοπάτια του ψηλόκορμου καμπαναριού. Το βίωμα του δέους. Η κατακόρυφη αίσθηση του ύψους. Το σαγηνευτικό μυστήριο του μισοσκότεινου, περιορισμένου χώρου, με τα παλαιά, «τ’ αρχαία» υλικά του (ακόμη και) 16ου αι., που σχεδόν σ’ αγγίζουν και τ’ αγγίζεις˙ πέτρα, μέταλλο και ξύλο. Ιστορία, σ’ επαφή. Μακρά και ιερή…

ΜΗ ΒΙΑΖΕΣΑΙ, ωστόσο. Αν και σε λιγότερο συναρπαστικό περιβάλλον, μια σπάνια ρανίδα της, την έχεις αφήσει ήδη πίσω σου κινώντας για τα πάνω – χρειάζεται προσεκτική ματιά για να τη δεις. Εντοπίζεται στη βάση του κωδωνοστασίου. Γραφή σε μάρμαρο, «χαραχθείσα επι μελαίνης πλακός… εν τω τοίχει του κωδωνοστασίου, έναντι της εισόδου αυτού», κατά την περιγραφή των σχολιαστών του Ν. Βούλγαρι (μέσα 19ου αι. σελ. 53 – 54) ή «εντιχεισμένη μαρμάρινη πλαξ… εις τας αρχικάς βαθμίδας της κλίμακος της εν τω υψηλώ κωδωνοσταδίου ανόδου, δεξιόθεν των αναβαίνοντι», κατά το -κατάτι μετεγενέστερο- σχόλιο Βροκίνη (σελ. 52). Με τις… χρονο-συντεταγμένες, πάντα, του παλαιού κλιμακοστασίου, μιας και (γνωστή πληροφορία ήδη) το νέο / σημερινό κατασκευάστηκε μόλις το 1933.

Η ΠΑΛΑΙΟΤΗΤΑ της γίνεται αντιληπτή αμέσως. Τα ακριβή της όρια, όχι. Λατινική η επιγραφή («εφ’ ης γεγλυμμένη είνε Λατινικοίς κεφαλαιακοίς γράμμασιν», περιγράφει ο Βροκίνης, ό.π.) λατινική και η χάραξη της ημερομηνίας: «Anno E Virgineo partu ΜDCXLII». Σημαίνει αυτό: «Έτει από του της Παρθένου Τόκου ΑΧΜΒ’». Ή, έτος 1642 από Γεννήσεως του Χριστού.

ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ για ένα απ’ τα πλέον σπάνια «ζωντανά» κειμήλια του συνόλου του Ναού. Χρονολογούμενο μισό (ή και λιγότερο) αιώνα απ’ τη κτίση του καμπαναριού (μεταξύ 1590 και 1620), επί Γενικού Προνοητή Marcantonio Memo / 1639 – 1642 ή Pietro Navagero / 1642 – 1644 (Hopf, σελ. 397) και, σύμφωνα με τη λίστα Παπαγεωργίου (σελ. 87-88), στο τέλος της β’ θητείας ως Μεγάλου Πρωτοπαπά του Γεωργίου Φλώρου (1595 – 1605 και 1608 – 1645).

ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ για πλάκα αναθηματική, αφιερωματική. Απ’ τον Ενετό Βάιλο, Αντώνιο Γηράρδη / Antonio Girardi. Όχι, όμως, επί θητείας του, δεδομένου πως ο Hopf (σελ. 395) οριοθετεί τις «ημέρες Girardi» μεταξύ 5/7/1639 και 21/9/1641. Άρα;

Η ΑΚΡΙΒΗΣ μετάφραση (Βροκίνης, σελ. 53) δε «δείχνει» κάποια συγκεκριμένη αφορμή, όπως συμβαίνει με άλλα ενετικά αφιερώματα (χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, η ιστορική κανδήλα του Pisani, με αφορμή τη θαυματουργική διάσωση του νησιού απ’ την οθωμανική πολιορκία του 1716):

«Θ(εώ) Π(αναγάθω) Υ(ψίστω) Π(εποίηκε)

Κίνει Μετά Σεβασμού Τους Οφθαλμούς

Ιδού

Του Αξιαγάστου Αντωνίου Γεράρδου

η Εικών

Αυτός

Βάιλος Ων Τω Αξίωμα

Την Κέρκυραν Ισότητι Κυβερνών,

Το Θρήσκευμα Ευσεβεία Θεραπεύων,

Ταύτην

Εις Δείγμα της Εαυτού Διηνεκούς Λατρείας

Προς τον Ενδοξότατον Σπυρίδωνα

Δίδει. Δωρείται. Αφιεροί…»

ΦΑΙΝΕΤΑΙ συνεπώς, πως με αφορμή το τέλος της παρουσίας του ως Βάιλος και την παράδοση της σκυτάλης στον Cipriano Civrano (1641 – 1643), ο Girardi θέλησε να προχωρήσει σε αφιέρωμα επί τη αισία εκβάσει των επί διετία καθηκόντων του˙ μια διετία μάλλον ήσυχη, όπως προκύπτει απ’ την ευρύτερη ιστορική ανασκόπηση της περιόδου. Εν μέσω εποχών θερμών, σαν εκείνων του 17ου αι., με τον οθωμανικό, πλην άλλων, κίνδυνο πάντα ορατό, δεν το ‘λέγες και λίγο. Για την ακρίβεια, καθόλου…  

Συνεχίζεται

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Λαυρέντιος Βροκίνης, «Περί των ετησίως τελουμένων εν Κερκύρα λιτανειών του Θ. Λειψάνου του Αγίου Σπυρίδωνος…», εκδ. γ’ Κέρκυρα, 1909.

• «Αληθής Έκθεσις… παρά Νικολάου του Βουλγάρεως… εξελλινισθείσα μετά σημειώσεων και προσθηκών υπό Ν.Τ. Βουλγάρεως και Ν.Β. Μάνεση», Κέρκυρα, 1857.

• Σπυρίδων Παπαγεωργίου, «Ιστορία της Εκκλησίας της Κέρκυρας, από της συστάσεων αυτής μέχρι του νυν», Κέρκυρα, 1920.

• Carl H. Fr. J. Hopf, «Chroniques gréco-romanes: inédites ou peu connues», Berlin, 1873.